Кіріспе

Крюгер телеграммасы – Германия императоры Вильгельм II-нің 1896 жылғы 3 қаңтарда Трансваал Республикасының президенті Пол Крюгерге жіберген хабары. Кайзер президентті Джеймсон шабуылын тойтарғанымен құттықтады, бұл шабуыл 600 британдық тәртіпсіз әскердің Кейп колониясынан Леандер Старр Джеймсон басшылығымен Трансваалға жасаған әрекеті еді. Шабуылдың мақсаты – басым түрінде британдық эмигрант кеншілердің үкіметке қарсы көтерілісін қозғау болған, бірақ ол 65 шабуылшының өлімімен, бір ғана бурдың қаза тауып, қалғандарының қарсыласуын тоқтатумен сәтсіз аяқталды. Телеграмма Ұлыбританияда зор наразылық тудырып, Ұлыбритания мен Германия арасындағы қарым-қатынасты одан бетер шиеленістірді.

Телеграмма

1895 жылғы 31 желтоқсанда Джеймсон шабуылы туралы хабар алғаннан кейін, Кайзер ашуланып, 50 теңізшіден тұратын десант жасағын Преторияға немістерді қорғау үшін және Делагоа шығанағына крейсерді жіберу туралы шешімді бекітті. 1896 жылғы 1 қаңтарда өткен жиналыста оның өзінің Соғыс министріне қатысты мінезі соншалықты қатыгез болды, соңғысы "қылыш шығарудан" өзін ұстап тұруға қиналды және Кайзердің "толыққанды есімізде" екеніне күмән келтірді. Соңғы нұсқасында былай делінген: Сізге және сіздің халқыңызға достық державалардың көмегіне жүгінбей, сіздің еліңізге бейбітшілікті бұзған қарулы топтарға қарсы күш-жігеріңізбен бейбітшілікті қалпына келтіргеніңіз бен елдің тәуелсіздігін сыртқы шабуылдан қорғағаныңыз үшін шын жүректен құттықтаймын. Өзінің естеліктерінде Кайзер Крюгер телеграммасын Маршалл жазғанын айтты. Кайзердің сөзіне сүйенсек, мен бұл ұсынысқа қарсы болдым және адмирал Холлман мені қолдады. Бастапқыда Императорлық канцлер бұл мәселеде бейтарап қалды. Фрейхерр Маршаллдың және Сыртқы істер министрлігінің ағылшын ұлттық психологиясын қаншалықты білмейтінін білгендіктен, Фрейхерр Маршаллға мұндай қадамның ағылшындар арасында қандай салдарға әкелетінін түсіндіруге тырыстым, бұл ретте адмирал Холлман да мені қолдады. Бірақ Маршалл көндірілмеді. Соңында Императорлық канцлер араласты. Ол қайтадан [ ] Содан кейін мен министрлерді жобадан бас тартуға тағы да көндіруге тырыстым, бірақ Императорлық канцлер мен Маршалл маған қол қоюым керек деп талап етті, олар салдарына жауапкершілік алатындарын қайталады. Олардың аргументтерінен кейін бас тартуға болмайтын сияқты көрінді. Мен қол қойдым. Кайзер сондай-ақ Англияға қарсы соғыс туралы орыс-француз ұсынысы болғанын мәлімдеді. 1900 жылдың ақпан айында мен телеграф арқылы Ресей мен Францияның Германияға Англияға бірлесіп шабуыл жасауды ұсынғанын естідім, ол осы уақытта басқа мәселелермен айналысып, теңіз қатынасын тоқтатуды көздеді. Мен қарсылық білдіріп, ұсынысты қабылдамауға бұйырдым. Париж бен Санкт-Петербург Лондонда бұл мәселені Берлин осы ұсынысты екеуіне де жасағандай етіп көрсетуі мүмкін деп болжадым, сондықтан мен дереу Хелиголандтан королева Викторияға және Уэльс принціне (Эдвардқа) орыс-француз ұсынысының мән-жайларын және оны қабылдамағанымды телеграмма жібердім. Королева шын жүректен алғысын білдірді, ал Уэльс принці таңғалысын білдірді.

Реакция

Телеграмманы консервативті неміс баспасөзі мақұлдады, ал либералды газеттерде Ұлыбританиямен қақтығыс тууы мүмкін болғандықтан сынға алды. Бұл Ұлыбританияда үлкен наразылық туғызды және екі ел арасындағы қарым-қатынасты одан бетер нашарлатты. Телеграмма арқылы қаһардың Трансвальдың тәуелсіздігін қолдайтыны айтылды, бұл британдықтар өз ықпал аймағында деп есептеген нәрсе, ал "достық державаларға" сілтеме жасау Германия қажет болған жағдайда көмек көрсетуге дайын тұрғанын және болашақта да осындай көмек беруі мүмкін екенін білдірді. "Таймс" газеті "Англия қорқытуларға мойын бұрмайды және қорлыққа төзбейді" деп жариялады. Неміс дүкендерінің терезелері қиратылды және Лондон қаласында неміс теңізшілеріне шабуыл жасалды. Неміс дипломатиялық жауабы көбінесе келісімге бағытталған болды, император Виктория патшайымға (оның әжесіне) жауап хатында: "Бұл телеграмма ешқашан Англияға немесе сіздің үкіметіңізге қарсы қадам ретінде жоспарланбаған" деді.

Негізгі дереккөздер

Менің естеліктерім: 1878–1918 Вильгельм II, Лондон: Касселл & Co. 1922.