Кіріспе

Оңтүстік-Батыс Африкадағы Германия отаршылдық соғыстарының сериясы Герро соғыстары – Германия империясы мен Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасында (қазіргі Намибия) өмір сүрген герро халқы арасындағы отаршылдық соғыстардың сериясы. Олар 1904 және 1908 жылдар аралығында болды.

Колонияға дейінгі Оңтүстік-Батыс Африка

Хереролар мал өсірумен айналысып, Оңтүстік-Батыс Африканың көп бөлігін, әсіресе орталық және солтүстік аймақтарын мекендеген. Джонкер Африканердің басшылығымен, ол 1861 жылы қайтыс болған, және кейін Сэмюэл Махареро басшылығымен, олар бірқатар қақтығыстарда Нама және Орлам халықтарына басымдық танытты. Бұл қақтығыстардың соңғы кезеңдерінде еуропалық саудагерлерден алынған оттық қару кеңінен қолданылды.

Неміс отарлауы

1880-жылдардың басында неміс мемлекет қайраткері Отто фон Бисмарк, бұрынғы отарлық сатып алулардан бас тартуын кері қайтарады және империялық кеңею саясатын қабылдады. 1882 жылы Бисмарк Адольф Людерицке Германия өз "қорғауына" алғысы келген жерлерді алуға рұқсат берді, соның шарты ретінде алынған аумақтарда порт салынуы және жерге "нақты құқық" болуы тиіс еді. Людериц Оорлам халқының басшысы Джозеф Фредерикстен 200 мылтық, 2500 неміс маркасы және қорғасыннан жасалған ойыншық әскерлердің жиынтығы үшін Ангра Пекена (кейін Людериц шығанағы деп аталды) жерінің құқығын сатып алды және онда порт құрды. Германияның еуропалық державалар арасындағы құқығын нақтылауға біраз уақыт кетті, себебі британдықтар Германияның құқық шекарасын анықтау туралы сұранысына қарсылық көрсетті. Алайда, 1884 жылдың сәуір айында Бисмарк неміс консулына Людерицтің Оңтүстік-Батыс Африкадағы иелігі ретінде белгілі болған "Людерицландты" Германия Рейхінің "қорғауында" деп жариялауды бұйырды. Людериц Германияның ықпалын Оңтүстік-Батыс Африка аумағында тұрақты түрде таратып, 1885 жылға дейін тек бір тайпа – Витбуилер Германиямен қандай да бір келісімге келмеді. Рейн миссионерлері, саудагерлер және басқа да еуропалықтар 1830-шы жылдардан бері осы аумақта болғанымен, Германияның Оңтүстік-Батыс Африкаға талап етуінен кейін ғана Германияның аумақты қоныстандыруы шын мәнінде басталды. 1903 жылға қарай протекторатта шамамен 4682 еуропалық қоныс аударушы болды, олардың шамамен 3000-ы немістер еді, олардың көпшілігі Людериц, Свакопмунд және Виндхук қалаларында тұрды. Ірі неміс қоныстарының пайда болуы еуропалықтардың жергілікті Хереро және Нама халықтарына қатысты қарым-қатынасында да өзгерістерге әкелді, нәтижесінде жергілікті халықтар еуропалық қоныс аударушылардың пайдалануы үшін жерді заңдық тұрғыдан кемсітуге және иемденуге ұшырады.

Көтеріліс

1903 жылы Хой және Хереро тайпаларының бір бөлігі көтеріліс ұйымдастырып, шамамен 120 150 неміс қоныс аударушысы қаза тапты, көтерілістің көптеген құрбандары өлімге дейін азапталып, мүкіс етілді. Германиядан тәртіп орнату үшін әскер жіберілді, бірақ бас көсем Сэмюэл Махареро басқарған көтерілісшілерді таратып жіберді. Намаква басшысы Хендрик Витбуиге жазған танымал хатында Махареро басқа тайпалармен одақ құрып, немістерге қарсы көтерілісін ұйымдастыруға шақырып, "Соғысып өлгейік!" деді. Хереро тайпасы партизандық соғыс жүргізіп, жылдам шабуылдар жасап, содан кейін жақсы білетін аймаққа қайта шегінді, бұл немістердің заманауи артиллериясы мен пулеметтерімен үстемдікке ие болуына кедергі келтірді. Алайда, 1904 жылдың 11 тамызында Ватерберг тауларында Ватерберг шайқасы болды, ол шешуші шайқасқа айналды. Басшы Махареро немістерге қарағанда алты есе көп күшінің соңғы шайқаста жеңіске жеткізетініне сенді. Немістер артиллериясын және ауыр қаруларын жеткізуге уақыт алды. Екі тарап та ауыр шығынға ұшырады, бірақ хереро тайпасы шашырап, жеңілді. 1904 жылдың қазан айында генерал Лотар фон Трота әрбір Хереро ер азаматын өлтіру және әйелдер мен балаларды шөлге айдап жіберу туралы бұйрық берді. Бұл бұйрық Германияға жеткен соң қайтарылып алынды, бірақ Трота бастапқыда Берлиннің бұйрығын елемеді. 1904 жылдың соңында жойқын бұйрық тоқтатылғаннан кейін, аман қалған тайпа мүшелері концлагерлерге қамалды, ал басқалары неміс кәсіпорындарында құл еңбегіне жұмсалды. Көптеген хереролар тыңшылықтан және азықтан жеңіліп қайтыс болды. Немістер 1908 жылға дейін аймаққа билігін толыққанды қайта орната алмады. Сол кезде ондаған мың африкалықтар (бағалаулар бойынша 34 000-ден 110 000-ға дейін) қаза тапты немесе шөлде судан қырылды. Соғыстың салдарынан 80 000 херероның 65 000-ы және 20 000 наманың кем дегенде 10 000-ы қаза тапты. Шайқастың ең қызу кезеңінде шамамен 19 000 неміс әскері қатысты. Осы уақытта аймақта алмаз кендері табылды, бұл оның өркендеуіне қысқа мерзімді серпіліс берді.

Салдары

1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Африка әскерлері оны Оңтүстік-Батыс Африка науқанында басып алды, ал 1920 жылы Оңтүстік-Батыс Африка ресми түрде Оңтүстік Африканың мандатына айналды. Соғыстан 100 жыл өткен соң, 2004 жылдың 16 тамызында Германия үкіметі жасалған зұлматтар үшін ресми түрде кешірім сұрады. "Біз, немістер, тарихи және моральдық жауапкершілігімізді және сол кездегі немістердің кінәсін қабылдаймыз", - деді Германияның дамуға жәрдемдесу министрі Хайдемари Вейцорк-Зейл. Ол сондай-ақ, бұл қырғынның геноцидке тең екенін мойындады. Германия үкіметі тек 2015 жылы ғана қырғынның геноцидке тең екенін мойындады және 2016 жылы тағы да кешірім сұрады. Гереро тайпасы Германия үкіметін топтық сот арқылы сотқа беріп отыр. 2021 жылы Германия Намибияға 1,1 миллиард евро төлейтінін жариялады.

Әдебиетте

Хереро соғыстары мен жаппай қырғындар Томас Пиншонның 1963 жылғы "V" романының бір бөлімінде бейнеленген. Хереро және намаква геноцидінің трагикалық тарихы Пиншонның 1973 жылғы "Гравитацияның жаңбырлы қайысы" романында да қамтылған. Хереро және намаква геноцидінің жеке адамдар мен Хереро мәдениетіне тигізген ауыр салдары Мари Серебровтың 2013 жылғы "Мама Намибия" тарихи романында көрсетілген. Соғыс және жаппай қырғындар Фредерик Корнеллдің аймақта алмасты іздеу әрекеттері туралы "Іздеудің сәні" атты заманауи еңбегінде маңызды орын алады. Кітапта ол Шарк аралындағы концлагерьтің куәсі болған және қақтығыстың басқа да аспектілерін өз көзімен көрген оқиғаларын баяндайды.