1885-1918 жылдардағы неміс отаршылдығы: Бурунди, Руанда және Танзания аймақтары

Кіріспе

1885–1918 жылдар аралығындағы Германия колониясы, қазіргі Танзания, Бурунди және Руанда.

Германияның Шығыс Африкасы (GEA; Deutsch Ostafrika) – Африканың Ұлы көлдер аймағындағы Германия колониясы. Оған қазіргі Бурунди, Руанда, Танзанияның құрлық бөлігі және кейіннен Мозамбикке қосылған Кионга үшбұрышы кірді. GEA-ның аумағы , ол сол кездегі Германияның үш есеге жуық, ал метрополиялық Германияның екі есеге жуық аумағын құрады. Колония 1880 жылдардың соңында Германия әскерінен Германияның Шығыс Африка компаниясының қызметіне қарсы көтерілісті басуды сұрағанда құрылды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия империясының жеңілісімен аяқталды. Нәтижесінде, аумақ Ұлыбритания, Бельгия және Португалия арасында бөлістіріліп, Ұлттар Лигасының мандатына айналдырылды.

Тарих

Басқа отаршыл державалар сияқты немістер де Африканың Ұлы көлдер аймағындағы империясын, көбінесе құлдық пен құл саудасына қарсы күресу үшін кеңейтті. Дегенмен, басқа империялық державалардан өзгеше, олар құлдықты немесе құл саудасын ресми түрде жоймады, керісінше, құлдық бизнесін реттеу арқылы жаңа "жалдамалыларды" алуды шектеуге тырысты. Колония Карл Петерс, авантюрист және Немецтік колонизация қоғамының негізін қалаушы, Занзибардың қарсы жағындағы материктегі бірнеше жергілікті басшылармен шарттарға қол қойғаннан кейін құрылды. 1885 жылдың 3 наурызында Германия үкіметі императорлық жарлық бергенін жариялады, оған канцлер Отто фон Бисмарк 1885 жылдың 27 ақпанында қол қойды. Жарлық Петерстің компаниясына берілді және Африканың Ұлы көлдер аймағында протекторат құруды көздеді. Петерс содан кейін мамандарды жалдап, оңтүстікке қарай Руфиджи өзеніне және солтүстікке қарай Ламу маңындағы Витуға дейін барлауды бастады. Занзибар сұлтаны наразылық білдіріп, Занзибар мен материктің екеуінің де билеушісі екенін мәлімдеді. Канцлер Бисмарк 1885 жылдың 7 тамызында келген бес соғыс кемесін жіберді, олар Сұлтан сарайына қаруларын бағыттады. Сұлтан Германияның материктегі, жағалау бойындағы 10 шақырымдық жолақтан тыс жерлерге деген талаптарын қабылдауға мәжбүр болды. 1886 жылдың қарашасында Германия мен Ұлыбритания Занзибар сұлтанының өз аралдары мен жағалау бойындағы 10 шақырымдық жолақтағы егемендігін құрметтеу туралы келісімге келді. Олар қазіргі Танзания мен Кения шекарасындағы өзара мүдделері туралы да келісті. Британдықтар мен немістер материкті өздеріне бөлісуге келісті, ал Сұлтанның келісуден басқа амалы қалмады. Германия Багамойо, Дар-эс-Салам және Килва қалаларында билігін тез орнатты. Оскар Бауман Масайланд пен Урундиді зерттеуге жіберілді. Экспедициясы барысында ол Кагера өзенінің бастауын, Александрия Нілін тапты. Том фон Принс, Вильгельм Лангельд, Эмин Паша және Чарльз Стокс керуендерін "Керуендер көшесін" бақылауға жіберді. 1888 жылғы Абушири көтерілісі келесі жылы британдықтардың көмегімен басылды. 1890 жылы Лондон мен Берлин Хелиголанд-Занзибар шартын жасады, ол Хелиголандты Германияға берді және Германияның Шығыс Африка протектораты мен Ұлыбританияның бақылауындағы шекараны анықтады, бірақ нақты шекаралар 1910 жылға дейін белгіленбеді. Кения мен Танганьика арасындағы, теңізден Виктория көліне дейінгі шекараны екі британдық ағайынды: Чарльз Стюарт Смит (Момбасадағы британдық консул) және оның кіші інісі Джордж Эдвард Смит (офицер және кейіннен Корольдік инженерлердегі генерал) зерттеді. Стюарт Смит 1892 жылы Африкадағы ағылшын-неміс шекарасын белгілеу үшін британдық комиссар болып тағайындалды, және сол жылы екеуі де теңізден Килиманджаро тауына дейінгі 290 шақырымдық сызықты зерттеді. Он екі жылдан кейін Джордж Эдвард Смит Килиманджародан Виктория көліне дейінгі қалған 480 шақырымды зерттеуді аяқтау үшін оралды. 1891 және 1894 жылдар аралығында бас Мквава басқарған Хехе халқы неміс экспансиясына қарсылық көрсетті. Олар жеңілді, өйткені қарсыластас тайпалар немістерді қолдады. Жылдар бойы партизандық соғыс жүргізгеннен кейін, Мквава қоршалып, 1898 жылы өз-өзіне қол жұмсады. 1905 жылы Маджи-Маджи көтерілісі болды, ол Губернатор Густав Адольф фон Готценмен басылды, ол қарсылықты жою үшін ашаршылық тудыруға бұйрық берді. Ол 300 мыңға дейін адамның өмірін құрбан етуі мүмкін. Одан кейін сыбайлас жемқорлық және қатыгездік туралы айыптаулар туды. 1907 жылы канцлер Бернхард фон Бюлов Бернхард Дернбургті отаршылдық әкімшілікті реформалау үшін тағайындады. Неміс колониялық әкімшілері тәртіпті сақтау және салық жинау үшін жергілікті басшыларға көп сенді. 1914 жылдың 1 қаңтарына дейін, жергілікті полицияны есептемегенде, Дар-эс-Салам, Моши, Иринга және Махенгедегі Schutztruppen (қорғау әскерлері) әскери гарнизондарында 110 неміс офицері (оның ішінде 42 медициналық офицер), 126 офицер емес лауазымдағы қызметкер және 2472 аскари (туған жерлік сарбаз) болды.

Like other colonial powers the Germans expanded their empire in the Africa Great Lakes region, ostensibly to fight slavery and the slave trade. Unlike other imperial powers, however they never formally abolished either slavery or the slave trade and preferred instead to curtail the production of new "recruits", regulating the existing business of slavery. The colony began when Carl Peters, an adventurer and the founder of the Society for German Colonization, signed treaties with several native chieftains on the mainland which is opposite Zanzibar. On 3 March 1885, the German government announced that it had granted an imperial charter, which was signed by Chancellor Otto von Bismarck on 27 February 1885. The charter was granted to Peters' company and was intended to establish a protectorate in the African Great Lakes region. Peters then recruited specialists who began exploring south to the Rufiji River and north to Witu, near Lamu on the coast. The Sultan of Zanzibar protested and claimed that he was the ruler of both Zanzibar and the mainland. Chancellor Bismarck sent five warships which arrived on 7 August 1885, training their guns on the Sultan's palace. The Sultan was forced to accept the German claims on the mainland outside a 10 mile strip along the coast. In November 1886 Germany and Britain reached an agreement declaring they would respect the sovereignty of the Sultan of Zanzibar over his islands and the 10 mile strip along the coast. They otherwise agreed on their spheres of interest along what is now the Tanzanian–Kenyan border. The British and Germans agreed to divide the mainland between themselves, and the Sultan had no option but to agree. German rule was established quickly over Bagamoyo, Dar es Salaam, and Kilwa. Oscar Baumann was sent to explore Masailand and Urundi. During his expedition he discovered the source of the Kagera river, the Alexandra Nile. The caravans of Tom von Prince, Wilhelm Langheld, Emin Pasha, and Charles Stokes were sent to dominate "the Street of Caravans". The Abushiri Revolt of 1888 was put down with British help the following year. In 1890, London and Berlin concluded the Heligoland–Zanzibar Treaty, which gave Heligoland to Germany and decided the border between GEA and the East Africa Protectorate controlled by Britain, although the exact boundaries remained unsurveyed until 1910. The stretch of border between Kenya and Tanganyika, running from the sea to Lake Victoria, was surveyed by two British brothers: Charles Stewart Smith (British Consul at Mombasa) and his younger brother George Edward Smith (an officer and later a general with the Royal Engineers). Stewart Smith had been appointed British Commissioner in 1892 for the delimitation of the Anglo German Boundary in Africa, and in the same year they both surveyed the 180 mile line from the sea to Mount Kilimanjaro. Twelve years later George Edward Smith returned to complete the survey of the remaining 300 miles from Kilimanjaro to Lake Victoria. Between 1891 and 1894, the Hehe people which were led by Chief Mkwawa resisted German expansion. They were defeated because rival tribes supported the Germans. After years of guerrilla warfare, Mkwawa was cornered and committed suicide in 1898. The Maji Maji Rebellion occurred in 1905 and was put down by Governor Gustav Adolf von Götzen, who ordered measures to create a famine to crush the resistance. It may have cost as many 300,000 lives. Scandal followed with allegations of corruption and brutality. In 1907, Chancellor Bernhard von Bülow appointed Bernhard Dernburg to reform the colonial administration. German colonial administrators relied heavily on native chiefs to keep order and collect taxes. By 1 January 1914, not including local police, the military garrisons of the Schutztruppen (protective troops) in Dar es Salaam, Moshi, Iringa, and Mahenge numbered 110 German officers (including 42 medical officers), 126 non commissioned officers, and 2,472 Askari (native enlisted men).

Экономикалық даму

Немістер сауда-саттық пен экономикалық өсімді дамытты. Оның ішінде ең ірісі – сизаль егілді. Екі миллион кофе ағашы отырғызылды, резеңке ағаштары өсті, ал ірі мақта шаруашылықтары құрылды. Колонияның алғашқы жылдары аңшылық пен жинау экспорттық экономиканың негізін құрады, ал піл сүйегі мен жабайы каучук маңызды экспорт тауарлары болды. Жағалаудағы плантациялардағы африкалықтар құлдықтың біртіндеп тоқтатылуынан зардап шекті. Еуропалықтарға тиесілі плантациялардың саны артып, бірақ олардың көпшілігі тиімсіз болып шықты. Кофе мен резеңке сияқты тауарлардың жаһандық нарығы өте тұрақсыз болды, ал топырақ пен климат әрдайым өсірушіге қолайлы болмады. Тек сизаль ғана ірі плантацияларға сенімді табыс көзін әкелді. 1906 жылдан 1912 жылға дейін Альбрехт фон Рехенбергтің басшылығымен отарлық әкімшілік африкалық шағын шаруалардың экономикалық әлеуетіне көбірек назар аудара бастады, бұл үшін теміржол салу өте маңызды шарт болды. Колонияның экономикалық дамуын жан-жақты зерттеген Райнер Тетцлафф «Германиялық Шығыс Африка Германия империясы үшін ешқандай нақты маңызға ие болған жоқ, эмигранттарды қоныстандыру үшін колония ретінде де, шикізат жеткізуші ретінде де, экспорттық нарық ретінде де емес» деген қорытындыға келді. Плантациялық шаруашылықты дамытуға кедергі келтірген басты мәселелердің бірі – еңбек күшінің тапшылығы. Плантацияларға жұмыс істеу үшін көптеген африкалық жұмысшылар қажет болды, бірақ еңбек жағдайлары көбінесе нашар, тіпті өмірге қауіпті болды. Жергілікті неміс шенеуніктері еуропалық жер иелерімен африкалықтарды плантацияларда жұмыс істеуге мәжбүрлеу үшін бірігіп жұмыс істеді, бірақ Берлиндегі үкімет кез келген мәжбүрлі еңбекке тыйым салған. Дар-эс-Саламда қабылданған түрлі еңбек заңдары елдің ішкі аймақтарында көбінесе ескерілмеді. Ұнамвези және Усукума сияқты «еңбек резервуарларына» ірі еңбек көші-қонының әлеуметтік және экономикалық салдары көбінесе ауыр болды. 1888 жылдан бастап осы ауыл шаруашылығы өнімдерін нарыққа жеткізу үшін Тангадан Мошиге дейін Усамбара теміржолы салынды. Орталық теміржол Дар-эс-Салам, Морогоро, Табора және Кигома қалаларын байланыстырды. 1914 жылдың шілдесінде Танганьика көлінің шығыс жағалауына дейінгі соңғы бөлім аяқталды, бұл елордада ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі мен сауда көрмесімен бірге үлкен тойға себеп болды. Порттарда электрлік крандармен, теміржолмен және қоймалармен жабдықталған немесе жаңартылған нысандар салынды. Танга, Багамойо және Линдиде кемежайлар қайта жаңғыртылды. 1891 жылдан бастап неміс отарлық әкімшілігі аймақтың бұрыннан бар керуендік жолдарын, еуропалық отарлаудан бұрын, кез келген ауа райында жүре алатын тас жолдарға айналдыруға тырысты, бірақ осы жобалардың көпшілігі сәтсіз аяқталды. 1912 жылы Дар-эс-Салам мен Тангаға 356 жүк және жолаушылар кемелері, сондай-ақ 1000-нан астам жағалау кемелері мен жергілікті сауда кемелері келді. 1914 жылы Дар-эс-Салам мен айналасындағы провинцияның халқы 166 000 адамды құрады, олардың ішінде 1000 (0,6%) неміс болды. Барлық GEA-да 3579 неміс тұрды.

Germans promoted commerce and economic growth. Over were put under sisal cultivation which was the largest cash crop. Two million coffee trees were planted, rubber trees grew on , and there were large cotton plantations. In the early years of the colony, hunting and gathering remained the basis of the export economy, and ivory and wild rubber were major exports. The African owned plantations along the coast, on the other hand, suffered from the gradual abolition of slavery. The number of European owned plantations rose steadily, but many of them proved unprofitable. Global markets for commodities like coffee and rubber were very unstable, and the soil and climate were not always favourable to the grower. It was only in sisal that the large plantations finally found a reliable source of income. Under the governorship of Albrecht von Rechenberg, from 1906 to 1912, the colonial administration began to place more emphasis on the economic potential of African small holder agriculture, for which railway construction was an essential precondition. In his detailed study of the economic development of the colony, Rainer Tetzlaff came to the conclusion that "German East Africa never achieved any real significance for the German Empire, neither as a colony for the settlement of emigrants, nor as a supplier of raw materials, nor as a market for exports." One of the great impediments to the development of plantation agriculture was the labour problem. The plantations could not function without a large African workforce, but employment conditions were often poor, not to say life threatening. Local German officials frequently colluded with European landowners in forcing Africans to work on the plantations, although the government in Berlin had banned any form of forced labour. The various labour ordinances promulgated in Dar es Salaam were largely ignored in the interior. The social and economic impacts of large scale labour migration on "labour reservoirs" such as Unyamwezi and Usukuma were often devastating. Beginning in 1888 the Usambara Railway was built from Tanga to Moshi to bring these agricultural products to market. The Central Railroad covered and linked Dar es Salaam, Morogoro, Tabora, and Kigoma. The final link to the eastern shore of Lake Tanganyika was completed in July 1914 and was cause for a huge and festive celebration in the capital with an agricultural fair and trade exhibition. Harbor facilities were built or improved with electrical cranes, with rail access and warehouses. Wharves were remodeled at Tanga, Bagamoyo, and Lindi. After 1891, the German colonial administration undertook efforts to overhaul the region's caravan routes, which had existed before European colonisation, into all weather highways, although most of these projects proved to be unsuccessful and ended in failure. In 1912, Dar es Salaam and Tanga received 356 freighters and passenger steamers and over 1,000 coastal ships and local trading vessels. By 1914, Dar es Salaam and the surrounding province had a population of 166,000, among them 1,000 (0.6%) Germans. In all of the GEA, there were 3,579 Germans.

Білім

Германия африкалықтар үшін бастауыш, орта және кәсіптік мектептерді қамтитын білім беру бағдарламасын әзірледі. "Оқытушылардың біліктілігі, оқу жоспарлары, оқулықтар, оқу-әдістемелік материалдардың бәрі тропикалық Африкадағы ешбір жерде кездеспейтін деңгейде болды".

Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында халық саны

Германия империясының ең көп халқы бар колониясында 7,5 миллионнан астам жергілікті тұрғын болды. Олардың шамамен 30 пайызы мұсылман, ал қалғаны түрлі тайпалық нанымдарды ұстанған немесе христиан дініне өткен адамдар еді. 10 000-ға жуық еуропалықтар негізінен жағалау аймақтарында және ресми резиденцияларда тұрды. 1913 жылы колонияда бар болғаны 882 неміс фермері мен плантатор өмір сүрді. GEA плантацияларында шамамен 70 000 африкалық жұмыс істеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Генерал Пол фон Леттов-Ворбек Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасында және Камерунда қызмет еткен. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ГЕА-дағы неміс күштерін басқарды. Оның әскері 3500 еуропалықтан, 12000 жергілікті аскари мен жүк тасушылардан тұрды. Соғыс стратегиясы 40 000 британиялық әскерді тозаңдату болды, оған кейде Екінші Буер соғысының бұрынғы қолбасшысы Ян Сматс басшылық етті. Леттов-Ворбектің ең үлкен жеңістерінің бірі Танга шайқасында (3–5 қараша 1914 ж.) болды. Шайқаста неміс әскерлері сегіз еседен астам үлкен британ әскерін жеңді. Леттов-Ворбектің партизандық соғысы Ұлыбританияны соғыстың барлық кезеңінде маңызды ресурстарды шағын отарлық майданға жұмсауға мәжбүр етті және 10 000-нан астам жарақатты келтірді. Ақырында, күштердің басымдығы, әсіресе Бельгия Конгосынан келген күштер батыстан шабуыл жасағаннан кейін (Табора шайқасы), және азық-түлік қорының азаюы Леттов-Ворбекті колонияны тастауға мәжбүр етті. Ол оңтүстікке қарай Португалияның Мозамбигіне, содан кейін Солтүстік Родезияға шегінді, онда ол соғысқан елдер арасындағы келісімге қол қойылғаннан үш күн бұрын бейбітшілікке келісімге келді. Соғыстан кейін Леттов-Ворбек Германияның батырларының бірі ретінде жарияланды. Оның Schutztruppe Бірінші дүниежүзілік соғыста ашық шайқаста жеңілмеген жалғыз отарлық неміс күші ретінде саналды, бірақ олар басым күшке тап болғанда жиі шегінді. Шығыс Африка кампаниясында соғысқан аскари отарлық әскерлеріне кейін Веймар Республикасы мен Батыс Германия зейнетақы төледі. SMS Königsberg, неміс жеңіл крейсері де Африканың Ұлы көлдер аймағының жағалауында шайқасты. 1915 жылдың шілдесінде көмір мен қосалқы бөлшектердің жетіспеуінен кейін Руфиджи дельтасында суға батырылды, содан кейін британдықтар оны блокадалап, бомбалады. Тірі қалған экипаж кемедегі қалған қаруларды алып тастап, оларды дөңгелектерге орнатып, құрлықтағы әскерге қосылды, бұл олардың тиімділігін арттырды. 1914 және 1915 жылдары Танганьика көлінің оңтүстік жағалауында тағы бір кішігірім кампания жүргізілді. Оған ағылшын және бельгиялық флотилия және Бисмаркбургтегі (қазіргі Касанга) Рейхсвер гарнизоны қатысты.

General Paul von Lettow Vorbeck had served in German South West Africa and Kamerun. He led the German forces in GEA during World War I. His military force consisted of 3,500 Europeans and 12,000 native Askaris and porters. The war strategy was to harry the British army of 40,000, which was at times commanded by the former Second Boer War commander Jan Smuts. One of Lettow Vorbeck's greatest victories was at the Battle of Tanga (3–5 November 1914). In the battle, the German forces defeated a British force, which was more than eight times larger. Lettow Vorbeck's guerrilla warfare compelled Britain to commit significant resources to a minor colonial theatre throughout the war and inflicted more than 10,000 casualties. Eventually, the weight of numbers, especially after forces coming from the Belgian Congo had attacked from the west (Battle of Tabora), and dwindling supplies forced Lettow Vorbeck to abandon the colony. He withdrew south into Portuguese Mozambique and then into Northern Rhodesia, where he agreed to a ceasefire after he had received news of the armistice between the warring nations three days earlier. After the war, Lettow Vorbeck was acclaimed as one of Germany's heroes. His Schutztruppe was celebrated as the only colonial German force during World War I that was not defeated in open combat, but it often retreated when it was outnumbered. The Askari colonial troops who had fought in the East African campaign were later given pension payments by the Weimar Republic and West Germany. The SMS Königsberg, a German light cruiser, also fought off the coast of the African Great Lakes region. She was eventually scuttled in the Rufiji delta in July 1915 after running low on coal and spare parts and was subsequently blockaded and bombarded by the British. The surviving crew stripped out the remaining ship's guns, mounted them on gun carriages, and joined the land forces, which added considerably to their effectiveness. Another smaller campaign was conducted on the shores of southern Lake Tanganyika in 1914 and 1915. It involved a makeshift British and Belgian flotilla and the Reichsheer garrison at Bismarckburg (modern day Kasanga).

Германияның Шығыс Африкасына арналған жоспарланған рәміздер

1914 жылы неміс колониялары үшін ұсынылған елтаңбалар мен тулардың бірнеше эскизі жасалды. Бірақ, эскиздер аяқталмай және іске асырылмастан Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды, сол себепті бұл символдар ешқашан қолданылмады. Соғыста жеңілгеннен кейін Германия барлық колонияларын жоғалтты, нәтижесінде дайындалған елтаңбалар мен тулар да қолданылмай қалды.