Кіріспе

Германия империясы мен нацистік Германияда қолданылған губернаторлық атақ – Райхскомиссар (немісшеде "Империя комиссары", "Рейх комиссары" немесе "Империялық комиссар" деп аударылады), Германия тарихында Германия империясы және нацистік Германия кезеңінде әртүрлі мемлекеттік лауазымдарда қолданылған ресми губернаторлық атақ еді.

Ішкі

Бірлескен Германия империясында (1871 жылдан кейін) арнайы міндеттерді қадағалау үшін рейхскомиссарлар тағайындалды. Мысалы, Гамбургте эмиграция жөніндегі рейхскомиссар (Reichskommissar für das Auswanderungswesen) болды. Шамасы, дәл осы атау Гелиголанд жағдайында "Германия императорлық комиссары" деп аударылады – бұл Солтүстік теңізде орналасқан, бұрын Данияға тиесілі болған стратегиялық маңызы бар арал, Ұлыбритания оны 1890 жылғы 9 тамызда Германияға тапсырды (Гелиголанд-Занзибар шарты бойынша) және 1890 жылғы 15 желтоқсанда Германияға ресми түрде қосылды (1891 жылғы 18 ақпаннан бастап Пруссияның Шлезвиг-Гольштейн провинциясының құрамына кірді): 1890 жылғы 9 тамыз – 1891 жыл Адольф Вермут (т. 1855 – ө. 1927)

Колониалды

Рейхскомиссар атағы Германия империясы тұсында Schutzgebiete (немісше термин, сөзбе-сөз «протекторат» деген мағынаны білдіреді, бірақ осы атау қарапайым колонияларға да қолданылған) губернаторлары үшін пайдаланылған.

Шығыс Африкада

Танганьикада, 1885 жылдың 17 ақпанында Карл Петерс Deutsch Ostafrikanische Gesellschaft (DOAG, «Германияның Шығыс Африка компаниясы», бастапқыда әкімші басқарды: 1885 жылдың 27 мамыры – 1888 жылдың 8 ақпаны Карл Петерс), Кениядағы Виту аймағында Германияның Шығыс Африка протектораты жарияланғаннан бері (1885 жылдың 7 мамыры – 1890 жылдың 1 шілдесі); Ұлыбританиямен даулы болды; 1888 жылдың 28 сәуірінде Германия Занзибар сұлтанынан жағалау жолағын жалға алды. Содан кейін бір рейхскомиссар тағайындалды (1888 жылдың 8 ақпаны – 1891 жылдың 21 ақпаны: Герман фон Виссманн (т. 1853 – ө. 1905), одан кейін 1891 жылдың 1 қаңтарында Германияның Шығыс Африка колониясы (Deutsch Ostafrika) жарияланғанда DOAG-тің «жеке» билігі аяқталды.

Нацистік Германия

Рейхскомиссар атағын Адольф Гитлер бірнеше нацистік губернаторларға берді, көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басып алынған елдерде, бірақ соғыстан бұрын Франциядан қайтарылып алынған бұрынғы Пруссия территориясын, сондай-ақ этникалық немістер тұратын басқа да аймақтарды қайта біріктіру үшін де берді. Олар жағдайға қарай өте қатаң диктаторлық және репрессивті болуы мүмкін, ең айқын мысалы – Украинадағы Эрих Кох.

Саар аймағы

1935 жылы 13 қаңтарда Саар бассейні аймағында (қазіргі Саар жері) плебисцит өтті: дауыс бергендердің 90,3%-ы Францияға емес, Германияға қосылуды тіледі. Йозеф Бюркель (1895 жылы туған – 1944 жылы қайтыс болған) 1935 жылы 1 наурызда Саардың Германияға қайта қосылуы жөніндегі рейхскомиссары болып тағайындалды, кейін 1936 жылдың 17 маусымынан бастап Саар үшін рейхскомиссары, ал 1940 жылдың 8 сәуірінен Саарпальц үшін рейхскомиссары атағын алды; соңында 1941 жылдың 11 наурызынан бастап ол "Вестмарк" (аймақтың жаңа атауы, "Батыс шебі" деген мағынаны білдіреді) рейхстатхальтері болды, 1944 жылдың 28 қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін оның орнын Вилли Шторр (1903 жылы туған, сондай-ақ НСДАП мүшесі) басты, ол 1945 жылдың 21 наурызына дейін қызмет етті.

Судеттер жері

1938 жылы 1 қазанда Германия Чехословакияның Судет аймағын аннексиялағаннан кейін, ол әскери губернатордың (Вильгельм Кейтель; 1938 жылы 1 қазан – 20 қазан) басқаруында болды, 1938 жылы 21 қазанда Конрад Хенлайн аумақтардың рейхскомиссары болып тағайындалғанға дейін. 1939 жылы 1 мамырда Реиксгау Судет аймағы құрылды; Хенлайн 1945 жылы 4 мамырда аймақ Чехословакия құрамына қайта енгенге дейін рейхштатхальтер қызметін атқаруын жалғастырды.

Вена

1939 жылдың 1 мамыры – 1940 жылдың 1 сәуірі Йозеф Бюркель (ту. 1895 – қайт. 1944) НСДАП, іс жүзінде 15 қазан 1938 жылы құрылған Ұлы Вена (Greater Vienna) метрополиялық астаналық бірлігінің соңғы австриялық премьер-министрі, уақытша қызметте болады, содан кейін Германиядағы Гаулейтерге тең екі рейхстаттальтердің (1940 жылдың 10 тамызына дейін) біріншісі болады.

Норвегия

Норвегия королі мен үкіметі елге неміс басқыншылығы кезінде қашып кеткеннен кейін және фашистік саясаткер Видкун Квислингтің төңкерісі сәтсіз аяқталғаннан кейін, Гитлер 1940 жылы 24 сәуірде "Басқынға алынған Норвегия аймақтары үшін рейхскомиссар" (Reichskommissar für die besetzten Norwegischen Gebiete) тағайындады. Осы лауазымда кең өкілеттіктерге ие екі рейхкомиссар қызмет етті:
1940 жылы 24 сәуір – 1945 жылы 7 мамыр – Жозеф Тербовен, НСДАП. Ол Скугумдағы тәж мұрагерінің сарайында тұрды. Тек Гитлерге ғана жауапты болған Тербовен бастапқыда Норвегияның Стортингімен келіссөздер жүргізуге тырысты, Германиямен бейбітшілік шарты жасасуға дайын азаматтық әкімшілік құруды көздеді. Бұл келіссөздердің сәтсіз аяқталуынан кейін Тербовен 1940 жылы 25 қыркүйекте король Хакон VII мен оның эмиграциядағы үкіметін қызметтен шеттетуді жариялады және Норвегияның фашистік партиясы Nasjonal Samling-тен басқа барлық саяси партияларды тыйым салды. Тербовен 1945 жылы 7 мамыр түнде, Норвегиядағы неміс әскерлерінің капитуляциясына дейін өз-өзіне қол жұмсады. 1945 жылы 7 мамыр – 1945 жылы 8 мамыр – Норвегиядағы неміс әскери күштерінің бас қолбасшысы Франц Бёме, осы лауазымды уақытша рейхкомиссар ретінде атқарды, достық күштер бақылауға алғанша және оны тұтқындағанша.

Остланд

1941 жылдың 17 шілдесінде Германияның оккупациялаған Литва, Латвия (1941 жылдың 1 қыркүйегінен бастап) және Эстония (1941 жылдың 5 желтоқсанынан бастап) мен Беларусьті біріктіретін Рейхскомиссариат Остланд ("Шығыс Жері") құрылды. Остланд төрт бас округке (Generalbezirke) бөлінді; тек (латвиялық) астана Рига (Gebiet Riga Stadt) тікелей Остланд рейхскомиссарымен басқарылды. Лауазым иелері:
17 шілде 1941 – 26 қыркүйек 1944 – Hinrich Lohse (ту. 1896 – қайт. 1964), НСДАП
26 қыркүйек 1944 – 2 ақпан 1945 – Erich Koch (ту. 1896 – қайт. 1986), НСДАП (1944 жылдың 13 қазанында Кеңес Қызыл Армиясы Риганы басып алғанда де-факто қызметтен алынды, бірақ Остланд 1945 жылдың 2 ақпанында ғана ресми түрде таратылды).