Кіріспе

Испан композиторы Эрнандо Франко (1532 – 28 қараша, 1585) – қайта өрлеу дәуірінде өмір сүрген испан композиторы, негізгі қызметі Гватемала мен Мексикада болған.

Өмір

Франко 16-шы ғасырда Жаңа әлемге келген көптеген адамдардың бастау аймағы болған Экстремадурадағы Галисуэлада (қазіргі Эспарагоса-де-Ларес, Бадахос провинциясының бір бөлігі) дүниеге келді. Ол музыканы Сеговия соборында хор ұлы ретінде, кейін шебер және саяхатшы ретінде Геронимо де Эспинардан үйренді, ол, мүмкін, Томас Луис де Викторияның да мұғалімі болған. Жастық шағында ол Мексика қаласында капелла шебері болып өзінен бұрын қызмет еткен Лазаро дель Аламомен танысып, дос болды. Франко 1550 жылдары Нуэва-Эспанияға барған болуы мүмкін, бірақ оның қызметі туралы 1571 жылға дейін ешқандай жазба қалмаған, ол Гватемаланың бас капитаны Сантьяго де Гватемала соборындағы капелла маэстросы ретінде жазбаларда кездеседі. Жер сілкінісінен қираған бұл сәнді ғимарат, қала бұрынғы Алмолонга аңғарынан көшірілген соң, қазіргі Антигуа Гватемаланың Панчой аңғарында жаңадан салынған. Франко 1574 жылы оның жалақысына әсер еткен бюджеттік кесімдерден кейін осы лауазымнан кетіп, Мексикаға сапар жасады. Мұнда ол жаңа собордың капелла маэстросы лауазымын бос екенін анықтады. 1575 жылы ол жаңа капелла шебері болып тағайындалды, ал оның ескі досы Лазаро дель Аламо 1556 жылдан 1570 жылға дейін осы лауазымды атқарған. Франконың өте құрметті және жақсы көрілетін тұлға болғаны анық, себебі ол 1581 жылы пребенд алды және заманауи құжаттарда оның үлгілі мінезі мен музыкалық шеберлігіне көптеген сілтемелер бар. Ол 1582 жылы Мексикадағы қаржылық қиындықтар кезінде отставкаға кетіп, 1585 жылы қайтыс болды. Ол собордың бас шіркеуіне жерленген.

Жұмысы мен ықпалы

Франко 20 мотет, сондай-ақ 16 Магнификат және Еремияның зар жырларының төрт дауыстық қойылымын жазды. Испандық шіркеу хорын басқарған композитор үшін бұл ерекше болғанымен, ол масса жазбаған. Дегенмен, оның көптеген шығармалары жоғалып кеткен болуы мүмкін. Науатль тіліндегі сол аттас композиторға (Хернандо дон Франко) жатқызылатын кейбір әндер қазір христиан дініне кірген кезде оның есімін қабылдаған жергілікті композитордың туындылары деп есептеледі (егер осылай болса, бұл Солтүстік Америка композиторының еуропалық дәстүрдегі ең ерте сақталған ноталанған музыкасы болуы мүмкін). Франконың стилі сол дәуірдегі басқа испан композиторларының стилімен байланысты, бірақ көбірек консервативті, диссонансты сақтап, хроматизм мен виртуоздықтан аулақ болды, тіпті қатаңдыққа бейімделді. Оның Магнификат қойылымдарына Кристобаль де Моралес әсер еткен. Оның шығармаларының дауыстық диапазоны шектеулі, бұл оның хорларының әншілік қабілеттерін көрсетеді, олар Еуропадағы хорлардың музыкалық деңгейіне жете алмады. Франко Гватемаладағы ең ерте танылған композитор; Гватемала соборының архивіндегі оның екі шығармасы – Lumen ad revelationem және Benedicamus Domino – аймақтағы ең ерте сақталған қолжазбалар болып табылады. Мексикада одан бұрын да композиторлар болған, бірақ замандастары оны 16 ғасырдағы ең көрнекті композитор деп санады.

Анықтамалар және қосымша оқу

"Франко, Эрнандо", "Гватемала", Стэнли Сейди бас редакторы болған "The New Grove Dictionary of Music and Musicians" сөздігінде, 20 томдық. Лондон, Macmillan Publishers Ltd., 1980 жыл. Барвик, Стивен. Мексика қаласы соборындағы Франко кодексі. Карбондейл, Иллинойс: Оңтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 1965 жыл. Барвик, Стивен. 1717 жылғы Мехико қаласының екі хор кітабы. Карбондейл, Иллинойс: Оңтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 1982 жыл. Лейнхофф, Дитер. Гватемаладағы музыкалық туындылар. Гватемала қаласы: Гватемала баспасы, 2005, 42–3 беттер. Риз, Густав. Ренессанс кезеңіндегі музыка. Нью-Йорк: W. W. Norton & Co., 1954 жыл. Сноу, Роберт Л. Жаңа әлем полифониясының жинағы. Чикаго, Иллинойс: Чикаго университетінің баспасы, 1996 жыл. Тельо, Аурелио. "Франко, Эрнандо". Эмилио Касарес Родио бас редакторы болған "Diccionario de la Música Española e Hispanoamericana", 10 томдық. Мадрид: Авторлар мен баспагерлердің қоғамы, 1999 жыл, 5/247–248 беттер.