Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыста Италия жеңген шайқас – Пиаве өзенінің екінші шайқасы (немесе Күн тоқырауы шайқасы), 1918 жылдың 15-23 маусымы аралығында болды. Бұл шайқас Италия армиясының Австро-Венгрия империясына қарсы шешуші жеңісі болды. Италия одақтас күштердің құрамында, ал Австро-Венгрия – Орталық державалардың құрамында болғандықтан, бұл шайқас Австро-Венгрия империясына және Орталық державаларға ауыр соққы берді. Бірақ Италияда оның толық маңызы бастапқыда толыққанды бағаланбады. Дегенмен, Эрих Людендорф хабарды естігенде, "жеңілісті алғаш рет сезіндім" деген екен. Кейіннен бұл шайқастың Австро-Венгрия империясының құлауының бастауы болғаны анықталды.
The Second Battle of the Piave River (or Battle of the Solstice), fought between 15 and 23 June 1918, was a decisive victory for the Italian Army against the Austro Hungarian Empire during World War I, as Italy was part of the Allied Forces, while Austria Hungary was part of the Central Powers. Though the battle proved to be a decisive blow to the Austro Hungarian Empire and by extension the Central Powers, its full significance was not initially appreciated in Italy. Yet Erich Ludendorff, on hearing the news, is reported to have said he 'had the sensation of defeat for the first time'. It would later become clear that the battle was in fact the beginning of the end of the Austro Hungarian Empire.
Өмірбаян
Ресейдің 1917 жылы соғыстан шығуымен Австрия-Мажарстан енді Италия майданына маңызды күштер жұмсай алды және неміс одақтастарынан қосымша күштер алды. Австро-Венгрия императоры Карл немістермен Италияға қарсы жаңа шабуылды бастау туралы келісімге келді, бұл қадамды бас штаб бастығы Артур Арц фон Штраусенбург және Оңтүстік Тироль армия тобының командирі Конрад фон Хоцендорф қолдады. 1917 жылдың күзінде немістер мен австро-мажарлар Капоретто шайқасында итальяндықтарды жеңіске ұшыратты. Капореттодан кейін итальяндықтар Пиавеға шегінді және алты француз және бес британ жаяу әскер дивизиясымен, сондай-ақ үлкен әуе күштерімен нығайтылды.
Кіріспе
Италияның Капореттодағы жеңілісі генерал Луиджи Кадорнаның қызметтен босатылуына және генерал Армандо Диаздың итальян армиясының штаб бастығы болып тағайындалуына әкелді. Диаз Пьяве өзені бойында күшті қорғаныс шебін құрды. Соғыстың осы кезеңіне дейін итальян армиясы Орталық державаларға қарсы жеке күшпен күресіп келді. Капореттодағы жеңілістен кейін Франция мен Ұлыбритания итальян майданына күштер жіберді. Алайда, бұл күштер итальяндық күштердің оннан бір бөлігінен де аз болды және 1918 жылдың наурыз айында неміс көктемгі шабуылы басталғаннан кейін олардың көп бөлігі Батыс майданға қайта бағытталды. Австро-Мажарстан армиясы да жақында жоғарғы басшылығын ауыстырды, ал жаңа австро-мажар штабының бастығы Артур Арц фон Штраусенбург итальяндықтарды толық жеңіске жеткізуді көздеді. Капореттодан кейін австро-венгрлік шабуыл Венеция және Верона сияқты көптеген итальян қалаларын Орталық державалардың қаупіне ұшыратты. Австро-Мажарстан армиясы сол кезден бері осы стратегиялық мақсаттарға қол жеткізіп, Италияны қарулы келісімге мәжбүрлеуді армандады. Штраузенбургтің армия тобының командирлері Конрад фон Хоцендорф (бұрынғы австро-мажар штабының бастығы) және Светозар Бороевич фон Бойна екеуі де итальяндықтарға қарсы шешуші шабуыл жасауға ниеттенді, бірақ шабуылдың қай жерден жасалатыны туралы келісе алмады. Конрад Оңтүстік Тироль Альпінен шабуыл жасауды қаласа, Штраусенбургтің өзі Брессияға қарайтын майданның батыс бөлігіне ("Giudicarie" секторы) шабуыл жасауды жақтады. Конрад пен Бороевичтің бір-біріне деген ұнамайтындығы соншалық, Штраузенбург пен император осы екі күшті тұлғаның арасынан шешім қабылдай алмады. Сондықтан, олар армияны тең бөліп, күштердің шағын бөлігін ғана Giudicarie секторында диверсиялық операциялар үшін қалдырды. Шабуылға дайындық 1918 жылдың ақпан айында Болзанодағы австро-мажар және неміс жоғарғы басшылығының кездесуінен кейін басталды. Немістер бұл шабуылды қатты қолдады, өйткені Людендорфтың үмітінше, бұл Франциядағы американдық күштерді итальян майданына ауыстыруға мүмкіндік береді. Сондықтан Штраусенбург шабуылды Эрих Людендорфтың Батыс майданындағы шабуылының үлгісімен салғастырды. Австро-мажарлар бұрынғы Капореттодағы табысынан және Монте-Граппаны бұзуға жасаған келесі әрекеттерден айырмашылығы, шабуылды нақты бір нүктеге бағытталған емес, майдан бойындағы толыққанды шабуыл ретінде дайындады, армиясының бар қалған күшін пайдаланды. Австро-Мажарстан құрамалары Майкл операциясы үшін Батыс майданында немістер әзірлеген тактиканы қолдануға оқытылды, ал Шығыс майданнан оралған австро-мажар офицерлері неміс әріптестерімен бірге кеңінен оқытылды. Италия тарапынан да жаңа өзгерістер болды. Капореттодағы жеңілісті талдаған Армандо Диаз штабы оның негізгі тактикалық себептері итальяндық бөлімшелердің қимылсыздығы, тым қатаң қорғаныс схемасына түсуі, тым орталықтандырылған басқару және қорғаныстың жеткіліксіз тереңдігі болды, онда көптеген сарбаздар майдан шебінде тұрып қалды. Жаңа жоспарлар үздіксіз бекіністерді жоюға және жоғары мобильді қорғаныс жүйесін құруға әкелді, онда тіпті кішігірім бөлімшелерге бұрын танылған бекіністер арасында еркін қозғалуға, өз бетінше шегінуге немесе қарсы шабуыл жасауға, тікелей артиллериядан қолдау сұрауға рұқсат берілді. Сонымен қатар, 6000 жүк көлігімен жабдықталған 13 дивизия орталық резервте ұйымдастырылды және қажет болған жерге жіберуге дайын тұрды.
Шайқас
Генерал Диас австро-венгр шабуылының нақты уақытын білді: 15 маусым күні таңғы сағат 3:00-де. Сондықтан, таңғы сағат 2:30-да итальяндық артиллерия қарсыластың тығыз орналасқан окоптарына барлық майданда оқ атып, ауыр шығын келтірді. Кейбір учаскелерде артиллериялық оқшашу шабуылды кешіктірді немесе тоқтатты, себебі австро-венгр сарбаздары күтпеген итальяндық шабуылға тап боларын сезіп, қорғаныс позицияларына шегіне бастады. Бірақ майданның көп бөлігінде австро-венгрлер жоспарланғандай шабуылдады. Бороевич алғашқы шабуылды бастады, Адриатика теңізі жағалауымен оңтүстіске қарай және Пьяве өзенінің орта ағысы бойымен жылжыды. Австро-венгрлер Пьяве өзенін кешіп, ені 24 шақырым (15 миль) және тереңдігі 8 шақырым (5 миль) болатын плацдармды басып алды. Келесі күндері Бороевич шабуылды жаңартты, бірақ артиллериялық оқшашу өзендегі көптеген көпірлерді қиратты. Өзеннен өткен австро-венгр құрамаларына күштер мен жабдықтама жеткізілмеді. Жағдайды нашарлату үшін, су көтерілген Пьяве өзенінің батыс жағалауында көптеген бөлімшелерді оқшаулады, олар итальяндық артиллерияның оңай нысанасына айналды. Австро-венгр сарбаздарының көп саны шығыс жағалауға жетуге тырысқанда суға батып кеткені хабарланды. 19 маусымда Диас қарсы шабуылға өтіп, Бороевичтің қанатына соққы берді, ауыр шығын келтірді. Осы уақытта Конрад 15 маусымда Азияго платосында (Бороевичтен батысқа қарай) Виченцаны басып алу мақсатымен итальяндық шепке шабуыл жасады. Оның күштері біраз аумақты басып алды, бірақ итальяндық бөлімшелердің қарқынды қарсылығына тап болды. Бұл шайқас императорлық-корольдық армияның тиімді күш ретінде өмірін аяқтағанын және төрт айдан кейін Витторио-Венето шайқасында аяқталған көпұлтты австро-венгр империясының ішкі саяси құлдырауының басталуын білдірді. Армия одақтастардың шабуылы кезінде 24-28 қазан аралығында төрт күн бойы қарсылық көрсетті, бірақ империяның ыдырауы туралы хабар әскерлерге жеткенде, қарсы тұрудың мәні қалмады. Бұл шайқас сондай-ақ Германия империясының стратегиясына ауыр соққы болды, ол Италиямен жеке бейбітшілікке келуді (және өнімді По аңғарында итальяндық ресурстарды пайдалануды) батыс майданда күш-жігерді шоғырландырудың мүмкін жолы деп есептеді. Эрих Людендорф былай деп жазды: «Бұл сәтсіз шабуыл өте ауыр тиді. Мен енді Италияда батыс майданда жеңілдік күтуге үміт ете алмаймын».
On the subsequent days Boroević renewed the assault, but the artillery barrage destroyed many of the river's bridges; the Austro Hungarian formations that had crossed the river were unable to receive reinforcement and supplies. To make matters worse, the swollen Piave isolated a great number of units on the west bank of the river, which made them an easy target for the Italian fire. It was reported that a large number of Austro Hungarian soldiers drowned while trying to reach the east bank. On 19 June, Diaz counterattacked and hit Boroević in the flank, inflicting heavy casualties. In the meantime Conrad attacked along the Italian lines west of Boroević on the Asiago Plateau (on 15 June), with the objective of capturing Vicenza. His forces gained some ground, but came upon stiff resistance from Italian units; The battle signaled the beginning of the end of the imperial royal army as an effective fighting force and foretold the internal political collapse of the multi ethnic Austro Hungarian Empire, which was finished off at the Battle of Vittorio Veneto four months later. The army offered stiff resistance for four days from 24 to 28 October during the Allied offensive but collapsed as word reached the troops of the Empire's disintegration at which point there was little point to continue resisting. The battle also dealt a severe blow to the German Empire strategy, who considered a separate peace with Italy (and exploiting Italian resources in the affluent Po Valley) as a viable way to concentrate efforts in the western front to finally overcome the Allied forces. Erich Ludendorff wrote:This unsuccessful attack was extremely painful. I could no longer hope that relief on the Western Front might be secured in Italy itself.
Танымал мәдениетте
Бүгінде итальяндықтар соғысты екі ұранмен еске алады: қираған ауыл үйлерінің қабырғаларына граффити түрінде жазылған: "E' meglio vivere un giorno da leone che cent'anni da pecora" ("Арыстан болып бір күн өмір сүру, қой болып жүз жыл өмір сүруден жақсы") және "Tutti eroi! O il Piave o tutti accoppati" ("Барлығымыз батырмыз! Или Пиаведі ұстаймыз, не болмаса бәріміз қаза болады"). Қабырғаның екі бөлігі Сан-Биажио-ди-Калаллаттаның бөлімшесі Фагаре-делла-Баттальядағы әскери қасиетті орында сақталған. Бұл шайқас "Күнтізбелік шайқас" деп те аталады, осылай атауды ақын Габриэле Д'Аннунцио шайқастан кейін көп ұзамай берген. 1918 жылдың 9 тамызында Д'Аннунцио 11 Ansaldo ұшағымен Венаға ұшып, Италияның жеңісін мадақтаған мыңдаған парақшаларды аспаннан таратты. Шілде мен тамыздағы шайқастан кейінгі оқ-дәрі және қақтығыстар кезінде 18 жасар американдық жедел жәрдем жүргізушісі Эрнест Хемингуэй 8 шілдеде жарақат алды. Хемингуэй австриялық миномет шабуылы кезінде есінен танып қалды. Оқ сынықтары оның төменгі аяғына кірді. Хемингуэймен бірге тұрған екі итальяндық сарбаз қаза тапты. 1932 жылғы Хемингуэйдің "Саудагерге қоштасу" романының киноға бейімделуінде Фредерик Генри (Гэри Купер) осы шайқаста аяғына жарақаттанады. Бұл шайқас Эндрю Кривактің "Саяхат" романында сипатталған. Бұл шайқас Андре Асиманның "Менің атымды ата" романы мен фильмінде де айтылады. Фильмдегі оқиға шайқас құрбандарына арналған ескерткіштің үстінен өтеді. Ескерткіш Пандино қаласында орналасқан. Алайда фильмде Пиаве шайқасында 170 мың адам қаза тапқан деп айтылады. Папа Франциск 2022 жылдың маусым айында иезуиттік еуропалық мәдени журнал редакторларымен сұхбаттасуда өзінің әкесінің бірінің Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Пиаве өзеніндегі оқиғаға" қатысқанын айтты, бұл бірінші немесе екінші Пиаве шайқасына қатысты болуы мүмкін. "Пиаве" картасы 28 ақпанда шығатын FPS тактикалық атыс ойыны Isonzo (видеоойын) -да пайда болады.