Цер шайқасы: Австрия-Мажарстан мен Сербия арасындағы алғашқы жеңіс

Кіріспе

1914 жылдың тамызында Австрия-Мажарстан мен Сербия арасындағы шайқас – 1914 жылғы Сербия науқаны басталғаннан кейін үш апта өткенде Австрия-Мажарстан мен Сербия арасындағы әскери науқан болды. Ол Сер тауының және оны қоршаған бірнеше ауылдардың маңында, сондай-ақ Шабац қаласында өтті. Сер шайқасы – Бірінші дүниежүзілік соғыста Орталық державаларға қарсы одақтастардың алғашқы жеңісі ретінде танылады. Сербияға жасалған австро-венгрлердің алғашқы шабуылының бөлігі болған шайқас 15 тамыз күні түнде Сербияның 1-ші біріктірілген дивизиясының бөлімдері шабуыл барысында Сер тауының беткейінде орналасқан австро-венгрлік бекіністеріне тап болғанда басталды. Содан кейін болған қақтығыстар таудың жанындағы бірнеше қалалар мен ауылдарды, әсіресе Шабацты бақылау үшін шайқасқа ұласты. 19 тамызда австро-венгрлердің рухы құлдырап, мыңдаған сарбаздар үрейленіп қашып, Дрина өзенінде суға батып Австрия-Мажарстанға шегінді. 24 тамызда серб әскері Шабацқа қайта кірді, осымен шайқас аяқталды. Шамамен он күнге созған шайқаста сербтер 3000–5000 қаза тапты және 15000 жараланды. Ал австро-венгрлердің жоғалғандары одан да көп болды: 6000–10000 сарбаз қаза тапты, 30000 жараланды және 4500 тұтқынға алынды. Сербтердің австро-венгрлерге қарсы жеңісі – Бірінші дүниежүзілік соғыста Орталық державаларға қарсы одақтастардың алғашқы жеңісі болды, сонымен қатар шайқас барысында соғыстағы алғашқы әуе шайқасы өтті.

Өмірбаян

Австрия-Мажарстан мен Сербия арасындағы қарым-қатынас 1903 жылғы мамыр төңкерісінен кейін нашарлады. Жаңа Караджорджевич үкіметі дерлік бірден Ресей империясымен одақтасып, сыртқы саясатын ұзақ жылдар бойы қолдау көрсеткен Габсбургтер мен Австрия-Мажарстаннан бұрды. 1906 жылы Австрия-Мажарстан Сербияның ауылшаруашылық экспортын тоқтатып, «Шошқа соғысы» деп аталды. 1908 жылы Австрия-Мажарстан 1878 жылғы Берлин конгресінде уақытша басқару құқығы берілген, серб халқы көп Босния мен Герцеговинаны ресми түрде аннексиялады. Аннексия серб халқының Австрия-Мажарстанға қарсы соғыс жариялауын тудырды. Ресей тарапынан соғыс жағдайында қолдау алмай, Сербия үкіметі әскери шешім қабылдаудан бас тартты. Граф Франц Конрад фон Хётцендорф егер екі ел арасында соғыс болса, Австрия-Мажарстан Сербияны үш айда жеңе алатынын мақтан етті. Босния мен Герцеговина Австрия-Мажарстанның бақылауында болған соң, Сербия және бірнеше Балқан мемлекеттері Оңтүстік-Шығыс Еуропадан Осман империясын ығыстыруға күш салды. 1912 жылдан 1913 жылға дейін созылған Балқан соғыстары Сербияның Косово мен Македонияны басып алуына әкелді. 1914 жылдың 28 маусымында босниялық серб студенті Гаврило Принцип Сараевода Австрияның мұрагері Франц Фердинандты өлтірді. Бұл қастандық шілде дағдарысын тудырды, нәтижесінде Австрия-Мажарстан 23 шілдеде Сербияға ультиматум жіберді, оның себебі қастандықтың Белградта жоспарланғаны болды. Австрия-Мажарстан үкіметі ультиматумды Сербия үшін қабылдауға мүмкін емес етіп жасады, және ол шын мәнінде қабылданбады. 28 шілдеде австро-мажарлар Сербияға соғыс жариялады, сол күні сербтер болашақ шабуыл кезінде оларды пайдалануына жол бермеу үшін Сава және Дунай өзендеріндегі барлық көпірлерді қиратты. Белград келесі күні оққа түсірілді, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы болды. Шығыс Еуропадағы шайқас 1914 жылдың тамыз айының басында Сербияға жасалған алғашқы австро-мажар шабуылымен басталды. Соғыс жарияланғанда жоспарланған 308 000 әскерге қарағанда, австро-мажар әскерлерінің саны әлдеқайда аз болды. Бұл Австрия-Мажарстанның 2-армиясының үлкен бөлігі Ресей майданына ауысқандықтан, шабуылдың алғашқы кезеңдеріне қатысқан әскерлердің санын шамамен 200 000-ға дейін азайтты. Бұл күштердің 40%-ын Австрия-Мажарстан шекарасында тұратын оңтүстік славянтар құрады. Ал сербтер толық жұмылдыру кезінде австро-мажарларға қарсы 450 000 адамды жинауға қабілетті болды. Австро-мажарларға қарсы күрестің негізгі күштері 1-ші, 2-ші, 3-ші және Ужице армиялары болды, олардың жалпы саны шамамен 180 000 адамды құрады. Балқан соғысы жаңа ғана аяқталған еді, және Сербия әлі де қалпына келмей жатқан еді. 36 000 серб сарбазы қаза тауып, 55 000 адам ауыр жарақат алды. Жаңадан иеленген аумақтардан аздаған сарбаздар жиналды, ал серб армиясы оларды албан көтерілісшілеріне қарсы және болгар шабуылының қаупіне қарсы гарнизонмен қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Бұл қиын жағдайды серб армиясының артиллериясының жетіспеуі және оқ-дәрі қорын жаңадан толықтауды бастауы да ушықтырды. Оның жабдықтау проблемалары негізгі тауарларға да қатысты. Көптеген серб сарбаздары жалаң аяқ қызметке келді, ал көптеген бөлімшелерде стандартты ұзын пальто мен шайкача деп аталатын дәстүрлі серб бас киімінен басқа киім-кешек болмады. Мылтықтар да өте аз болды. Толық жұмылдыру кезінде 50 000 серб сарбазы мүлдем қарусыз қалуы мүмкін екені есептелді. Ал австро-мажарлардың қазіргі заманғы мылтықтары жеткілікті болды, олардың автоматтары мен далалық артиллериясы сербтерге қарағанда екі есе көп болды. Олардың оқ-дәрі қоры, көлік және өнеркәсіптік инфрақұрылымы да жақсырақ болды. Сербтер австро-мажарлардан аздаған артықшылыққа ие болды: олардың көптеген сарбаздары Балқан соғыстарының тәжірибелі ардагерлері болды және австро-мажар әріптестерінен жақсы даярланған. Серб сарбаздары да жоғары мотивтенген, бұл олардың қару-жарағының жетіспеуін толықтырды. Австрия-Мажарстанның шабуылға жіберілген әскерлері Сараеводағы мұрагер Франц Фердинандтың қауіпсіздігіне жауапты болған генерал Оскар Потиорек басшылығында болды. Соғысқа дейін Потиорек сербтерді «шошқа шаруалары» деп атап, оларға қарсы жеңіске жету оңай болады деп болжаған. Сербия армиясына мұрагер ханзада Александр басшылық етті, оның орынбасары және іс жүзінде әскери жетекшісі ретінде Бас штабтың бастығы, Балқан соғыстарында серб күштеріне басшылық еткен фельдмаршал Радомир Путник болды. Генералдар Петар Бойович, Степа Степанович және Павел Юришич Штурм 1-ші, 2-ші және 3-ші серб армияларына жетекшілік етті.

Relations between Austria Hungary and Serbia deteriorated in the aftermath of the May Overthrow in 1903. Almost immediately, the new Karađorđević government aligned itself with the Russian Empire and oriented its foreign policy away from its long time patron, long time use of Habsburgs, and Austria Hungary. In 1906, Austria Hungary closed its border to Serbian agricultural exports in an episode known as the Pig War. In 1908, Austria Hungary formally annexed Bosnia Herzegovina—a territory with a large Serb population that it had been granted the right to govern, supposedly as a temporary measure, by the Congress of Berlin in 1878. The annexation prompted the Serbian public to call for war with Austria Hungary. With no promise of Russian support in the event of war, the Serbian government decided against pursuing the matter militarily. Count Franz Conrad von Hötzendorf boasted that it would take Austro Hungary only three months to defeat Serbia should war erupt between the two nations. With Bosnia Herzegovina firmly in Austro Hungarian hands, Serbia and several other Balkan states turned to force the Ottoman Empire from southeastern Europe. The ensuing Balkan Wars, which lasted from 1912 until 1913, saw Serbia take possession of Kosovo and Macedonia. On 28 June 1914, Bosnian Serb student Gavrilo Princip assassinated Archduke Franz Ferdinand of Austria in Sarajevo. The assassination precipitated the July Crisis, which led Austria Hungary to issue an ultimatum to Serbia on 23 July on suspicion that the assassination had been planned in Belgrade. The Austro Hungarian government made the ultimatum intentionally unacceptable to Serbia, and it was indeed rejected. The Austro Hungarians declared war on Serbia on 28 July and that same day the Serbs destroyed all bridges on the Sava and Danube rivers in order to prevent the Austro Hungary using them during any future invasion. Belgrade was shelled the following day, marking the beginning of the First World War. Fighting in Eastern Europe began with the first Austro Hungarian invasion of Serbia in early August 1914. The number of Austro Hungarian troops was far smaller than the 308,000 strong force intended when war was declared. This was because a large portion of the Austro Hungarian 2nd Army had moved to the Russian Front, reducing the number of troops involved in the initial stages of the invasion to approximately 200,000. Forty percent of this force was composed of South Slavs living within Austro Hungarian borders. On the other hand, the Serbs could muster some 450,000 men to oppose the Austro Hungarians upon full mobilization. The main elements to face the Austro Hungarians were the 1st, 2nd, 3rd and Užice Armies, with a combined strength of approximately 180,000 men. The Balkan Wars had only just concluded and Serbia was still recovering. Over 36,000 Serbian soldiers had been killed and 55,000 seriously wounded. Few recruits had been gained from the newly acquired territories, and the Serbian army had been stretched by the need to garrison them against Albanian insurgents and the threat of Bulgarian attack. To compound matters, the Serbian army was dangerously short of artillery and had only just begun to replenish its ammunition stocks. Its supply problems also extended to more basic items. Many Serbian recruits reported for duty barefoot, and many units lacked any uniform other than a standard issue greatcoat and a traditional Serbian cap known as a šajkača. Rifles were also in critically short supply. It was estimated that full mobilization would see some 50,000 Serbian soldiers with no equipment at all. The Austro Hungarians, on the other hand, possessed an abundance of modern rifles and had twice as many machine guns and field guns as the Serbs. They also had better stocks of munitions, as well as much better transport and industrial infrastructure behind them. The Serbs had a slight advantage over the Austro Hungarians: many of their soldiers were experienced veterans of the Balkan Wars and better trained than their Austro Hungarian counterparts. Serb soldiers were also highly motivated, which compensated in part for their lack of weaponry. Austro Hungarian forces assigned to the invasion were placed under the command of General Oskar Potiorek, who had been responsible for the security detail of Archduke Franz Ferdinand in Sarajevo. Before the battle, Potiorek had predicted an easy victory over the Serbians, calling them "pig farmers." The Serbian army was commanded by Crown Prince Alexander, with the Chief of the General Staff, Field Marshal Radomir Putnik, who had commanded Serb forces in the Balkan Wars, as his deputy and de facto military leader. Generals Petar Bojović, Stepa Stepanović and Pavle Jurišić Šturm commanded the 1st, 2nd and 3rd Serbian Armies, respectively.

Кіріспе

29 шілде мен 11 тамыз аралығында австро-венгер армиясы Сербияның солтүстік және солтүстік-батыс бөлігінде бірнеше артиллериялық шабуылдар жасады, содан кейін Сава және Дрина өзендерінен өту үшін понтондық көпірлерді салу арқылы бомбалаудың нәтижесін пайдаланды. Сербтер өз күштерінің 547 км (340 миль) созылған австро-серб шекарасын ұстап тұруы мүмкін емес екенін білді. Сондықтан Путник серб армиясына Шумадиядағы күштерінің басым бөлігін шоғырландырып, дәстүрлі қорғаныс желісіне қайта оралуға бұйрық берді, одан олар солтүстікке немесе батысқа жылдам жылжуға болатын еді. Вальево және Ужице қалаларында күшті жасақтар орналастырылды, ал шекараның барлық маңызды нүктелерінде бекеттер құрылды. Бұл кезеңде Сербияның Бас штабы австро-венгерлік басқындығының жоспары іске асырылуын күтуге мәжбүр болды. Белград, Смедерево және Великий Градиште қалаларына артиллериялық оқшаулау күшейді, ал Дунайды кесіп өтуге жасалған бірнеше әрекет австро-венгерлік әскерлерінің ауыр шығындарына әкелді. Австро-венгерлік күштердің басым бөлігі Боснияда орналасқан, және Сербияның Бас штабы Дунайдағы бұл алдау амалдарына алданбады. Кейіннен австро-венгрлер Дринаны Любовияда және Саваны Шабакта кесіп өтуге тырысты, бұл шабуылдар маңыздырақ болып саналды. 12 тамызда австро-венгерлік әскерлер Дринаны кесіп өтіп, Лозница қаласы арқылы Сербияға енді. Сол жерде және Лешница ауылында австро-венгерлік 13-ші армия корпусы өтті, ал сол күні австро-венгерлік 4-ші армия корпусы Саваны Шабақтың солтүстігінде кесіп өтті, ал басқа австро-венгерлік әскерлер Дринаны кесіп өтті. Шабац қаласы тез басып алынды. 14 тамызға қарай, шамамен 161 км (100 миль) ені бар майдан бойында австро-венгрлер өзендерді кесіп өтіп, Вальевоға жиналды. Австро-венгерлік 2-ші және 5-ші армиялар Белградқа қарай жылжыды, онда олар сербтердің 1-ші, 2-ші және 3-ші армияларымен кездесті. 15 тамызда Путник өз күштеріне қарсы шабуылға көшуге бұйрық берді.

From 29 July to 11 August, the Austro Hungarian army launched a series of artillery attacks in northern and northwestern Serbia and subsequently managed to exploit the bombardments by constructing a system of pontoon bridges across the Sava and Drina rivers. The Serbians knew that it was impossible for their forces to line the Austro–Serbian border, which extended 340 mile (547 km). Putnik thereby re ordered the Serbian army to fall back on a traditional line of defence as he grouped the bulk of his forces in Šumadija, from where they could rapidly move either north or west. Strong detachments were posted in the towns of Valjevo and Užice, and outposts were stationed at every important point on the frontier. At this stage, all the Serbian General Staff could do was wait until the Austro Hungarian invasion plan materialized. Belgrade, Smederevo and Veliko Gradište continued to be subjected to more vigorous artillery bombardments, and several attempts to cross the Danube resulted in heavy Austro Hungarian losses. The bulk of the Austro Hungarian forces were stationed in Bosnia, and the Serbian General Staff were not misled by these feints on the Danube. Subsequently, the Austro Hungarians attempted to cross the Drina at Ljubovija and the Sava at Šabac, and these attacks were seen as more significant. On 12 August, Austro Hungarian troops entered Serbia through the town of Loznica, crossing the Drina. There, and in the village of Lešnica, the Austro Hungarian 13th Army Corps made a crossing, while on the same day the Austro Hungarian 4th Army Corps crossed the Sava to the north of Šabac, while other Austro Hungarian troops crossed the Drina. The town of Šabac was quickly taken. By 14 August, over a front of about 100 mile (161 km), the Austro Hungarians had crossed the rivers and converged on Valjevo. The Austro Hungarian 2nd and 5th Armies moved towards Belgrade, where they encountered the Serbian 1st, 2nd and 3rd Armies. On 15 August, Putnik ordered his forces to counterattack.

Жауынгерлік

15 тамызда сағат 23:00-де сербтердің 1-ші біріккен дивизиясының бөлімдері Cer тауының етегінде австро-мажар әскері орнатқан алғы шептерге кездесіп, шайқас басталды. Австро-мажарлық позициялар нашар қорғалған болды және олардың қорғаушылары таудан кері шегінді. Түн ортасына қарай австро-мажарлар мен сербтер арасында қызу шайқас өршіп, қараңғыда дүрбелең туды. 16 тамызға таң жеткенде сербтер Divača жотасын басып алып, австро-мажарларды Borino Selo ауылындағы позицияларынан ығыстырды. Австро-мажарлар шайқаста ауыр шығынға ұшырағандықтан, тәртіпсіздікке ұшырап кері шегінді. Күннің барысында сербтер 21-ші жаяу әскер дивизиясын Cer тауының етегінен Шабақтағы 2-ші армиямен қосылуына жол бермеу үшін қуды. 17 тамызда сербтер Шабақты қайта басып алуға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1-ші біріккен дивизия Trojan және Parlog ауылдарына шабуыл жасап, содан кейін Kosanin Grad қаласына қарай жылжыды. Басқа жерде австро-мажарлар сербтердің 3-ші армиясын кері тартуға жетістікке қол жеткізді, оны 42-ші тау дивизиясының Valjevo қаласына қауіп төндіруіне байланысты, өз дивизияларын маневрге мәжбүр етті. 18 тамыздың таңында австро-мажарлар тағы бір шабуыл жасады, мақсаты – 5-ші армияның алға жылжуына мүмкіндік беру үшін 1-ші Šumadija дивизиясын Šabac көпірінен ығыстыру. Алайда, сербтер Dobrava өзенінде австро-мажарларды жеңіп, аман қалған әскерлерін кері шегінуге мәжбүрлегендіктен, шабуыл сәтсіз аяқталды. Сербтердің 2-ші армиясының қарсы шабуылдары Cer және Iverak бойында жалғасты, 1-ші біріккен дивизия Rašulijača ауылына шабуыл жасап, Kosanin Grad қаласының жанында қатты қысымға ұшырады. Сербтердің алғашқы шабуылдары тойтарылды, бірақ түн бойына шабуылдар жалғасты. 19 тамыздың таңында сербтер ақыры австро-мажарларды жеңіп, кішкентай қаланы басып алды. 1-ші Morava дивизиясы 9-шы жаяу әскер дивизиясын өз позициясынан ығыстырып, дивизияның кейіннен жасаған қарсы шабуылын тойтарып, ауыр шығын келтірді. 4-ші корпус Šumadija дивизиясына қарсы шабуылды жаңартты, сербтерді жеңіл шығынмен кері шегінуге мәжбүр етті. 4-ші корпус сербтерді жеңе алмағандықтан, австро-мажар дивизиясы Cer тауына қарай алға жылжу бағытын өзгерте алмады, себебі бұл Šumadija дивизиясын 4-ші корпустың артқы жағынан шабуылдауға мүмкіндік берген болар еді. Нәтижесінде, 4-ші корпус Cer шайқасындағы басқа австро-мажар күштеріне қосыла алмады. Сербтер түскі уақытта Rašulijačaны қайта басып алды, ал 1-ші біріккен дивизия мұны Lešnica қарай жылжу үшін пайдаланды. Осы уақытта 1-ші Morava дивизиясы Iverakқа шабуыл жасап, австро-мажарларды кері шегіндірді. Velika Glava ауылы сербтерге түстен бұрын тиді, ал кешкі сағаттарға қарай Rajin Grob жотасы қайта басып алынды. Осы кезде австро-мажарлар жылдамдықпен кері шегіне бастады, олардың жігері мен бірлігі күйрегендей болды. 3-ші армия да сәттілікке жетіп, 36-шы жаяу әскер дивизиясын жойып, оны үлкен тәртіпсіздікпен кері шегінуге мәжбүр етті. Сербтер қашып бара жатқан австро-мажарларды барлық майдан бойында қуды. 20 тамызға қарай австро-мажар күштері Drina өзенінен қашып барады, сербтер оларды Боснияға қуды, бүкіл 5-ші армия өзеннің австро-мажар жағына мәжбүр болды. Австро-Мажарстанның көптеген әскерлері үрейленген күйде қашып бара жатқанда суға батып кетті. Серб әскери хабарламалары "душман үлкен тәртіпсіздікпен кері шегініп бара жатқанын" жариялады. Содан кейін Putnik патша Peterге телеграмма жіберіп: "Басты жау Jadar және Cer тауында жеңілді, ал біздің әскерлеріміз оларды қуып жетеді" деді. Сербтер Cer тауындағы жеңісінен кейін, қатты бекітілген Šabac қаласын қайта басып алуға тырысты. 21 және 22 тамызда зорлық-зомбылық орын алды, оның барысында серб күштері қалаға батыс жақтан жол ашты. 23 тамызға қарай сербтер қаланы қоршап алды және сол күні кешке олар қоршау артиллериясын жеткізді. 24 тамызда серб күштері Šabacқа кірді және австро-мажарлардың алдыңғы түнде кетіп қалғанын анықтады. Сағат 16:00-де сербтер Sava өзенінің жағалауына жетіп, Сербияға жасалған австро-мажарлардың алғашқы шабуылын аяқтады.

Around 23:00 on 15 August, elements of the Serbian 1st Combined Division encountered outposts set up by the invading Austro Hungarian army on the slopes of Cer Mountain and fighting erupted. The Austro Hungarian positions were lightly held, and their defenders were driven back away from the mountain. By midnight, fierce clashes between the Austro Hungarians and the Serbs were underway and chaos ensued in the darkness. By the morning of 16 August, the Serbians had seized the Divača Range and dislodged the Austro Hungarians from their positions in the village of Borino Selo. The Austro Hungarians, who had suffered heavy casualties during the fighting, retreated in some disorder. As the day progressed, the Serbs drove the 21st Infantry Division off the slopes of Cer to prevent it from linking with the 2nd Army in Šabac. On 17 August, the Serbs attempted to retake Šabac, but their efforts failed. The 1st Combined Division attacked the villages of Trojan and Parlog before moving on toward the small town of Kosanin Grad. Elsewhere, the Austro Hungarians succeeded in repulsing the Serbian 3rd Army, forcing it to manoeuvre one of its divisions to protect the approach to the town of Valjevo, which was threatened by the 42nd Mountain Division. In the early morning of 18 August, the Austro Hungarians launched another attack, with the intention of pushing the 1st Šumadija Division off the Šabac bridgehead to allow the 5th Army to advance. However, the attack failed as the Serbs defeated the Austro Hungarians at the Dobrava River, forcing their surviving soldiers to withdraw. Elsewhere, the Serbian 2nd Army's counter offensive continued along the Cer and Iverak, with the 1st Combined Division attacking the village of Rašulijača and coming under severe pressure at Kosanin Grad. The first Serbian assault was fought off, but a wave of further attacks followed throughout the night. In the early morning of 19 August, the Serbs finally defeated the Austro Hungarians and seized the small town. The 1st Morava Division drove the 9th Infantry Division from its position and fought off the division's subsequent counterattack, inflicting heavy losses. The 4th Corps renewed its attack against the Šumadija Division, forcing the Serbs to withdraw having only sustained light casualties. Because the 4th Corps did not break the Serbs, the Austro Hungarian division was unable to alter the direction of its advance towards Cer Mountain, since doing so would have put the Šumadija Division in a position to attack the 4th Corps from the rear. As a result, the 4th Corps was unable to join other Austro Hungarian forces fighting at Cer. The Serbs retook Rašulijača at noon, and the 1st Combined Division exploited this to advance towards Lešnica. Meanwhile, the 1st Morava Division attacked Iverak and managed to drive the Austro Hungarians back. The village of Velika Glava fell to the Serbs before midday, and by late afternoon, the Rajin Grob ridge had been retaken. At around this time, the Austro Hungarians began retreating with increasing rapidity, their will and cohesion apparently shattered. The 3rd Army had similar success, routing the 36th Infantry Division and forcing it to retreat in considerable disorder. The Serbs then moved to pursue the fleeing Austro Hungarians all along the front. By 20 August, Austro Hungarian forces were fleeing across the Drina River, still being pursued by the Serbs back into Bosnia, with the entire 5th Army being forced across the Austro Hungarian side of the river. Many Austro Hungarian soldiers drowned in the water as they fled in panic. Serbian military reports announced that "the enemy is withdrawing in the greatest disorder." Putnik then notified King Peter in a telegram, saying "The main enemy has been defeated in Jadar and on Mount Cer, and our troops are in hot pursuit." Upon their triumph at Cer Mountain, the Serbs sought to recapture the heavily fortified town of Šabac. Violent clashes occurred on 21 and 22 August, during which Serb forces fought their way to the western approaches of the town. By 23 August, the Serbs had encircled the town and that evening they brought up their siege artillery. On 24 August, Serbian forces entered Šabac and discovered that the Austro Hungarians had decamped the previous night. By 16:00, the Serbs reached the banks of the Sava River, bringing the first Austro Hungarian invasion of Serbia to an end.

Шығындар

Екі жақта да шайқаста ауыр шығынға ұшырады. Аустрия-Мажарстанның қаза тапқандарының саны әртүрлі бағаланады. Иорданияның мәліметінше, Аустро-Венгрия шайқаста барлығы 37 000 қаза тапқан, оның ішінде 7 000 адам мерт болған. Миша Гленни шамамен 30 000 австро-венгерлік сарбаз жарақаттанса, 6 000–10 000 адам қаза тапқанын айтады. Хорн австро-венгрлердің шайқаста 8 000 сарбазы қаза тауып, 30 000 сарбазы жараланғанын, сонымен қатар 46 зеңбірек, 30 пулемет және 140 оқ-дәрі вагонынан айырылғанын жазады. Тарихшы Дэвид Стивенсон 4 500 австро-венгерлік сарбаздың тұтқынға алынғанын мәлімдейді. Сербиялық құрбандардың саны да әртүрлі есептеледі. Хорн мен Иордания екеуі де серб сарбаздарының шамамен 3 000-ы қаза тауып, 15 000-ы жарақаттанғанын айтады. Гленни соғыста 3 000–5 000 серб сарбазы қаза тапқанын мәлімдейді. Дегенмен, екі жақтың да көрсеткен қазасы Бірінші дүниежүзілік соғыстың адам өміріне келген зор құрбандығының алғашқы белгісі болды. Француз журналисі Генри Барби хабарлағандай:

Аустро-венгрлер де, сербтер де қырқындар жасады, бірақ автор Лоренс Сондхаусқа сәйкес, көпшілігін австро-венгрлер жасаған. Аустро-Мажарлар серб азаматтарын австро-мажарлық сарбаздарды мүгедектендіргені үшін айыптады, ал тәртіпсіз австро-мажар әскерлері жүздеген серб еркектерін дереу жазалап, көптеген әйелдер мен балаларды зорлап, өлтірді, мұны Сондхаус соғысты бастаған сербтерге деген жеккөрушілікке байланысты деп есептейді. Аустро-венгрлер өлтіргендердің көп бөлігі Аустро-венгр армиясында қызмет ететін оңтүстік славян ұлттарының (хорваттар мен босниялық мұсылмандар) құрбандары болды. Серб командирлері австро-венгрлердің шайқас барысында көптеген кек алу шараларын жасағанын атап өтті. Генерал Павле Юришич Штурм еске алды:

Мұра

Австро-Венгрия шабуылын тойтаруға қол жеткізгенмен, сербтер шайқаста оқ-дәрілерінің көп бөлігін жұмсады, жеңіске жету үшін 6,5 миллион патрон мен 35 000 снаряд қажет болды. Сербияның 2-ші армиясының қолбасшысы, генерал Степа Степанович, табысты басқаруы үшін фельдмаршал (vojvoda) шеніне көтерілді. Ал австро-венгр қолбасшысы Оскар Потиорек жеңіліске ұшырап, Сербияға екінші шабуыл жасауға ниеттенді. Қыркүйекте оған, "басқа сәтсіздікке алып келуі мүмкін ешқандай тәуекелге бармау" шартымен, мұндай шабуылға рұқсат берілді. Сер тауындағы жеңіліс австро-венгр әскерлерінің рухына да әсер етті. Соғыстың алғашқы әуе шайқасы осы шайқас кезінде болды, серб авиаторы Миодраг Томич жау позицияларын барлау миссиясынан өтіп бара жатқанда австро-венгр ұшағымен кездесті. Австро-венгр ұшқышы Томичке револьвермен оқ атты. Томич қашып құтылуға үлкерді, және бірнеше апта ішінде барлық серб және австро-венгр ұшақтары пулеметтермен жабдықталды. Бұл шайқас Бірінші дүниежүзілік соғыста Орталық державаларға қарсы Антантаның алғашқы жеңісі болды. Сербияның майдандағы табысы бүкіл әлемнің назарын өзіне аударды және сербтерге бейтарап және Антанта елдерінің де ықыласын тудырды. 1914 жылдың соңында көптеген шетелдіктер Сербияға ағылып келіп, қаржылық, саяси, гуманитарлық және әскери көмек ұсынды. Сербияны қорғау туралы мақалалар британ баспасөзінде көбейді. Италиядағы кейбір мәдени орталар сербтер мен монтенегриялықтардың майдандағы жетістіктерін сілтеме ретінде келтіре отырып, Антанта тарапынан соғысқа қосылуды жақтады. Серб патриоттық әні – «Дринаға шеру» – серб композиторы Станислав Бинички шайқастан кейін жеңіске арнап жазды. Бинички бұл маршты армиядағы сүйікті қолбасшысы, шайқаста қаза тапқан полковник Миливое Стояновичке арнады. 1964 жылы «Дринаға шеру» атты югослав соғыс фильмі шықты, ол шайқасқа негізделген.

Although they succeeded in repelling the Austro Hungarian attack, the Serbs used up much of their ammunition during the battle, needing 6.5 million cartridges and 35,000 shells to prevail. The commander of the Serbian 2nd Army, General Stepa Stepanović, was promoted to the rank of field marshal (, vojvoda) for his successful command. In contrast, Austro Hungarian commander Oskar Potiorek was humiliated in defeat and determined to launch a second invasion of Serbia. In September, he was given permission to launch such an invasion provided that he "not risk anything that might lead to a further fiasco." Defeat at Cer Mountain also affected the morale of the Austro Hungarian troops. The first aerial dogfight of the war occurred during the battle, when Serbian aviator Miodrag Tomić encountered an Austro Hungarian plane while performing a reconnaissance mission over enemy positions. The Austro Hungarian pilot fired at Tomić with his revolver. Tomić managed to escape, and, within several weeks, all Serbian and Austro Hungarian planes were fitted with machine guns. The battle was the first Allied victory over the Central Powers in the First World War. Serbia's triumph on the battlefield drew worldwide attention to the country and won the Serbs sympathy from both neutral and Allied countries. A number of foreigners flocked to Serbia in late 1914, offering financial, political, humanitarian and military aid. Articles in defence of Serbia became more frequent in the British press. Certain cultural circles in Italy advocated entering the war on the Allied side, citing Serbian and Montenegrin battlefield successes. The Serbian patriotic song March on the Drina was written by Serbian composer Stanislav Binički shortly after the battle to commemorate the victory. Binički dedicated the march to his favourite commander in the army, Colonel Milivoje Stojanović, who was killed during the fighting. A Yugoslav war film also titled March on the Drina was released in 1964 and is loosely based on the battle.