Кіріспе

Британдық суретші, жазушы және өнер сыншысы, ағылшын суретшісі және жазушысы Джон Питер Бергер (5 қараша 1926 – 2 қаңтар 2017) – ағылшын өнер сыншысы, романист, суретші және ақын. Оның "G" романы 1972 жылғы Букер сыйлығының иегері атанды, ал BBC телесериясымен бірге жарық көрген "Көру жолдары" атты өнер сыннамасы бойынша жазған мақаласы зор ықпалға ие болды. Ол елу жылдан астам Францияда тұрды.

Ерте өмір

Бергер 1926 жылғы 5 қарашада Мириам мен Стэнли Бергердің екі баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Триесттен, қазіргі Италиядан шыққан. Әкесі Стэнли дінге сенбеген еврей болып өсті, бірақ кейін католик дінін қабылдады. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Батыс майданында жаяу әскер офицері болды және Әскери крест орденімен, сондай-ақ OBE орденімен марапатталды. Бергер Оксфордтағы Сент-Эдвард мектебінде білім алды. Ол Челси өнер мектебіне түсті және 1940 жылдардың соңында Лондон галереяларында өнер туындыларын көрмеге қойды. Қазіргі заманғы өнер туралы айқын пікірлері оны мансабының басында даулы тұлғаға айналдырды. Саяси ұстанымын білдіру үшін ол алғашқы эсселер жинағын "Тұрақты қызыл" деп атады. Бергер Ұлыбритания Коммунистік партиясының (CPGB) ресми мүшесі болған жоқ, бірақ 1953 жылы тарап кеткенге дейін оның және оның ұйымдастырушысы болған Суретшілердің халықаралық қауымдастығының (AIA) жақын серігі болды. Ол 1950 жылдары британдық коммунистік айналымдармен байланысы болған Женева клубындағы талқылау тобының белсенді мүшесі болды.

Баспа ісі

1958 жылы Бергер өзінің алғашқы романын жариялады – «Біздің заманымыздың суретшісі». Онда, елден қуылған венгр суретшісі Янош Лавиннің жоғалуы және оның күнделігін Джон атты өнер сыншысы дос тауып алуы туралы айтылады. Роман жарыққа шыққаннан бір ай өткен соң, Мәдени еркіндік конгресінің қысымымен басылымнан алынды. Кейінгі эпизодтар Батыс мәдениетінде әйел бейнесінің жыныстық нысан ретінде бейнеленуі, еуропалық майлы суреттердегі меншік және байлықтың көркемдік бейнесі, сондай-ақ заманауи жарнамаға арналған. Бұл серия, режиссер Майк Диббпен жасалған бірнеше тығыз ынтымақтастықтың алғашқысы, ұзақ уақыт бойы әсер етті. Әсіресе, еуропалық суреттегі жалаңаш бейнеленуін талдау аясында еркек көзқарасының тұжырымдамасын енгізді. Роман тез арада феминистер арасында танымал болды, оның ішінде британдық киносыншысы Лора Малви оны кинодағы әйел кейіпкерлерінің дәстүрлі медиалық бейнелерін сынау үшін пайдаланды. Бергердің 1898 жылы Еуропа ортасында өрбіген «G.» романы Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығы мен 1972 жылы Букер сыйлығын жеңіп алды. Бергер Букер сыйлығынан түскен қаражаттың жартысын британдық «Қара пантераларға» берді, ал қалған жартысын көшіп-қонған жұмысшылар туралы зерттеу жұмыстарын қолдауға жұмсады, нәтижесінде «Жетінші адам» атты еңбек жарық көрді. Ол екі бастамасының да өзінің саяси күресінің бір бөлігін білдіретінін мәлімдеді. Букер сыйлығының салтанатты кешінде сөз сөйлеген Бергер, Букер Макконнеллдің Кариб теңізінде құлдық пен қанаушылықтың ұзақ тарихы бар екенін айтты, сондықтан ол ақшаны британдық «Қара пантераларға» беруді және көшіп-қонған жұмысшылар туралы кітабын жазуға қаржыландыруды жөн санады. Бергердің социологиялық еңбектеріне «Бақытты адам: ауыл дәрігерінің тарихы» (1967) және «Жетінші адам: Еуропадағы еңбекші мигранттар» (1975) кіреді. Бергер және оның жиі серіктесі, фотограф Жан Мор шаруалардың өмірін құжаттап, түсінуге тырысты. Олардың келесі кітабы «Тағы бір әңгімелеу жолы» олардың деректі техникасын талқылайды, суреттейді және Бергердің очерктері мен Мордың фотосуреттері арқылы фотосурет теориясын қарастырады. Оның жеке суретшілерді зерттеуіне «Пикассоның табысы мен сәтсіздіктері» (1965) – осы модернистің мансабына шолу, және «Өнер және революция: Эрнст Нейзвестный, төзімділік және КСРО-дағы суретшінің рөлі» (1969) кіреді. Оның 1980-ші жылдардағы маңызды көркем шығармасы – «Олардың еңбегіне» трилогиясы («Pig Earth», «Once in Europa» және «Lilac and Flag» романдарынан тұрады), еуропалық шаруалардың өмірін, оның шаруашылық тамырларынан бастап қазіргі экономикалық және саяси көші-қонға, қалалық кедейлікке дейін көрсетеді. Кооператив 1980 жылдардың басына дейін белсенді жұмыс істеді. Кейінгі эсселерінде Бергер фотосурет, өнер, саясат және естелік туралы жазды. Ол «Шекеттің пішіні» журналында Субкоманданте Маркоспен хат алмасуын жариялады және «The Threepenny Review» және «The New Yorker» журналдарында жарияланған қысқа әңгімелер жазды. Оның жалғыз өлеңдер жинағы – «Жараның беттері», бірақ басқа да жинақтарда, мысалы, теориялық очерктерде және «Біздің бет-әлпетіміз, менің жүрегім, фотосуреттердей қысқаша» сияқты өлеңдер де бар. Оның 2007 жылғы өнерді саяси қарсылық құралы ретінде пайдалану туралы эсселер жинағы «Hold Everything Dear» Гарет Эванстың өлеңімен байланысты аталды. Оның кейінгі романдары: «Тойға», СПИД-пен күресетін махаббат тарихы және «Король: Көшелік оқиға», үйсіз және шатырлық өмір туралы роман, адасқан ит көзқарасынан баяндалған. Бергердің 1980 жылы шыққан «Қарау туралы» кітабында «Неге жануарларға қарауға болады?» деген маңызды тарау бар. Оны жануарларды зерттеудің салааралық саласындағы көптеген ғалымдар келтіреді. Бұл тарау кейіннен «Пингвиннің ұлы идеялары» атты эсселер жинағында қайта жарияланды. «Бентоның эскиз кітабында» (2011) Бергер Барух Спинозаның үзінділерін, эскиздерін, естеліктерін және байқайтын пікірлерін материализм мен руханилықтың қарым-қатынасын қарастыратын кітапқа біріктірді. Бергердің айтуынша, қарама-қайшылық ретінде көрінетін нәрсені «Спиноза керемет шешті, ол оның екілік емес екенін, бірақ шын мәнінде маңызды бірлік екенін көрсетеді». Бұл кітап «17 ғасырдағы линза ұнтақтауышы, суретші және философ Барух Спинозаның ой-пікірлерімен танысуды, сурет салуды зерттеумен және жартылай автобиографиялық эскиздер сериясымен біріктіретін ерекше суи-генерис шығарма» деп сипатталған.

Басқа жұмыстар

1999 жылы Бергер Grand Theft Auto: London 1969 видео ойынында Арчи және Альберт Крисп егіз бауырлар рөлінде дауыстады. Ол Палестина жөніндегі Рассел трибуналының қолдау комитетінің мүшесі болды.

Мұра

2009 жылдың шілдесінде Бергер өзінің 369 файлдан, тоғыз қораптан және бір кітаптан тұратын мұрағатын Ұлыбритания кітапханасына сыйлады. Оның ішінде әдеби қолжазбалар, дайындамалар, жарияланбаған материалдар мен хат алмасулар бар.

Фильм

Куинсидегі маусымдар: Джон Бергердің төрт портреті (2016), Тильда Свинтон, Колин МакКейб, Кристофер Рот және Бартек Дзядос режиссерлік еткен.

Пікірлер

Харкнес, Аллан (1983), Бергер: Жетінші адам ба?, «Жетінші адам және басқаша баяндау» кітабына шолу, Хирн, Шила Г. (ред.), Cencrastus № 12, 1983 жылғы көктем, 46- және 47-беттерде.