Кіріспе
Ар-Рутба (الرطبة ar Ruṭba, сондай-ақ Рутба, Рутбах деп латынша жазылады) – Ирактың Батыс Әл-Анбар провинциясындағы қала, тұрғындарының барлығы сүнни мұсылмандар. Тұрғындардың саны шамамен 28 400 адамды құрайды. Бұл қала Амман–Бағдад тас жолы мен Киркук–Хайфа мұнай құбырының стратегиялық маңызды тұсында орналасқан. "Суы мол жер" саналатын Ар-Рутбада жылына 114,3 мм (4,5 дюйм) жаңбыр жауады және ол биік платода жатыр. Ол "Ирактағы ең оқшауланған қала" деп сипатталған. Ар-Рутба 20-ғасырдың басында Империялық әуе компаниясының рейстері үшін демалыс орны ретінде құрылған, сондай-ақ Найрн көлік компаниясы үшін су тоқтау пункты қызметін атқарды. 1934 жылдың желтоқсан айында Ар-Рутбадан оңтүстікке қарай он алты шақырым жерде голландтық әйгілі Uiver ұшағы апатқа ұшырап, барлық жолаушысы қаза тапты. 1941 жылғы ағылшын-ирак соғысы кезінде Ар-Рутба араб легионы мен Рашид Әли әл-Гейланиге адал британдық күштер арасындағы қақтығыс орыны болды.
Ar Rutbah (الرطبة ar Ruṭba, also Romanized Rutba, Rutbah) is an Iraqi town in western Al Anbar province, completely inhabited with Sunni Muslims. The population is approximately 28,400. It occupies a strategic location on the Amman–Baghdad road, and the Kirkuk–Haifa oil pipeline. Considered a "wet spot", it receives 114.3 mm (4.5 inches) of rain annually, and is located on a high plateau. It has been described as "the most isolated town of any size in Iraq." Ar Rutbah began as a rest stop for Imperial Airways flights in the early 20th century, and also served as a water stop for the Nairn Transport Company. In December 1934, sixteen kilometers south of Ar Rutbah, the famous Dutch plane Uiver crashed, with all onboard killed. During the Anglo Iraqi War in 1941, Ar Rutbah was the site of a clash between British forces, including the Arab Legion, and forces loyal to Rashid Ali al Gaylani.
Британдық әкімшілік
Британдық Ирак басқаруы кезінде, сол кезде Рутбах Веллз деп аталған жер, Ұлыбританиядан Үндістанға және Парсы шығанағына Imperial Airways рейстері үшін аялдама болды. Imperial Airways Рутбах Веллстегі ескі бекіністі демалыс орны ретінде пайдаланды, бірақ «қыста басты шағым – суық болатын, себебі Рутбах Веллстегі құрылысшылар ешқандай себепсіз пештер мен мұржалар жасау туралы ойламаған». Ұшақтар Каирден Газаға, содан Рутбах Веллзге, Бағдатқа бағытталды. Loughborough университетінің Люси Бадд жүргізген зерттеулерге сәйкес, Рутбах Веллздегі ұшу-қону жолағы мен демалыс үйі Ирак үкіметімен Imperial Airways үшін арнайы салынды және жау тайпаларынан қорғану үшін қарулы әскерлер тобы тағайындалды. Бір жолаушы «әлемдегі ең шұғыласыз және ерекше қонақ үйге келгенді ұмытпайтын тәжірибе» туралы жазса, екіншісі «шөлдің ортасында таңертең ағылшынша шұжық пен жұмыртқадан жасалған тамақ жеудің абсурдтығы» туралы айтты. Жолаушылар Рутбах Веллзде түсіп немесе көтерілмейтін. Қала сонымен қатар Наирн көлік компаниясының Бағдаттан Дамаскіге дейінгі құрлықтағы маршрутында, «Наирн жолы» деп белгілі болған су тоқтату орны да болды. Рутбахқа тоқтаған саяхатшылар бекіністе түнеп қалады. Наирн жолымен келе жатқанда Рутбах Веллзге тоқтағандардың арасында Мэри Бруинс Эллисон да болды. 1927 жылы британдықтар Рутбахта бекініс салды. 1929 жылы Фрэнсис Чичестер де Хавилленд DH.60 Moth ұшағымен Жаңа Зеландияға жеке рейсін аяқтағанда Рутбах Веллзде тоқтады. Чичестер өзінің «Жалғыз теңіз және аспан» атты автобиографиясында оны былай сипаттады: «Рутбах Веллс – шөлдің ортасындағы романтикалық жер, биік қабырғалары бар үлкен шаршы бекініс. Ішінде түйе керуендері мен ирактық жаяу әскерінің отряды болды». Ол сондай-ақ Imperial Airways механігінің оған ұшағын жөндеуге көмектескенін және ол түнде ирактық офицердің бөлмесінде болғанын жазды. 1934 жылдың 19 желтоқсанында Uiver ұшағы Амстердамнан Батавияға (қазіргі Джакарта) жоспарланбаған рейске шықты. 21 желтоқсанда, Рутбах Веллстен оңтүстікке қарай он алты шақырым жерде, ұшақ толығымен қираған күйінде Корольдік әуе күштерінің ұшқышы тапты. Ұшақ KLM DC 2 болды. Бұл 1934 жылдың қазан айында өткен Макробертсон әуе жарысында екінші орын алғаннан кейін ұшақтың алғашқы рейсі еді. Ол жерде төрт экипаж мүшесі және үш жолаушы, соның ішінде голландиялық медиа магнаты қаза тапты. Апатты тергеу барысында апаттың себебі нашар ауа райы болды және «DC 2 ұшағының қатты жаңбыр кезінде нашар басқарылатыны күдіктелді» деп қорытындыланды.
Ағылшын-Ирақ соғысы
1941 жылы Англия-Ирак соғысы кезінде Рашид Әлиге адал күштер 1941 жылдың 2 мамырында фортты басып алды. Жауап ретінде, 203-ші эскадрилья RAF-қа қарасты Blenheim V бомбалаушылары фортқа және оның төңірегіне бомба тастады. Форт 10 мамыр күні фортты қорғағандар түнде кеткеннен кейін, 2-ші бронеавтомобиль ротасы RAF қолдауымен Араб легионы күштеріне қайтарылды.
Перс шығанағындағы соғыс
Перс шығанағындағы соғыстан бұрын Ирак үкіметі Ар-Рутба қаласында жергілікті әуе қорғанысын басқаруды қамтамасыз ету үшін Тосқауылдау операциялары орталығын (ТОЦ) орнатты. Әртүрлі ТОЦ-тар кең ауқымды оптикалық талшықты байланыс желісі арқылы байланысты. ТОЦ Бағдадта орналасқан Ұлттық әуе қорғанысы операциялық орталығына (ADOC) бағынышты болды, ол ұлттық әуе қорғанысын бақылады. 1980 жылдардың соңында Ирак үкіметі Ар-Рутбадағы зауытын қышқылдар мен басқа да химиялық қосылыстарды өндіру үшін кеңейтті. Сондай-ақ, ол аймақта "Жоба 9320" деп аталатын кешен құрған болуы мүмкін, онда жүйке газын өндіруде қолданылатын екінші химиялық заттарды өндіруге арналған үш зауыты бар. 1991 жылдың 22 қаңтарында RAF Tornado (ZA467, No. 16 эскадрилья) Ар-Рутба жеріне төменгі деңгейдегі шабуыл миссиясы кезінде құлады. Ұшқыш, эскадрилья басшысы Гэри Леннокс және оның көмекшісі, эскадрилья басшысы Пол Уикс екеуі де қаза тапты. Олар радарлық нысанға шабуыл жасады деп хабарланды. Сондай-ақ, апаттың себебі түнгі көру құрылғысының бұзылуы немесе әуеге қарсы артиллерияның жарығы болғандығы айтылды. Ресейлік және ирактық дереккөздер бұл ұшақты ирактық Микоян МиГ-29 ұшағы түсіргенін айтады, оны R 60 (ракета) қаруланған, оны ұшқышы Жамиль Сайхуд ұшқан, кейін ол ұшағын McDonnell Douglas F 15 Eagle маневрін жүргізген кезде апатқа ұшырады. 2004 жылы 7-ші полк жауынгерлік тобының теңіз жауынгерлері армия сарбаздарын босатып, қаланы өз бақылауына алды, халықты белсендірек тартуға шешім қабылдады. 2004 жылдың шілдесінде FOB Buzz әскери-теңіз флотының логистикалық қолдау базасы ретінде қызмет ететін Корей ауылы (КВ лагері деп те аталады) деп қайта аталды. База аймақтық әуеайлақ, конвойдың демалу орны, шок травматикалық ауруханасы және жергілікті теңіз жауынгерлерінің бас штабы ретінде қызмет етті. Мұнда тағайындалған теңіз жауынгерлерінің негізгі әскери мақсаттары Иордания мен Сирия шекараларынан көтерілісшілердің жауынгерлері мен қару-жарағының ағынын бұзу болды. Шекараға кіретін жолдар мен автожолдар шетелдік жауынгерлер мен қару-жарақтардың американдық әскери командалық "Сунни үшбұрышы" деп атаған жерге кіруінің негізгі жолы ретінде қарастырылды. Базаның аты Корея соғысы кезінде соғысқан теңіз жаяу әскерінің 7-ші теңіз жаяу әскер полкының тарихи ұрпағынан алынған деп есептеледі (сондай-ақ 5-ші теңіз жаяу әскер полкы); Сенімсіз дереккөз: дата=Маусым 2019 Алайда, кейбір адамдар атау Ирак әскері салған ғимараттардың стилін немесе олардың Солтүстік Корея жұмысшыларын оны салу үшін пайдаланғанын айтады деп сенді. 2005 жылдың 26 қаңтарында CH 53E Super Stallion тікұшағы қала сыртында құлап, 30 теңізші мен бір әскери қызметші қаза тапты. Бұл күн америкалық әскерлер үшін Ирактағы қақтығыста ең қасіретті күн болды. Олар күтпеген жерден қатты жел соғып, апатқа ұшырады. 2005 жылы "жауынгерлік сәулетші" Джеймс Ванденберг Ар-Рутбахта жаңа аурухана салу жоспарларын жасады, өйткені олардың бұрынғы ауруханасы 2003 жылы қираған болатын. Құрылыс 2005 жылдың қыркүйегінде басталды. 2004 жылдың тамызынан 2005 жылдың наурызына дейінгі қаладағы күн сайынғы теңіз операциялары "Артық құмдықта семестр: теңіз жауынгерінің Ирак соғысы туралы журналында" баяндалған. 2006 жылдың 4 қаңтарында таңертең ертеректе Ирак азаматы Аднан Ид Аббас АҚШ-тың қамауында Ар-Рутбахтағы үйінен Корея ауылындағы лагерьге бара жатқанда қайтыс болды. 2006 жылдың наурызына қарай қаланы 3-ші жеңіл броньды барлау батальоны (LAR) және Ирак армиясының 7-ші жаяу әскер дивизиясының 3-ші бригадасының ирактық мылтық ротасы күзетіп отырды. АҚШ және Ирак әскерлері қаланы 3 күзетті көлік бақылау бекетінен басқа барлық жолдардан кіруді шектеу үшін биіктігі 7 фут (2 метр) және ені 20 фут (6 метр) болатын бедер салды. Бұл қалаға контрабандалық түрде әкелінетін қару-жарақ пен жарылғыш заттарды шектеу және көтерілісші элементтерді ашық шөлде қару-жарақ қоймаларын жасыруға мәжбүрлеу, сондай-ақ халық тұратын аймақтардағы жол бойындағы бомбалардың санын азайту үшін жасалды. 2006 жылдың шілдесінде Бағдадтағы зорлық-зомбылық пен заңсыздықтың артуы 4-14 атқыштар эскадрильясын, АҚШ армиясын, солтүстік Анбар провинциясының Рауах және Анах қалаларынан Бағдадқа көшіруге мәжбүр етті. Әскерлер арасындағы алшақтық бастапқыда Рутбадағы 3-ші LAR-дің қызметкерлері мен ресурстарымен алмастырылды. 2006 жылдың қыркүйегінде Рутбахты 2-ші ЛАР-ға 3-ші ЛАР қайтадан тапсырды. 2007 жылдың басында Рутба үкіметінің өз қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ауысуы болды. Қаланың күш-жігеріне шамамен 200 адамды ирактық полиция оқу академиясына жіберіп, көтерілісшілікке қарсы шараларды күшейту кірді. 2009 жылдың наурызында теңіз жауынгерлері Корей ауылындағы лагерьті C CO. 2-142 жаяу әскер, 56-шы IBCT, 36-шы жаяу әскер дивизиясына тапсырды, бұл Техас армиясының ұлттық гвардиясының бөлімшесі. Бақылау кейін C CO. 186-шы INF Орегон армиясының ұлттық гвардиясына берілді. Лагерь 2010 жылдың 1 мамырында Ирак армиясына тапсырылды.
ИМИЛ
Ирак пен Леванттың Ислам мемлекеті (ISIL; ISIS, Ислам мемлекеті немесе Daesh деп те аталады) 2014 жылы маусымда Анбар провинциясының көп бөлігін басып алуды қамтитын Анбар науқанының бөлігі ретінде шабуылға көшті. 19 маусымда ISIL күштері Әл-Қаимді басып алды, ал 21 маусымның кешінде ISIL күштері Ар-Рутбаны да басып алды. 2014 жылдың 22 маусымында жергілікті кеңестің мүшесі The New York Times газетіне: "Хауран аңғарынан қару-жарақ және соғысшылармен толған шамамен елу көлік келді. Полициямен болған ұсақ қақтығыстардан кейін олар қаланың орталық бөлігін бақылауға алды. Содан кейін олардың бір бөлігін қаланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қалдырып, шекараға қарай бет бұрды", - деді. 24 маусымда Сирия әуе күштері 2014 жылғы Солтүстік Ирак шабуылы кезінде ирак армиясына көмек көрсету мақсатымен Рутбаға соққы берді, нәтижесінде кем дегенде 50 ISIL соғысшысы қаза тапты. 2014 жылдың қыркүйегінде Ар-Рутбадағы ISIL сотында бір ерлі-зайыптылар зина жасағаны үшін айыпты деп танылып, таспен ұрып өлтірді. Оларды 200 тұрғынның алдына алып шығып, сегіз ISIL соғысшысы таспен ұрды. Куәгерлердің бірі: "Олар әйел мен еркекті алып келді, қолдарын байлап, беттерін жапты да, таспен ұруды бастады", - деді. 2015 жылдың 31 шілдесінде жасалған әуе шабуылынан 46-ға жуық бейбіт тұрғын қаза тауып, 30-дан 70-ке дейін адам жарақат алды. Қаза тапқандардың көп бөлігі балалар еді, ал құрбандардың басым бөлігі қаладағы бес отбасынан шыққан. Шабуылдың қайдан жасалғаны белгісіз болды, себебі Ирак үкіметі де, коалиция күштері де сол күні Ар-Рутбаға жақын жерде шабуыл жасағанын мойындаған жоқ. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл мәселеге қатысты "қатты алаңдаушылық" білдірді, ал Анбар провинциясының губернаторы Сухайб әл Рави шабуылды тергеуді бастады. 2015 жылдың тамыз айының соңында АҚШ Әуе күштері бастаған коалицияның әуе шабуылы Ар-Рутбаның шетіндегі автокөлік бомбаларын жасау орталығын жойды. АҚШ бригадир-генералы Кевин Киллеа бұл орталықты "Daesh үшін Анбар провинциясына VBIED-терді (көліктік жасалған жарылғыш құрылғылар) жеткізудегі стратегиялық маңызды орын" деп сипаттады. 29 тамызда ISIL соғысшылары ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан рулық қақтығыстың бөлігі ретінде ISIL мүшесін өлтірген жергілікті тұрғынды өлтірді. Жауап ретінде жүздеген тұрғындар өлтіруге қарсы наразылық акциясын өткізді, ал ISIL наразылықты таратуға тырысқан кезде қақтығыс болды. 70 тұрғын қамауға алынды, ал тағы 100 адам жаза ретінде 24 сағатқа көше шамдарына байланды. 2016 жылдың наурыз айында Ар-Рутбада орналасқан бірнеше ISIL соғысшылары қаланы тастап, Мосулға бет бұрды, онда оларды басқа ISIL соғысшылары ұстады. Шамамен 50 дезертир Мосулда көпшілік алдында өлім жазасына кесілді. ISIL-ге қарсы коалиция күштері қала мен оның айналасында шамамен 50 әуе шабуылын жүргізді. 2016 жылдың мамыр айында ирак әскерлері ISIL-ді ығыстырып, қалаға қайта кірді. ISIL 23 қазанда қалаға шабуыл жасады, мүмкін Мосул шайқасына қатысқан ирак қауіпсіздік күштерін аударту үшін. Жергілікті ирактық қауіпсіздік шенеунігі тобының қаланың жартысын қайта басып алуы мүмкін екенін мәлімдеді. Шабуыл келесі күні тоқтатылды, ал қалған шабуылшылар екі ауданда тығылып қалды. Шабуылшылармен күресу үшін күшейту күштері келді, ал қалада коменданттық сағат орнатылды. Келесі күні қала ISIL-ге толық немесе ішінара басып алынған деген қарама-қайшы хабарлар пайда болды. Ирак армиясы топтың қаланың жартысын ғана бақылап отырғанын мәлімдеді. Ирак армиясы келесі күні қаланы толығымен қайта басып алғанын жариялады.
География
Рутба Ирак-Иордания және Ирак-Сауд Арабия шекараларынан 70 миль (113 км) қашықтықта жатыр.
Климат
Ар-Рутбаның ыстық шөлді климаты бар (Кеппен климаттық жіктелімі BWh). Жаңбырдың көбі қыс айларында жауады. Ар-Рутбадағы орташа жылдық температура шамамен 7 градус. Жыл сайын шамамен 7 мм жауын-шашын жауады.