Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Hallingdal – Норвегиядағы Бускеруд округінің дәстүрлі және сайлау округінде орналасқан аңғар және тарихи аймақ. Ол алты муниципалитеттен тұрады: Фла, Нес, Гол, Хемседал, Аль және Хол. Hallingdal – шығыс Норвегияның ірі аңғарларының бірі, оның ауданы 5830 шаршы шақырымды құрайды. Hallingdal Бускеруд округінің солтүстік бөлігінде жатыр. Аңғар Гулсвик пен Крёderen көлі арасында басталып, Хордаланд және Согн-ог-Фьордане округтерімен шекараға дейін созылады. Географиялық тұрғыдан маңыздысы – теңіз деңгейінен жоғары орналасқан салыстырмалы түрде жазық таулы аймақ. Аңғар V тәрізді пішіндес келіп, Hallingdal өзенімен суға толады. Бұл өзен Хардангервидданың батыс бөлігінен басталып, алғаш шығысқа қарай, содан кейін оңтүстікке қарай Hallingdal арқылы ағып өтеді.
Hallingdal is a valley as well as a traditional district located in the traditional and electoral district Buskerud county in Norway. It consists of six municipalities: Flå, Nes, Gol, Hemsedal, Ål and Hol. Hallingdal is one of the major valleys of eastern Norway, on an area of 5,830 square kilometers. Hallingdal lies in the northern part of the county of Buskerud. The valley stretches from Gulsvik by Lake Krøderen to the border with Hordaland and Sogn og Fjordane. Central to the geography is relatively flat mountain area which lies above sea level. The valley is V shaped and is drained by the Hallingdal River which originates in the western parts of Hardangervidda and flows eastwards later southwards through Hallingdal.
Этимология
Ежелгі скандинав тілінде бұл атау Хаддинджадалр деп аталған. "Hall" әрпімен басталатын алғашқы жазба 1443 жылға дейін жетеді. Бірінші элемент, шамасы, Хадинджар халқының немесе Хадинги ер есімінің жатпайы сөздерінен туындаған. "Флатейярбокта" Хадингр есімді адам Халлингдалдың патшасы ретінде еске алынады. "Gudbrandsdalen" ("Gudbrand аңғары") атауының бірінші бөлігімен салыстырыңыз. Екі жағдайда да атау, "хадр" сөзінен – "әйел шашы" мағынасынан шыққан болуы мүмкін, сондықтан атауды "ұзын шаштылар" деп түсіндіруге болады. Соңғы элемент – "далл" – "долина, аңғар" дегенді білдіреді.
The Old Norse form of the name was Haddingjadalr. The first recorded case beginning with Hall is from 1443. The first element seems to be the genitive case of the name of the people Haddingjar or of the male name Haddingi. In Flateyjarbók, a man named Haddingr is mentioned as the king of Hallingdal. Compare with the first element in Gudbrandsdalen 'Gudbrand Valley'. In both cases the name is probably derived from the word haddr, meaning 'woman's hair' and the name can consequently be interpreted as meaning 'the long haired ones'. The last element is dalr which means 'valley, dale'.
Тарих
Алғашқы кездерден бастап Халлингдал жергілікті батпақтардан алынған темірді саудалау арқасында гүлденіп, Темір дәуірінде сауда жолдарын дамытты. Кейінгі ғасырларда Халлингдал шаруалары батыстан шығысқа қарай таулар арқылы мал саудалаған. Аңғардағы топырақ құнарсыз болғандықтан, сауда жасау қажеттілік тудырды. Ежелгі жолдар Вальдерс және Халлингдал арқылы Батыс Норвегияға (Vestlandet) соғып, одан Рёлдалдан Оддаға дейін жалғасты. Осы маршрутты көрсететіндей, Халлингдал және оның көршілес Вальдерс аңғарында бастапқыда Вестландтан көшіп келген адамдар қоныстанды және батыс диалектісінде сөйледі. Көші-қон жолдарын нақтылау қиын, және көшіп келгендер аңғардың төңірегіндегі таулардағы жергілікті аңшылармен араласып кеткен болуы мүмкін. Мұны ескере отырып, 1153 жылы Скандинавияда папалық өкілі ретінде болып өткен кардинал Николас Брейкспер (кейіннен Папа Адриан IV) осы екі аңғарды Ставангер епархиясының құрамына қосты.
From early on, Hallingdal prospered from trading with iron, produced from local marshlands, and developed trading routes throughout the Iron Age. In later centuries, Hallingdal farmers traded cattle over the mountains from west to east. As the soil in the valley could be barren, trading was necessary. Ancient routes went to western Norway (Vestlandet) through Valdres and Hallingdal and down Røldal to Odda. Reflecting this route, Hallingdal and its neighboring valley of Valdres were originally populated by migrants from Vestlandet and spoke a western dialect. The actual migration routes are hard to map, and the migrants may have intermixed with local hunters from the mountains around the valley. In recognition of this, Cardinal Nicholas Breakespear, (later Pope Adrian IV) who was in Scandinavia as papal legate in 1153, included these two valleys in the Diocese of Stavanger.
Әкімшілік
Hallingdal аймағындағы муниципалитеттерге Flå, Nes, Gol, Hemsedal, Ål және Hol кіреді, олар Hallingdal аймақтық кеңесі (Regionrådet for Hallingdal) арқылы бірлесіп жұмыс істейді. Бұл аймақ Hallingdal аудандық сотының (Hallingdal tingrett) қарауына жатады.
The municipalities within Hallingdal include Flå, Nes, Gol, Hemsedal, Ål and Hol which cooperate through the Hallingdal Regional Council (Regionrådet for Hallingdal). The area is within the jurisdiction area of the Hallingdal District Court (Hallingdal tingrett).
Өнер
Hallingdal өзінің ерекше симметриялық стилі бар rosemaling-тің жеке стилін дамытты, ол Telemark және Valdres стильдерінен өзгеше. Аңғар 18-ші және 19-шы ғасырларда бірнеше танымал суретшілерді өркендетті. Норвегиялық романтик суретшісі Ханс Гуденің ата-анасы 1852 жылға дейін Hallingdal-да тұрды, ал Гуде көптеген туындыларын осы жерде жазды.
Hallingdal has developed its own style of rosemaling with a distinct symmetric style, different from those of Telemark and Valdres. The valley also fostered a number of known painters during the 18th and 19th century. The parents of Norwegian romanticist painter Hans Gude lived in Hallingdal until 1852, and Gude painted many of his works there.
Музыка
Hallingdal музыкасында дәстүрлі түрде 1750 жылдан бері қолданылып келе жатқан хардангер скрипкасы басым. Аңғардың би күйлерінің ерекше үлгісі бар, ол үш түрлі дәстүрді қамтиды: біреуі оңтүстікте, Нес аймағында, ал екеуі – Аль аймағында. Аль аймағының күйлері скрипка садағымен ерекше домалатылуымен танылады және бұл күйлер өте көне. Алғашқыда Hallingdal-да лаңгелейк дәстүрі қалыптасты, бірақ оның орнына скрипка қолданыла бастады. Халық музыкасы дәстүрі бүгінге дейін аңғарда сақталып келеді. Осло мен Берген арасындағы Берген темір жолы ашылғаннан кейін аккордеон жиі қолданыла бастады. Көптеген скрипка күйлері жаңа аспапқа бейімделді – көбінесе диатоникалық түймелі аккордеонға. Hallingdal – ескі скрипка музыкасының жергілікті дәстүрде осылай бейімделуінің ең көп таралған аймағы. Халлинг – Норвегияда дәстүрлі түрде орындалатын ескі халық биінің атауы. Әр биші жеке билейді, бұл жұптық билерден өзгеше. Бидің шегіне жеткен сәті – лақтырылған Халлинг, онда мақсат – таяқтан шляпаны түсіру. Бұл биді Hallingdal және Валдрес аймақтарында көбінесе «Лаусданс» деп атайды, яғни «еркін би», ал басқа аңғарларда оны «Халлинг» деп біледі.
The music of Hallingdal is traditionally dominated by the hardanger fiddle, which was taken into use from c. 1750. The dance tunes of the valley have a distinct pattern, following three different lines of tradition, one in the south, at Nes, and two in the area of Ål. The tunes from Ål are recognized by a distinct rolling on the fiddle bow, and the tunes are fairly old. From early on, Hallingdal also developed a tradition for langeleik, partly replaced by the fiddle. The folk music tradition is held alive even today in the valley. After the opening of the Bergen Line Railway between Oslo and Bergen, the accordion came into more frequent use. Many fiddle tunes were adapted to the new instrument – usually a diatonic button accordion. Hallingdal is the most common area where the old fiddle music were adapted like this in local tradition. The Halling is the name of an old folk dance that is traditionally used in Norway. Each dancer is alone, in contrast to the more common couple's dances. The climax of the dance is known as thrown Halling, where the goal is to kick down a hat from a stick. The dance is often called Lausdans meaning "loose dance" in Hallingdal and Valdres, but is known as the Halling in most other valleys.
Диалекті
Халлинг диалектісі – Халлингдаль аймағының ерекше диалектісі. Ол көршілес Валдрес аймағында кең таралған Валдресмөлмен көптеген ортақ белгілерге ие. Диалектінің өзінде де, әдетте, аңғардың төменгі және жоғарғы бөліктері арасында айырмашылықтар кездеседі. Мұндай аймақтық диалекттер, басқа жерлердегідей, бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдағы ұялылықтың артуы сияқты сыртқы факторлардың ықпалымен өзгеру қаупінде.
The Halling dialect is the distinctive regional dialect of Hallingdal. It has many features in common with Valdresmålet, the regional dialect common to neighboring Valdres. Differences exist within the dialect, generally between the lower and upper parts of the valley. Here, as elsewhere, regional dialects are under strong pressure to change due to outside forces such as mass media and increased mobility in society.