Кіріспе

Hallingdal – Норвегиядағы Бускеруд округінің дәстүрлі және сайлау округінде орналасқан аңғар және тарихи аймақ. Ол алты муниципалитеттен тұрады: Фла, Нес, Гол, Хемседал, Аль және Хол. Hallingdal – шығыс Норвегияның ірі аңғарларының бірі, оның ауданы 5830 шаршы шақырымды құрайды. Hallingdal Бускеруд округінің солтүстік бөлігінде жатыр. Аңғар Гулсвик пен Крёderen көлі арасында басталып, Хордаланд және Согн-ог-Фьордане округтерімен шекараға дейін созылады. Географиялық тұрғыдан маңыздысы – теңіз деңгейінен жоғары орналасқан салыстырмалы түрде жазық таулы аймақ. Аңғар V тәрізді пішіндес келіп, Hallingdal өзенімен суға толады. Бұл өзен Хардангервидданың батыс бөлігінен басталып, алғаш шығысқа қарай, содан кейін оңтүстікке қарай Hallingdal арқылы ағып өтеді.

Этимология

Ежелгі скандинав тілінде бұл атау Хаддинджадалр деп аталған. "Hall" әрпімен басталатын алғашқы жазба 1443 жылға дейін жетеді. Бірінші элемент, шамасы, Хадинджар халқының немесе Хадинги ер есімінің жатпайы сөздерінен туындаған. "Флатейярбокта" Хадингр есімді адам Халлингдалдың патшасы ретінде еске алынады. "Gudbrandsdalen" ("Gudbrand аңғары") атауының бірінші бөлігімен салыстырыңыз. Екі жағдайда да атау, "хадр" сөзінен – "әйел шашы" мағынасынан шыққан болуы мүмкін, сондықтан атауды "ұзын шаштылар" деп түсіндіруге болады. Соңғы элемент – "далл" – "долина, аңғар" дегенді білдіреді.

Тарих

Алғашқы кездерден бастап Халлингдал жергілікті батпақтардан алынған темірді саудалау арқасында гүлденіп, Темір дәуірінде сауда жолдарын дамытты. Кейінгі ғасырларда Халлингдал шаруалары батыстан шығысқа қарай таулар арқылы мал саудалаған. Аңғардағы топырақ құнарсыз болғандықтан, сауда жасау қажеттілік тудырды. Ежелгі жолдар Вальдерс және Халлингдал арқылы Батыс Норвегияға (Vestlandet) соғып, одан Рёлдалдан Оддаға дейін жалғасты. Осы маршрутты көрсететіндей, Халлингдал және оның көршілес Вальдерс аңғарында бастапқыда Вестландтан көшіп келген адамдар қоныстанды және батыс диалектісінде сөйледі. Көші-қон жолдарын нақтылау қиын, және көшіп келгендер аңғардың төңірегіндегі таулардағы жергілікті аңшылармен араласып кеткен болуы мүмкін. Мұны ескере отырып, 1153 жылы Скандинавияда папалық өкілі ретінде болып өткен кардинал Николас Брейкспер (кейіннен Папа Адриан IV) осы екі аңғарды Ставангер епархиясының құрамына қосты.

Әкімшілік

Hallingdal аймағындағы муниципалитеттерге Flå, Nes, Gol, Hemsedal, Ål және Hol кіреді, олар Hallingdal аймақтық кеңесі (Regionrådet for Hallingdal) арқылы бірлесіп жұмыс істейді. Бұл аймақ Hallingdal аудандық сотының (Hallingdal tingrett) қарауына жатады.

Өнер

Hallingdal өзінің ерекше симметриялық стилі бар rosemaling-тің жеке стилін дамытты, ол Telemark және Valdres стильдерінен өзгеше. Аңғар 18-ші және 19-шы ғасырларда бірнеше танымал суретшілерді өркендетті. Норвегиялық романтик суретшісі Ханс Гуденің ата-анасы 1852 жылға дейін Hallingdal-да тұрды, ал Гуде көптеген туындыларын осы жерде жазды.

Музыка

Hallingdal музыкасында дәстүрлі түрде 1750 жылдан бері қолданылып келе жатқан хардангер скрипкасы басым. Аңғардың би күйлерінің ерекше үлгісі бар, ол үш түрлі дәстүрді қамтиды: біреуі оңтүстікте, Нес аймағында, ал екеуі – Аль аймағында. Аль аймағының күйлері скрипка садағымен ерекше домалатылуымен танылады және бұл күйлер өте көне. Алғашқыда Hallingdal-да лаңгелейк дәстүрі қалыптасты, бірақ оның орнына скрипка қолданыла бастады. Халық музыкасы дәстүрі бүгінге дейін аңғарда сақталып келеді. Осло мен Берген арасындағы Берген темір жолы ашылғаннан кейін аккордеон жиі қолданыла бастады. Көптеген скрипка күйлері жаңа аспапқа бейімделді – көбінесе диатоникалық түймелі аккордеонға. Hallingdal – ескі скрипка музыкасының жергілікті дәстүрде осылай бейімделуінің ең көп таралған аймағы. Халлинг – Норвегияда дәстүрлі түрде орындалатын ескі халық биінің атауы. Әр биші жеке билейді, бұл жұптық билерден өзгеше. Бидің шегіне жеткен сәті – лақтырылған Халлинг, онда мақсат – таяқтан шляпаны түсіру. Бұл биді Hallingdal және Валдрес аймақтарында көбінесе «Лаусданс» деп атайды, яғни «еркін би», ал басқа аңғарларда оны «Халлинг» деп біледі.

Диалекті

Халлинг диалектісі – Халлингдаль аймағының ерекше диалектісі. Ол көршілес Валдрес аймағында кең таралған Валдресмөлмен көптеген ортақ белгілерге ие. Диалектінің өзінде де, әдетте, аңғардың төменгі және жоғарғы бөліктері арасында айырмашылықтар кездеседі. Мұндай аймақтық диалекттер, басқа жерлердегідей, бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдағы ұялылықтың артуы сияқты сыртқы факторлардың ықпалымен өзгеру қаупінде.