Кіріспе

Испанияның екінші республикасы кезінде испан полициясының лейтенанты Хосе дель Кастильо Саенс де Техада (29 маусым 1901 – 12 шілде 1936) – испан полициясының "Guardia de Asalto" (Шабуыл гвардиясы) лейтенанты болған. 1936 жылғы 12 шілдеде төрт фалангист қарулы адамдардың қолынан өлтірілуі Испания азамат соғысының басталуына ықпал еткен оқиғалар тізбегін тудырды.

Ерте өмір және әскери мансап

Хосе Кастильо либералды саяси көзқарастарды ұстанған заңгердің ұлы еді. Оның анасы аристократиялық отбасынан шыққан және генерал Мигель Примо де Риверамен (1923–1930 жылдары Испания диктаторы) алыстан туысқан. Гранададағы мектепті бітіргеннен кейін Кастильо 1919 жылы Толедодағы жаяу әскер офицерлері академиясына түсті. Бітірген соң 1-ші Регулярлық полкте (марокколық отаршылдық әскерлер) кіші офицер болды. Ол Риф соғысында қатысып, лейтенант шеніне дейін көтерілді. 1925 жылы ол Пиреней түбегіндегі жаяу әскер полкіне ауысты.

Республиканың тұсында

1931 жылы монархия құлатылғаннан кейін Хосе Кастильо жаңадан құрылған шабуылдаушылар сапына тағайындалды. Бұл әскери күш қалалық аймақтарда қауіпсіздікті сақтау және ұзақ жылдар бойы қалыптасқан, консервативті Гвардия Граждандыққа қарсы күш ретінде тағайындалған. Асалто офицерлері жаңа Республикаға адалдығымен танылған. Кастильо 1934 жылғы қазан айындағы сәтсіз көтеріліске қатысқан. Ол әскерилер арасындағы антифашистік ұйым – Union Militar Republicana Antifascista (UMRA) мүшесі болды және социалистік жастардың қарулы жасақтарын даярлаумен айналысты. 1936 жылғы сәуірде ол Гвардия Граждандық лейтенанты Анастасио де лос Рейестің жерлеу рәсімінде болған тәртіпсіздіктерді күшпен тоқтату үшін шабуылдаушылар жасағына жетекшілік етті; осыдан кейін Фаланга оны өлімге кесті. (Гвардия де Асалто көбінесе Республиканы қолдады, ал Гвардия Граждандық көтерілісші оңшыл оппозициямен байланысты болды.)

Құрлық

Кастильо Хосе Антонио Примо де Ривераның туысы Андрес Саез де Хередияның өліміне қасақана айыпталғаннан кейін фалангистердің қара тізіміне енгізілді. Хередия 14 сәуірде әскери шеру кезінде түсініксіз жағдайда қаза тапқан Азаматтық гвардия офицері Анастасио де лос Рейестің жерлеу процесінде болған атыс кезінде қаза тапты. Рейестің белгілі саяси көзқарасы болмаса да, испандық солшылдар оның өлтірілуіне фашистерді кінәлады, ал испандық оңшылдар оны өздерінің бірі деп жариялап, үкіметке қарсы саяси демонстрация ретінде оның үлкен жерлеу рәсімін өткізді. Жерлеу процессиясына оқ атылды (қала бойынша қадам басуына тыйым салынған, бірақ олар бәрібір оны жасауға талап етті) және үш адам, соның ішінде Хередия қаза тапты, ал көптеген адамдар жарақат алды, содан кейін Рейес жерленді. 1936 жылдың маусым айында Кастильо үйленді, ал оның әйелі оның жақын арада қайтысы туралы ескертетін анонимді хат алды. Рейестің жерлеуінен кейін болған тәртіпсіздіктерден кейін ол социалистік жасаққа оқытуды бастады. 12 шілде күні кешке Кастильо түнгі кезекшілікке шығу үшін Мадридтің орталық бөлігіндегі үйінен шықты. Сырттағы тротуарда оны кешке дейін күтіп отырған револьверлі төрт ер адам өлтірді; айналасындағы қабырғадағы оқ тесіктері бүгінге дейін көрініп тұр. Оқиға орнынан қашып кеткен қарулы топ жексембі күні кешкі көпшілік арасында жасырынып, ешқашан табылған жоқ. Кастильо бес апта ішінде социалистік көзқарасы бар екінші әскери шенеунік болды (мамыр айында социалистік жасаққа оқытуға көмектескен инженер, капитан Карлос Фараудо өлтірілді). Осы оқиғадан кейін тоғыз фалангист қамауға алынды.

Салдары

Жауап ретінде, сол күні шамамен сағат 03:00-де Кастильоның жақын досы полиция капитаны Фернандо Кондес және басқа да полиция қызметкерлері мен солшыл қарулы адамдар Жозе Кальво Сотелоның үйіне барды. Ол монархист партиясының жетекшісі және испандық оңшылдардың басшылығы үшін Жозе Антонио Примо де Риверамен бәсекелес болған. Оны полиция бөліміне сұраққа алу үшін келуін сұрады. Кальво Сотеломен бірге шабуылдаушы гвардияның полицей көлігінде келе жатқанда, полиция қызметкері және социалист қарулы адам Луис Куэнка оны мойнының артына атып өлтірді. (Хью Томасқа сәйкес, Куэнка Кондестің "жақын досы" болғанымен, Кондес Куэнканың Кальво Сотелоны өлтіру ниетінде болғанын білмегені мүмкін; Кальво Сотелоны тұтқындау туралы құжаттарда аты бар офицер ретінде Кондес өзін-өзі өлтіруді ойластырды; Кондес пен Куэнка екеуі де көп ұзамай оқиғасыз тұтқындалды). Кальво Сотелоның денесі қалалық жерлеу қызметіне берілді, оның кім екені туралы хабарланбады. Содан кейін Куэнка "Эль Социалиста" газетінің кеңсесіне барып, оқиғаны айтты. Кортес депутаты ретінде Сотело тұтқындалудан конституциялық иммунитетке ие болды және оның ұрлануының мақсаты кісі өлтіруден басқа не болуы мүмкін екенін түсіну қиын. Кастильо мен Кальво Сотело 14 шілдеде жерленді; Мадридтің зиратының маңындағы көшелерде шабуылдаушы гвардия мен фашист жасақтары арасында қақтығыс болды, нәтижесінде төрт адам қаза тапты. Үш күннен кейін, 17 шілдеде Мароккода әскер көтерілісі басталды.