Француз ағайынды Гигоның өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз органисті және композиторы Николя Гиго (шамамен 1627 – 20 тамыз 1707) – француз бароккосының органшы және композиторы. Кедей отбасында дүниеге келгенімен, ол тез арада әріптес музыканттар арасында атаққа ие болды. Оның сақталған туындыларында noël-дің ең алғашқы үлгілері және француз орган мектебінің 1650–1675 жылдардағы стилін көрсететін шығармалар жинағы бар.

Өмір

Гигоның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. XIX ғасырдың музыкатанушысы Франсуа Жозеф Фетис, Гигоның Париждің жанындағы Клейс-ан-Бри ауылында дүниеге келгенін айтқан. Бірақ, осы атпен сақталған елді мекен жоқ. Гигоның туған жері Париждің шетінде болған деп есептеледі. Осыған ұқсас жағдай Гигоның туған күніне де қатысты: Андре Пирро 20 ғасырдың басында Гигоның 1624/5 жылы туған болуы керек деген қорытындыға келді, алайда Пьер Хардуиннің кейінгі зерттеуі композитордың 1627 жылға дейін тумағанын көрсетті. Гигоның әкесі, Этьен Гиго, Париж сотының сот приставы болған. Гиго кедейлікте дүниеге келді және оның қаржылық жағдайы кем дегенде 1648 жылға дейін қиын болды, сол кезде ол және оның екі кіші інісі әкесінің қарыздарынан құтылу үшін мұрагерлік құқықтарынан бас тартты. Николас Гигоның анасы бала кезінде қайтыс болды. Оның білімі туралы ештеңе белгісіз, сондай-ақ ол қалай музыкант болғаны да белгісіз. Пирро бірнеше мүмкін ұстаздарды атады, соның ішінде Шарль Ракетті, бірақ сабақтарға қатысты ешқандай дәлел жоқ. Фетистің Жан Тителуз Ракетті оқытқан деген ертедегі мәлімдемесі қазір сенімсіз деп есептеледі, өйткені Гиго тым жас болды және оның отбасы Тителуз жұмыс істеген Руанға сапар жасауға шамасы келмеді. Соңғы мәліметтерге сәйкес, Гигоның мансабы 1646 жылы Сент-Оноре шіркеуінің органшысы болып тағайындалғаннан бастау алды. 1652 жылы ол Сен-Николас-де-Шамп шіркеуіне ұқсас лауазымға өтті, онда өмірінің соңына дейін жұмыс істеді. Гиго 1673 жылдан бастап Сен-Мартин-де-Шамп шіркеуінде, ал 1685 жылдан бастап Сен-Эсприт ауруханасында органшы болып қызмет етті. Гигоның Этьен Ришармен кәсіби байланысы болған болуы мүмкін, ол онымен бірге Сен-Николас-де-Шамп шіркеуінде жұмыс істеді, сондай-ақ 1669 жылы қайтыс болғанға дейін Сен-Мартин-де-Шамп шіркеуінің органшысы болды. Гиго екі рет үйленді. 1662 жылы Мари Обермен жасаған бірінші некесінен бес бала дүниеге келді: екі ұл және үш қыз. Ұлдары, Анна Жозеф және Анна Йоахим, органшылар болды. Гигоның кіші қызы Эмерентьен Маргуэрит орган жасаушыға үйленді және оның екі баласының бірі, Аугустин Гиполит Дукастель, клавесин жасаушы болды. Мари Обер 1700 жылдың 7 тамызында қайтыс болды. Гиго көп ұзамай қайтадан үйленді, бірақ өзі де бірнеше жылдан кейін, 1707 жылдың 7 тамызында қайтыс болды. 1662 және 1700 жылдары (сәйкесінше, үйлену және әйелінің қайтысы себепті) жасалған Гигоның мүліктерінің тізімі, 1662 жылы ол енді кедей емес екенін және суреттер мен мүсіндер жинағы бар жақсы жабдықталған үйді, сондай-ақ көптеген музыкалық аспаптарды сатып ала алғанын көрсетті: камералық орган, екі клавесин (бірінде екі мануал, екіншісінде біреу), үш спинет, екі клавикорд, бас виола, екі дискант виола, теорба және гитара. Гигоның үйінде болған суреттердің көпшілігі діни сипатта болды, бұл оның орган коллекцияларын Ұлы Марияға арнауымен бірге, Гигоның өмірінде діннің маңызды орынға ие екенін көрсетеді. Органшы қызметінен басқа, Гиго орган консультанты және аспапшы ретінде де сұранысқа ие болды.

Little is known about Gigault's life. François Joseph Fétis, a 19th century musicologist, claimed Gigault was born in Clayes en Brie, a village near Paris. However, no locality survives by that name. It is supposed that Gigault's birthplace was just outside Paris. A similar situation occurred concerning Gigault's date of birth: André Pirro deduced in the early 20th century that Gigault must have been born in 1624/5, however, a later study by Pierre Hardouin revealed that the composer could not have been born before 1627. Gigault's father, Estienne Gigault, was a bailiff at the law courts of Paris. Gigault was born into poverty and his financial situation remained dire at least until 1648, when he and his two younger brothers renounced their rights of succession to avoid their father's debts. Nicolas Gigault's mother died when he was a child. Nothing is known about his education or how he came to become a musician. Pirro suggested several possible teachers, among them Charles Racquet, but no evidence exists of any lessons. Fétis's early claim that Jean Titelouze taught Racquet is now regarded as insubstantial, since Gigault was too young and his family could not afford trips to Rouen, where Titelouze worked. As far as is known, Gigault's career began in 1646 when he was appointed organist of Saint Honoré. In 1652 he left to take a similar position at Saint Nicolas des Champs, where he worked until his death. Gigault also served as organist at Saint Martin des Champs from 1673, and at the Hôpital du Saint Esprit orphanage from 1685. Gigault must have had a professional relationship with Étienne Richard, who worked with him at Saint Nicolas des Champs, and who also was organist of Saint Martin des Champs until his death in 1669. Gigault married twice. The first marriage, to Marie Aubert in 1662, produced five children: two sons and three daughters. The sons, Anne Joseph and Anne Joachim, became organists. Gigault's youngest daughter Emérentienne Margueritte married an organ builder and one of her two children, Augustin Hypolite Ducastel, became a harpsichord builder. Marie Aubert died on 7 August 1700. Gigault soon remarried, but himself died just a few years later, on 7 August 1707. The inventories of Gigault's possessions, taken in 1662 and in 1700 (on the account of his marriage and his wife's death, respectively), reveal that already by 1662 he was no longer poor and could afford a well furnished home with a collection of paintings and sculptures, and a large number of musical instruments: a chamber organ, two harpsichords (one with two manuals, the other with one), three spinets, two clavichords, a bass viol, two treble viols, a theorbo and a guitar. Most of the paintings Gigault had in his home were of a devotional nature, which, coupled with the lengthy dedications of his organ collections to the Blessed Virgin Mary, suggests an important place of religion in Gigault's life. Apart from his activities as organist, Gigault was also in demand as an organ consultant and as an instrumentalist.

Шығармалары

Жиго орган шығармаларының екі жинағын жариялады. Біріншісі, 1682 жылы жарық көрген Livre de musique dédié а la Très Saincte Vierge, француз noël-інің (Рождество әндерінің түрленулері) және аллеманданың ең ерте белгілі үлгілерін қамтиды. Жигоның 20 noël-і Рождество әндері мен Рождествоға байланысты шіркеу гимндерінің вариацияларын қамтиды. Бұл шығармалар әдетте екі бөлімнен төрт бөлімге дейін дамиды және біршама қатаң түрлену техникасымен сипатталады. Алдын сөзінде Жиго бұл шығармаларды кез келген аспаптарда орындауға болатынын айтады, мысалы, екі виола немесе лют сияқты. Жеке алғандағы аллеманда Рождествомен ешқандай байланысы жоқ. Ол екі нұсқада ұсынылған, екіншісі «ports de voix» форматында жасалған, түрлі әдеттегі безендіру үлгілерін көрсетеді. Жигоның екінші жинағы, 1685 жылғы Livre de musique pour l'orgue, 184 шығармадан тұрады. Ол үш орган миссасымен басталады, олар, сол кезеңдегі басқа француз орган миссалары сияқты, IV миссаның мелодияларына көп сүйенеді. Алайда, Жигоның замандастары әнге тек кантус плануспен шектелді, ал Жигоның миссаларында ән мелодиялары парафраздалған немесе фуга тақырыбына айналған, және миссаның үлкен бөлігін құрайды. Бірінші және үшінші миссалар ірі, әрқайсысы 20-дан астам бөлімнен тұрады, ал екінші мисса өте қысқа, бар болғаны 7 бөлімнен тұрады. Жинақтың қалған бөлігі лад бойынша реттелген: көптеген фугалар (бұл факт алдын сөзінде айтылған) және диалогтар мен речитативтер сияқты әртүрлі француз формалары бар. Сонымен қатар, үш гимн де кірген: Pange lingua, Veni Creator және Te Deum-ның толық нұсқасы. Жигоның екінші кітабының музыкасы ғасырдың соңына қарағанда, үшінші тоқсанындағы француз стилін көбірек бейнелейтіндіктен, жинақ бұрынғы орындалған материалдың жинағы болуы мүмкін. Барлық негізгі француз формалары ұсынылған, бірақ Жигоның оларды атау әдісі замандастарынан өзгеше: ол «фуга» терминін әлдеқайда кеңірек қолданады (мысалы, «дуэт» орнына «Fugue à 2» қолданады), «диалог» терминін ешқашан қолданбайды және т.б. Музыка егжей-тегжейлі жазылған, орындаудың ұсақ-түйектеріне басқа замандағы көздерге қарағанда көбірек назар аударылған. Notes inégales (тең емес ноталар) жиі қолданылады, сондықтан кейбір ғалымдар музыканы бүгін тыңдау мүмкін емес деп санайды, және жалпы алғанда, Жигоның еңбегі көптеген ғалымдар тарапынан жағымсыз бағаланды. Дегенмен, музыка еңбекқор стильмен ерекшеленеді, ол Лебегке қарағанда шіркеуге көбірек сәйкес келеді; Жигоның диалогтары оның замандастары Ниверс пен Лебегтің диалогтарынан асып түседі, өйткені олар көбірек бөлімдерді қолданады, сонымен қатар ол бес дауысты жанрларды дамытады: тенордегі педаль кантус фирмасы бар прелюдиялар мен речитативтер. Жигоның 1685 жылғы кітабы, ең болмаса, кішігірім органшыларға арналған нұсқаулық емес, Жигоның стилін жазу мақсатында жасалған болуы мүмкін; музыка кейде өте күрделі және жоғары деңгейдегі шеберлікті талап етеді.

Gigault published two collections of organ works. The first, Livre de musique dédié а la Très Saincte Vierge of 1682, contains the earliest known examples of the French noël (a set of variations on a Christmas carol) and an allemande. Gigault's 20 noëls include variations on Christmas songs and church hymns connected to Christmas. These pieces always progress from two part to four part settings and feature a somewhat rigid variation technique. In the preface Gigault suggests that these pieces can be performed on any instruments: i. e., on a pair of viols, or on a lute, etc. The solitary allemande bears no connection whatsoever to Christmas. It is presented in two versions, the second being set in "ports de voix", showing various common ornamentation patterns. Gigault's second collection, Livre de musique pour l'orgue of 1685, contains 184 pieces. It begins with three organ masses, which rely heavily on Mass IV melodies, like all other surviving French organ masses from the period. However, Gigault's contemporaries limited their use of the chant to cantus planus settings, whereas in Gigault's masses chant melodies also appear paraphrased or transformed into fugue subjects, and form a very large proportion of the masses. The first and the third masses are large, each comprising more than 20 pieces, while the second mass is extremely short with just 7 versets. The rest of the collection is arranged by mode: there are numerous fugues (a fact mentioned in the preface) and also various typical French forms such as dialogues and récits. Also included are three hymns: Pange lingua, Veni Creator and a complete setting of the Te Deum. Because the music of Gigault's second Livre is more representative of the French style of the third quarter of the century, rather than the last, the collection may have been a compilation of earlier composed material. All major French forms are represented, although Gigault's way of naming them differs from his contemporaries: he uses the term "fugue" much more broadly (e. g., he uses "Fugue à 2" instead of "Duo"), never uses the term "dialogue", etc. The music is notated meticulously, with more attention to details of performance than in other contemporary sources. There is much use of notes inégales, so much that some scholars believe the music to be unlistenable today, and in general, Gigault's work was judged negatively by most scholars. Nevertheless, the music is distinguished by a serious style, more suitable to the church than that of Lebègue; Gigault's dialogues go beyond those of his contemporaries, Nivers and Lebègue, in that they employ more divisions, and he also cultivates a number of five voice genres: préludes and récits with pedal cantus firmus in the tenor. Gigault's 1685 Livre was most probably meant as a record of Gigault's style, rather than a book for lesser organists; the music is at times quite sophisticated and requires a high degree of skill.