Кіріспе
Американдық теолог Стэнли Мартин Хауэрвас (24 шілде 1940 жылы туған) – американдық теолог, этикашы және қоғамдық зиялы. Хауэрвас бастапқыда Нотр-Дам университетінде оқытқан, кейін Дьюк университетіне ауысқан. Хауэрвас Дьюк университетінде ұзақ жылдар профессор болып қызмет етті, Дьюк діни мектебінің теологиялық этика профессоры, сонымен қатар Дьюк университетінің құқық мектебінде де оқытты. 2014 жылдың күзінде ол Абердин университетінде теологиялық этика кафедрасын да иеленді. Көптеген адам Хауэрвасты әлемдегі ең ықпалды тірі теологтардың бірі санайды және 2001 жылы Time журналы оны «Американың ең үздік теологы» деп атады. Ол сондай-ақ, Шотландиядағы Сент-Эндрюс университетінде қырық жылдан астам уақыттан бері беделді Гиффорд лекцияларын оқыған алғашқы американдық теолог болды. Оның еңбектерін дін және этика саласынан тыс, саяси философия, социология, тарих және әдебиет теориясы сияқты салалардағы ғалымдар жиі оқып, талқылайды. Хауэрвас академиялық ортадан тыс қоғамдық зиялы ретінде де танымал, тіпті «Опра Уинфри шоуында» да пайда болған. Хауэрвас этика және саяси теология саласындағы еңбектерімен танымал болғанымен, философиялық теология, саяси философия, әлеуметтік ғылымдар философиясы, құқық, білім беру, биоэтика және медициналық этика сияқты көптеген тақырыптар бойынша жазған. Хауэрвас либералды демократияны, капитализмді және милитаризмді қатысты сынағандығымен белгілі. Ол христиан фундаментализмі мен либералды христиандықты де сынға алады. Ол көбінесе евангелистік солшылдардың өкілі ретінде танылады. Хауэрвастың еңбектері методизм, анабаптизм, англиканизм және католицизм сияқты түрлі теологиялық көзқарастарға негізделген. Оның қазіргі теологияға қосқан маңызды үлесі – ізгілік этиканы және постлибералды теологияны қолдауы мен осы салалардағы жұмыстары. Хауэрвастың «Характер қауымы: Құрылысшы христиандық әлеуметтік этикаға қарай» атты кітабы ХХ ғасырдың дін туралы ең маңызды жүз кітабының бірі деп танылды. Алайда, оның ең танымал кітабы, мүмкін, Уильям Уиллимонмен бірлесіп жазылған «Тұрғын шетелдіктер: Христиандық колониядағы өмір» болар.
Stanley Martin Hauerwas (born July 24, 1940) is an American theologian, ethicist, and public intellectual. Hauerwas originally taught at the University of Notre Dame before moving to Duke University. Hauerwas was a longtime professor at Duke, serving as the Gilbert T. Rowe Professor of Theological Ethics at Duke Divinity School with a joint appointment at the Duke University School of Law. In the fall of 2014, he also assumed a chair in theological ethics at the University of Aberdeen. Hauerwas is considered by many to be one of the world's most influential living theologians and was named "America's Best Theologian" by Time magazine in 2001. He was also the first American theologian to deliver the prestigious Gifford Lectures at the University of St. Andrews in Scotland in over forty years. His work is frequently read and debated by scholars in fields outside of religion or ethics, such as political philosophy, sociology, history, and literary theory. Hauerwas has achieved notability outside of academia as a public intellectual, even appearing on The Oprah Winfrey Show. Though Hauerwas is most well known for his work related to ethics and political theology, he has written widely on a range of subjects, including philosophical theology, political philosophy, the philosophy of social science, law, education, bioethics, and medical ethics. Hauerwas is known for his fierce criticism of liberal democracy, capitalism, and militarism. He is also a critic of both Christian fundamentalism and liberal Christianity. He is commonly cited as a member of the evangelical left. Hauerwas's work draws from a number of theological perspectives, including Methodism, Anabaptism, Anglicanism, and Catholicism. Among his most important contributions to modern theology are his advocacy of and work related to virtue ethics and postliberal theology. Hauerwas's book, A Community of Character: Toward a Constructive Christian Social Ethic, was named as one of the one hundred most important books on religion in the 20th century by Christianity Today. His most widely known book, however, is likely Resident Aliens: Life in the Christian Colony, which was co written with William Willimon.
Ерте өмір және білім
Стэнли Хауэрвас 1940 жылғы 24 шілдеде Даллас қаласында дүниеге келді және жақын орналасқан Плезант-Гроувта, жұмысшы отбасында өсті. Ол Плезант-Гроув орта мектебінде (1954–56) және В. В. Самуэлл орта мектебінде (1956–58) білім алды. Кірпіш қалаушының ұлы болғандықтан, Хауэрвас әкесінің жанында ерте жасынан кірпіш қалау шеберлігіне оқушылыққа алынды. Бұл тәжірибе оның кейінгі өмірі үшін өте маңызды болды, өйткені ол өзі жиі кірпіш қалауға қажетті дағды мен ауыр еңбекті теологиялық жұмысына қатысты көзқарасымен және толыққанды христиандық өмірді сүрудің қиындықтарымен салыстырды. Хауэрвастың отбасы Плезант Моунд методистік шіркеуіне қатысты, онда ол крещениеден өтті, расталды және қасиетті тамақтанды. 15 жасында ол жексенбі күні кешкі құлшылықта қызмет етуге ниет білдірді, сол кезде өзінің құтылатынына сенді. Плезант-Гроувтен кеткеннен кейін Хауэрвас Оңтүстік-Батыс университетіне түсті, ол Біріккен методистік шіркеуімен байланысты гуманитарлық колледж. 1962 жылы ол онда өнер бакалавры дәрежесін алды. Ол сондай-ақ Оңтүстік-Батыс университетінде оқыған кезінде Phi Delta Theta ұйымының мүшесі болды. Одан кейін ол Йель университетінде дінтану бакалавры, өнер магистрі, философия магистрі және философия докторы дәрежелерін алды. 2001 жылы Гиффорд лекцияларын оқығаннан кейін Хауэрвасқа Эдинбург университетінен дінтану бойынша құрметті доктор дәрежесі берілді. Йель университетін бітіргеннен кейін Хауэрвас 1970 жылы Нотр-Дам университетінің профессоры болардан бұрын, алдымен Иллинойс штатының Рок-Айленд қаласындағы Августана колледжінде оқытты. Кейін 1983 жылы Дьюк университетінің діни мектебінде профессорлық қызметке шақырылды, онда ол 2013 жылы зейнетке шыққанға дейін теологиялық этика саласында сабақ берді, бірақ ол Дьюкте аға ғылыми қызметкер ретінде жазу және сөйлеу ісін жалғастырды. 2014 жылы ол Абердин университетінің теологиялық этика кафедрасына тағайындалды. Хауэрвасқа Аристотель, Фома Аквинский, Серен Кьеркегор, Карл Барт, Людвиг Витгенштейн, Джон Говард Йодер, Аласдер Макинтайр, Мишель Фуко және Уильям Джеймс сияқты көптеген ойшылдар әсер етті.
Құрметтер
2001 жылы "Тайм" журналы оны "Американың ең үздік теологы" деп атады. Ол: "Ең жақсы" теологиялық санақ емес", - деп жауап берді. 2001 жылы Хауервас Шотландиядағы Сент-Эндрюс университетінде Гиффорд лекцияларын оқуға шақырылды, олар "With the Grain of the Universe" деген атпен жарияланды. Бұл еңбекте Хауервас Карл Барттың Гиффорд лекцияларының ең көрнекті "табиғи теологы" болғанын айтты. Бұл пікір даулы, себебі Карл Барт табиғи теологияға қарсы белгілі. Дегенмен, Хауервас Барттың христиандық сенімдерінің әлемге қатысты Құдайдың жақсы жаратылысын сипаттайтынын, ал мұндай сенімдерді христиандық куәліксіз түсіну мүмкін емес екенін айтты. Хауервас пікірінше, осы себепті Барт Рейнхольд Нибур мен Уильям Джеймстен өзгеше, дұрыс табиғи теолог болып табылады, олардың да лекцияларда сөздері айтылған. 1997 жылы ол Абердинде Шотланд теология журналының лекцияларын оқыды, ол "Оларды шындықпен қасиеттендіру" (1998) деген атпен жарияланды.
Нибурлардың ой-пікірлерімен өзара әрекеттесу
Хауервастың теологиялық көзқарастары оның Рейнхольд Нибур және Х. Ричард Нибурдың еңбектерімен айналысуы арқылы ең жақсы түсіндіріледі, олар 20-шы ғасырдың ең ықпалды американдық теологтарының екеуі саналады. Хауервас екі Нибур бауырдың еңбектерін жиі талқылайды, оларды өзінің көптеген кітаптарында әлдебір түрінде еске алады. Рейнхольд сондай-ақ Хауервастың 2000–2001 жылдардағы Гиффорд лекцияларының маңызды тақырыбы болды, ол кейіннен «Ғаләмнің құрылымымен бірге» деген атпен кітап ретінде қайта басылды. Мансабының басында Хауервас екі бауырдың еңбегіне терең ықпал етті. Кейіннен, негізінен Джон Говард Йодердің еңбектерімен танысқаннан кейін, ол олардың теологиясының негізгі элементтерімен келіспей, өз жұмысының маңызды деп тапқан басқа элементтерін растауын жалғастырды. Көптеген адамдар Нибурлардың христиандық реализмді жақтауы либералды христиандықтан бас тартуды білдіреді деп санайды, бірақ Хауервас бауырлардың шын мәнінде осы теологиялық дәстүрге жатады деп санайды. Оның пікірінше, олар екеуі де адамзаттың күнәлілігіне үлкен мән берген (бұл көптеген либералды ойшылдарға қарама-қайшы болды), бірақ Нибурлар өз теологияларын христиандық емес, секулярлы философияның алғышарттарына негіздеген, осылайша оларды қазіргі заманғы христиандық ойдың либералды дәстүріне орналастырған. Атап айтқанда, Хауервас Рейнхольд Нибурға Уильям Джеймс үлкен әсер еткенін, ол прагматикалық эпистемологияны қабылдағанын айтады. Хауервас үшін Нибурлар маңызды тұлғалар, себебі олардың ойлаудағы кемшіліктері қазіргі заманғы христиандықтың көп бөлігінде кездесетін кемшіліктерді көрсетеді, себебі шіркеу көбінесе Исаның хабарынан гөрі либералды демократия мәдениетімен қалыптасады. Хауервастың пікірінше, бұл шіркеуді (және жалпы христиандарды) өз құндылықтарынан бас тартып, секулярлы саяси идеологияларға тым көп сенім артуға итермелейді, бұл көбінесе саяси билікке ұмтылуға әкеледі. Бұл Хауервастың ең танымал кітабындағы «Тұрғылықты шетелдіктер» (Уильям Виллимонмен бірлесіп жазылған) тезисін көрсетеді. Кітапта Хауервас пен Виллимон шіркеудің секулярлы мәдениетке бейімделуі Хиросимаға атом бомбасы тасталу сияқты трагедияларға әкелді деп мәлімдейді. Сондықтан Хауервас Нибурлардың ойлауы Джери Фалвелл сияқты кемшіліктерге ұшырайды деп санайды. Хауервас пен Виллимон «Шіркеудің жағдайына дәл баға беруге Х. Ричард Нибурдың «Мәсіх және мәдениет» кітабынан гөрі аз кітап көбірек кедергі келтірді» деп мәлімдейді. Осылайша, Хауервастың айтуынша, олар саясатқа келгенде келіспеушіліктер болғанымен, Нибурлар да, Фалвелл де христиандардың саяси процесті «христиандық» заңнаманы қабылдау немесе әділеттілікті қамтамасыз ету құралы ретінде пайдалану міндеті бар деген ойға құрбан болды. Хауервас «Тыныштық патшалығы» кітабында Нибурлардың «Христиандық ғасыр» журналы үшін Маньчжуриядағы қақтығыс тақырыбында жазған екі классикалық мақаласына түсініктеме береді. Бірінші мақалада «Ешнәрсе жасамаудың рақымы» деп аталатын Х. Ричард Нибур адамдардың өзімшіл және эгоистік екенін және христиандар, осы кемшіліктерге ұшырағандықтан, тіпті соғыс кезінде де зорлық-зомбылықтан аулақ болуы керек деп айтады. «Біз ештеңе істемеуіміз керек пе?» деген мақаласында Рейнхольд Нибур христиандар өздерінің күнәлілігі мен өзімшілдігін білуі керек, бірақ кейде белгілі бір идеалдар мен адамдарды қорғау үшін күш қолдануы керек деп мәлімдейді. Өзінің түсініктемесінде Хауервас екі бауырдың да маңызды тұжырымдар жасағанын мойындайды, бірақ Рейнхольдтың пікірін сынға алып, ақырында Х. Ричард Нибурмен келіседі.
Теология мен этиканы ажырату туралы көзқарастар
Хауервастың қазіргі теологияға қатысты көзқарастарының бірі – этикамен байланысы. Оның ең маңызды пайымы – теология этикадан бөлінуі керек емес. Хауервас пікірінше, бұрын христиандық этиканы олардың сенімдері мен іс-әрекеттерінен ажырату мүмкін емес еді. Сынаушыларына қарамастан, Хауервас шіркеуді христиан дінінің ең маңызды бөлігі деп есептейді.
Өлім мен жақсы өлу туралы көзқарастар
Хауервас өлім ұғымы мен өлімді анықтау шарттары арасында ерекшелік бар деп санайды. Өлім ұғымы "адамда болған маңызды өзгерістерге қатысты философиялық бағалауды білдіреді" және сондықтан "адам өмірінің қажетті шарты саналатын нәрсемен байланысты, мысалы, санаға ие болу мүмкіндігімен".