Кіріспе
1968 жылғы Артур Хейлидің романы. «Аэропорт» – британдық-канад жазушысы Артур Хейлидің көп сатылған романы. 1968 жылы Doubleday баспасында жарық көрген бұл кітапта ірі қалалық әуежайдың және қатты қысқы дауыл кезіндегі оның жұмысы туралы айтылады.
Airport is a bestselling novel by British Canadian writer Arthur Hailey. Published by Doubleday in 1968, the story concerns a large metropolitan airport and its operations during a severe winter storm.
Сюжет
Оқиға Линкольн халықаралық әуежайында, Чикагодағы ойдан шығарылған әуежайда өтеді, ол O'Hare халықаралық әуежайының үлгісімен өте шала байланысты. Іс-әрекет негізінен әуежайдың бас директоры Мел Бейкерсфелдке бағытталған. Оның жұмысына деген берілгендігі отбасын және оның талапкер әйелі Синдимен арадағы қарым-қатынасын қиратады, ол Мелдің әуежайдағы жұмысын түрлі кешкі шаралардан қашу үшін пайдалануына наразы болады, өйткені ол Чикаго элитасының әлеуметтік топтарына енуге тырысады. Оның некедегі проблемалары Транс Америка әуе компаниясының ажырасқан, сүйкімді Таня Ливингстонмен, олардың жолаушылармен байланыс жөніндегі менеджерімен болған романтикалық қарым-қатынасымен одан әрі ушығады. Оқиға негізінен бір кеш және түн бойында өтеді, ал ауыр қарлы боран әуежай жұмысын тоқтатады. Сюжет желісі Бейкерсфелдтің боран кезінде әуежайды ашық ұстау үшін күресуіне негізделген. Оның басты мәселесі – мексикалық әуе компаниясына қатысты ұшақтың (фильмде Римге бағытталған рейспен бірдей әуе компаниясының ұшағы) ұшу-қону жолын белгілейтін шамның қате жағына бұрылып, ұшақтың шассисін қарға көміп, 30-шы негізгі ұшу-қону жолағының (кейінгі фильмде 29-шы ұшу-қону жолағы) күтпеген жабылуы. Бұл үлкен проблемаға айналады, себебі Trans America Flight Two рейсі әуеде төтенше жағдайға тап болып, Римге бағытталған рейсін тоқтатып, Линкольнге қайта оралады. Осыған байланысты 30-шы ұшу-қону жолағын кез келген құнмен жұмыс істеуге келген. 30-шы ұшу-қону жолағының жабылуы 25-ші қысқа ұшу-қону жолағын (кейінгі фильмде 22-ші ұшу-қону жолағы) пайдалануды талап етеді, бұл ұшақтардың шуға сезімтал қалашық үстінен ұшуына себеп болады, ал оның тұрғындары наразылық ретінде әуежайдың алдында пикетке шығады. Кейін 25-ші қысқа ұшу-қону жолағы да бұзылған ұшаққа қондыру үшін жеткіліксіз болып шығады, себебі ұшаққа әкелінген бомбаның жарылуынан болған жарылғыш қысымның салдарынан үлкен құрылымдық және механикалық зақымдарға ұшыраған.
Негізгі кейіпкерлер
Мел Бейкерсфелд – кітаптың басты кейіпкері, оның өміршеңдігі төңірегінде оқиға өрбиді. Ол Линкольн халықаралық әуежайының бас директоры. Таня Ливингстон – Мелдің сүйіктісі. Ол Trans America Airlines компаниясында жұмыс істейді, Мел оған жиі барады. Оның күйеуі оны тастап кеткен, және олардың бір қызы бар. Оның Мелмен жақын қарым-қатынаста екені туралы әңгімелер бар, бірақ олар рас емес. Джо Патрони – Линкольндегі Trans World Airlines (TWA) әуекомпаниясының техникалық қызмет басшысы, қатал және тәжірибелі маман. Бейкерсфельд оны 30-шы жолақты тосқан ұшақты жылжытуға шақырады. Ол ұшақтың өзінің күшімен жылжытуға тырысады, оған ешқандай зақым келтірмей. Бұл төтенше жағдайға қарамастан, ұшақты қар жинағышпен итеруге болар еді (бірақ бұл ұшақты қиратар еді). Оның кейіпкері фильмнің жалғауларында да көрінеді. Д.О. Герреро – психологиялық тұрақсыз, банкрот болған құрылысшы, қаржылық қиындықтарын шешу үшін кез келген құрбандыққа баруға дайын. Ол Римге бағытталған Боинг 707 рейсі, "The Golden Argosy" рейсіне алып жүретін бомба жасайды, оның мақсаты – әйеліне сақтандыру төлемі алу (Continental Airlines Flight 11 рейсімен ұқсас жағдай). Бомбалау жоспарына қарсылық көрсетуге қарт әйел, Ада Квенсетт көмектеседі, ол әдетте ұшаққа тығылып кіретін адам, оның көмегін ұшу экипажы пайдаланады, бірақ тағы бір жолаушы экипаждың күш-жігерін құртады. Вернон Демерест – Trans America Airlines әуекомпаниясының тәжірибелі ұшқышы және Бейкерсфельдтің қарындасының күйеуі. Ол Мелдің көптеген саясатына қарсы шығады. Өзімшіл мінезіне қарамастан, ол өте тәжірибелі ұшқыш, 2-ші рейсті қауіпсіз жерге жеткізуге көмектеседі, бірақ ұшақтың басқаруын капитан Ансон Харрис жүзеге асырады, ол да өте тәжірибелі, бірақ Демерест оған халықаралық рейстерге қабылданбас бұрын соңғы сынақтан өткізеді. Гвен Миген – 2-ші рейстегі Trans America Airlines әуекомпаниясының стюардессасы және Вернонның сүйіктісі. Ұшу алдында ол оған жүкті екенін айтады. Герреро қойған бомбадан ауыр жарақат алғанмен, ол аман қалады. Кітапта жеке сюжет желісі Мелдің інісі Киттің өміріне арналған, ол әуе қозғалысын басқарушы, өзінің кінәсінен және естеліктерінен қиналады, себебі ол екі ұшақтың соқтығысу қаупін уақтылы байқамаған және оның алдын алуға шаралар қабылдамаған. Басқа сюжет желілері Синди Бейкерсфелдтің жоғары қоғамға ұмтылыстарына, клиенттерінің үйлеріндегі шуға байланысты әуежайға талап арыз беруге тырысқан амбициялы адвокатқа және Мел мен Вернонның ұшу сақтандыруын сату туралы келіспеушіліктеріне тоқталады.
Өмірбаян
Жазушылық мансабының басында Хейли "Runway Zero Eight" романын жазды, ол "Қауіпке ұшу" (1956) телеспектаклінің романы болды және кейіннен "Нуль сағаты!" (1957) және "Аспандағы қорқыныш" (1971) фильмдеріне әсер етті. "Runway Zero Eight" сюжеті "Ұшақ!" (1980) комедиялық пародиасында маңызды рөл атқарады.
Қабылдау
Аэропортқа жағымды пікірлер түспеді: «The New York Times» газетінде Мартин Левин: «Хейли мырза – жайпақ жазатын автор, бірақ әуежайдағы күнделікті тіршіліктің шаршауын бейнелеу үшін оған жететін қабілет бар, онда тек қана қайғылы оқиға ғана түс қоса алады» деді. Сол газетте Элиот Фримонт Смит: «Формулаға келсек, мүмкіндіктер сансыз көрінеді. «Отель» және «Аэропорт» сәтті қабылданып болғаннан кейін, «Сауда орталығы», «Тұрақ» және «Қалалық қоқыс полигоны» да жақын арада пайда болар ма?» деп жазды. Дегенмен, кітап оқырмандар арасында коммерциялық сәттілікке қол жеткізіп, Хейлидің бұрынғы «Отель» романынан кейінгі табысын жалғастырды. Ол «New York Times» бестселлер тізімінде 64 апта бойы болды, оның 30 аптасы бірінші орында тұрды және 1968 жылғы ең көп сатылған роман атанды.
Фильмдер
Джордж Ситон 1970 жылы Universal компаниясы шығарған фильмнің экранизациясын жазды және режиссерлік етті. Бёрт Ланкастер, Дин Мартин, Жан Себерг, Жаклин Биссет және Джордж Кеннеди бас рөлдерде ойнаған фильм он академиялық сыйлыққа, оның ішінде «Үздік фильм» номинациясына ұсынылды. Ол отандық прокатта 100,5 миллион доллар табыс әкелді (1970 жылғы 100,5 миллион доллар қазіргі шақта шамамен <calculated amount> миллион долларға тең). Оның жетістігі, 1972 жылғы «Посейдон оқиғасы» фильмінің табысымен бірге, 1970-ші жылдарда «апат фильмдерінің» кеңінен таралуына себеп болды. «Аэропорт» фильмінің өзі үш жалғасын шығарды, олардың әрқайсысы бұрынғыдан нашар нәтиже көрсетті: «Аэропорт 1975» (1974; 47,3 миллион доллар ішкі прокатта), «Аэропорт '77» (1977; 30 миллион доллар) және «Конкорд Аэропорты '79» (1979; 13 миллион доллар).