Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сефер Халилович (6 қаңтар 1952 жылы туған) – Босния және Герцеговинадағы 1992–95 жылдардағы соғыста Босния армиясының бұрынғы генералы және қолбасшысы. 2001 жылы ол бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибунал тарапынан соғыс қылмыстары жасады деген айыппен сотталды, бірақ 2005 жылы барлық айыптан босатылды.
Sefer Halilović (born 6 January 1952) is a Bosnian former general and commanding officer of the Bosnian Army during the 1992–95 war in Bosnia and Herzegovina. In 2001, he was indicted for war crimes by the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia and acquitted of all charges in 2005.
Ерте өмір және білім
Халилович Югославия құрамындағы Сербияның Златибор округіндегі Прейполье муниципалитетіне қарасты Ташево ауылында дүниеге келген. 1971 жылы ол үш жыл бойы Белградтағы әскери академияда оқыды, ал 1975 жылы Задардағы әскери мектепке түсіп, Югослав халық армиясының (ЮНА) офицері атанды. 1980 жылдан соғысқа дейін ол Винковчиде Армия қауіпсіздік офицері болып қызмет етті. 1990 жылдың 31 тамызында Белградқа барып, командирлер мектебінде екі жылдық курс оқыды.
Halilović was born in Taševo, a hamlet in the Prijepolje municipality in the Zlatibor District geographical region of Serbia, then Yugoslavia. He attended the military academy in Belgrade in 1971 for three years and in 1975 he attended the military school in Zadar where he became an Officer in the Yugoslav People's Army (JNA). From 1980 until the war he served in Vinkovci as an Army security officer. On 31 August 1990 he went to Belgrade and attended a two year course at the school for commanders.
Мансап
1991 жылы қыркүйекте Халилович Югослав халық армиясынан кеткен кезде ол кәсіби әскери шенеунік болды және майор шынжырғын алған. Ол Босния және Герцеговинаға барып, Патриоттық лиганы құрып, елді қорғау жоспарларын жасады.
When Halilović left the Yugoslav People's Army in September 1991 he was a professional military officer and held the rank of major. He went to Bosnia and Herzegovina, created the Patriotic League and planned the defense of the country.
Соғыс жылдары
1992 жылғы 25 мамырда Босния және Герцеговина Президентігі (РБГ) оны РБГ аумақтық қорғаныс штабының қолбасшысы етіп тағайындады, Хасан Эфендичтің орнына, соның нәтижесінде ол РБГ қарулы күштерінің ең жоғары әскери қолбасшысы болды. Мамыр айындағы тағайындалуынан шілде айының басына дейін, ТО армияға айналып жатқан кезде, Халилович соғыс Президентігінің мүшесі ретінде де жұмыс істеді. 1992 жылғы шілдеден кейін ол Босния және Герцеговина Республикасы Армиясының Бас штабының бастығы қызметін атқарды. 1992 жылғы 18 тамызда Президенттік АБИХ-тың бес корпусын құрды, Халиловичтің басшылығымен Жоғарғы команда штабының бастығы / Бас штабтың бастығы болып тағайындалды. 1993 жылғы 8 маусымда Жоғарғы қолбасшылық штабының қолбасшысы деген жаңа лауазым құрылды. Расим Делич осы лауазымға тағайындалды. 1993 жылғы 18 шілдеден 1993 жылғы 1 қарашаға дейін ол АРБИХ Жоғарғы қолбасшылық штабының қолбасшысының орынбасары және Жоғарғы қолбасшылық штабының бастығы қызметтерін бірге атқарды. 1993 жылғы 20-21 тамызда Зеницада өткен кездесуде Расим Делич оны инспекциялық топтың жетекшісі етіп тағайындады. Сол кезде ол әріптестерін Босния және Герцеговина әскери қызметшілерінің тәртібін қатаң бақылауға алуға шақырды. Ол: «Бұйрықтарды орындамағандарды қашан атуға бастаймыз?» деген сөздерді айтты.
On 25 May 1992 he was appointed by the Presidency of Bosnia and Herzegovina (RBiH) as Commander of the Territorial Defence (TO) Staff of the RBiH, replacing Hasan Efendić, becoming the most senior Military Commander of the armed forces of the RBiH. From his appointment in May to early July, while the TO evolved into an Army, Halilović also acted as a member of the War Presidency. After July 1992, he functioned as the Chief of the General Staff of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina. On 18 August 1992, the Presidency formed five corps of the ABiH with Halilović as Chief of the Supreme Command Staff / Chief of the Main Staff. On 8 June 1993, a new position was created, Commander of the Supreme Command Staff. Rasim Delić filled this post. Between 18 July 1993 to 1 November 1993, he held the post of Deputy Commander of the Supreme Command Staff of the ARBiH as well as Chief of the Supreme Command Staff. After a meeting in Zenica on 20–21 August 1993, Rasim Delić appointed him Head of an Inspection Team. At that same meeting he urged his fellow officers to prioritize the disciplining of BH soldiers. He was quoted as saying; "When are we going to start shooting people for not following orders"?
Адам өлтіруге әрекеті
Соғыс кезінде Халилович Боснияның саяси басшыларымен қарым-қатынасы нашарлап, олар өз кезегінде Халиловичтің өміріне жасалған сәтсіз қастандыққа себепкер болуы мүмкін. 1993 жылдың 7 шілдесінде сағат 14:10-да Халиловичтің пәтері қашықтан басқарылатын жарылғыш құрылғымен жарылды. Халилович, оның ұлы мен қызы қаза болмаса да, әйелі Медиха мен оның інісі Эдин Рондич қайтыс болды. Рондич Халилович отбасымен түскі асқа келген сәтте балконда әскери формамен пайда болды. Қастандық жасаушылар Рондичті Халиловичпен шатастырып, құрылғыны жарылтып жіберген болуы мүмкін. Қастандық жасаған адам Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің (СДБ) жою тобының мүшесі болды, ал олардың командирі – СДБ директоры Неджад Углен.
During the war Halilović ran afoul of the political leaders of Bosnia who in turn were likely responsible for the failed attempt on Halilović's life. On 7 July 1993 at 14:10h Halilović's flat was bombed using a remote detonated explosive device. While Halilović, his son and daughter were not killed, his wife Mediha and her brother Edin Rondić died. Rondić appeared on the balcony in a military uniform at the same time that Halilović came home for lunch with his family. The assassins likely mistook Rondić for Halilović and detonated the device. The assassin was a member of the State Security Service or SDB s secret group for liquidation and their commander was Nedžad Ugljen, also the director of SDB.
Соғыс қылмыстары үшін айыптау
Қылмыстық іс қозғалғанға дейін Халилович Босния және Герцеговина Федерациясындағы үкімет министрі және өзі құрған саяси партиясы – Босния және Герцеговина патриоттық партиясы «Сефер Халилович» партиясының жетекшісі болды. Ол Босния президенті Алия Изетбеговичтің өткір сыншысы ретінде танымал еді. Ол 2001 жылдың 30 шілдесінде бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналмен айыпталды. 2001 жылдың 25 қыркүйегінде өз еркімен бас берді және екі күннен кейін өзін кінәлі деп танымады. Халилович 2001 жылдың 13 желтоқсанынан сот басталғанға дейін, сондай-ақ 2005 жылдың 5 қыркүйегінен 2005 жылдың 14 қарашасына дейін шартты түрде босатылды.
Before his indictment Halilović was a government minister in the Federation of Bosnia and Herzegovina and the leader of his own political party, the Bosnian Herzegovinian Patriotic Party Sefer Halilović and was known for his vocal criticism of Bosnian president Alija Izetbegović. He was indicted by the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia on 30 July 2001. He voluntarily surrendered on 25 September 2001 and plead not guilty two days later. Halilović was on a provisional release from 13 December 2001 until the beginning of the trial and from 5 September 2005 until 14 November 2005.
Айыппұл
Халиловичке жоғары қылмыстық жауапкершілік негізінде (Трибунал Статутының 7(3) бабы) айыптама тағылды және соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптарын бұзудың бір қылмысымен (3-бап – кісі өлтіру) күйелді. Ол кінәлі деп айыпталған қырғын 1993 жылдың қыркүйегінде Грабовица және Уздол ауылдарында болды. ЕХҚТ прокурорлары оның ARBiH аймақта жүргізген «Неретва-93» операциясының жетекшісі болғанын мәлімдеді.
Halilović was indicted on the basis of superior criminal responsibility (Article 7(3) of the Statute of the Tribunal) and charged with one count of violation of the laws and customs of war (Article 3 – murder). The massacre he was accused of being responsible for took place in villages of Grabovica and Uzdol in September 1993. The ICTY prosecutors claimed that he was leader of Operation Neretva '93 which was conducted by the ARBiH in the area.
Сот
Сефер Халиловичке қарсы сот 2005 жылдың 31 қаңтарында басталды. Айыптау тарапы өзінің ісін 2 маусымда аяқтады. 39 куәгердің көрсетулері мен екі куәгердің жазбаша мәлімдемелері қарастырылды. Сот алқасы айыптау тарапы ұсынған 287 материалдық дәлелді қабылдады. Қорғау тарапының ісі 27 маусымда басталды және 2005 жылдың 14 шілдесіне дейін жалғасты. Қорғау тарапы үш куәгерді шақырып, он екі куәгердің жазбаша мәлімдемелерін ұсынды. Тараптар 2005 жылдың 30 және 31 тамызында соңғы сөздерін айтты. Сот алқасы қорғау тарапы ұсынған 207 материалдық дәлелді қабылдады. Халиловичтің қорғау тарапы оның қылмыскерлерге тиімді бақылау жасамағанын, басшылық етпегенін, тек билігі жоқ, формалды инспектор болғанын дәлелдеді. Сефердің адвокаттары Питер Моррисси (Австралиядан) және Генаэль Меттро (Швейцариядан) болды. Расим Делич, Фикрет Муслимович және Бакир Алиспахич Сеферді өлтіруге бұйрық берген, ал оны "Шеве" деп аталатын құпия мемлекеттік қауіпсіздік тобының екі мүшесі және олардың командирі Неджад Углень, сондай-ақ мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің (SDB) директоры орындаған. Сефер өлтірілмеген, бірақ оның әйелі Медиха мен інісі Эдин Рондич қаза тапты. Фарук сондай-ақ Босния және Герцеговинаның бұрынғы президенті және Деличтің басшысы Алия Изетбеговичтің 1993 жылғы Неретвадағы қырғынды пайдаланып, Халиловичтің беделін түсіруге тырысқанын, оны қауіпсіздік қызметі директорлары ұсынған, көбінесе жалған құжаттар арқылы айыптауға тырысқанын мәлімдеді: Мунир Алибабич (SBD директоры), Фикрет Муслимович (SVB директоры), Неджад Углень ("Шеве" командирі және SDB директоры), Юсуф Яшаревич (SVB директоры), Энвер Мужезинович (Сараево қалалық СДБ директоры) және Бакир Алиспахич (Ішкі істер министрі). Құпия қызмет агенттері көптеген куәгерлерге жалған көрсетулер беру үшін пара бергені және Халиловичтің тек айыпты болуға бейім екені айтылды. Халиловичтің 1997 жылы жарық көрген "Алаяқтық стратегия" атты кітабы оқиғаның өзінің көзқарасымен баяндалған.
The trial against Sefer Halilović began on 31 January 2005. The Prosecution completed its case on 2 June. There were 39 prosecution witnesses and two witness statements. The Trial Chamber admitted 287 exhibits tendered into evidence by the prosecution. The defence case commenced on 27 June and lasted until 14 July 2005. There were three defence witnesses and twelve witness statements. The parties made their closing arguments on 30 and 31 August 2005. The Trial Chamber admitted 207 exhibits tendered into evidence by the defence. Halilović's defence showed that he had no effective control and no commanding role over the perpetrators, but was a notional inspector without proper authority. Sefer's lawyers at trial were Peter Morrissey (from Australia) and Guenael Mettraux (from Switzerland). It was alleged that Rasim Delić, along with Fikret Muslimović, and Bakir Alispahić ordered Sefer's failed assassination which was attempted by two members of the secret state security group known as "Ševe", and their commander Nedžad Ugljen, also the director of the state security service or SDB. While Sefer was not killed, his wife Mediha and her brother Edin Rondić were murdered. Faruk further alleges that Alija Izetbegović, the former president of Bosnia and Herzegovina and Delić's boss, attempted to discredit Halilović by framing him for the Neretva 1993 massacre through mostly false documents provided by the security service Directors : Munir Alibabić (SBD Director), Fikret Muslimović (SVB Director), Nedžad Ugljen (commander of "Ševe" and Director of SDB), Jusuf Jašarević (SVB Director), Enver Mujezinović (SDB in Sarajevo Director) and Bakir Alispahić (minister of MUP). It has been alleged that the secret service agents bribed numerous witnesses for false account of what actually took place and that Halilović is simply a scapegoat. Halilović's book "Cunning Strategy", published in 1997, details his side of the story.
Үкім және шағымдар
2005 жылдың 16 қарашасында Халилович барлық айыптан ақталды және босатылды. Сот, соғыс қылмыстары саналатын кісі өлтірулер сол жерлерде болғанын мойындаса да, Халиловичтің тек инспектор болғандықтан, оған бағыныштылықтағы билік болмағанын және оны осы қылмыстар үшін жауапты деп тануға болмайтынын анықтады. Прокуратура осы үкімге шағымданып апелляция жасады. 2007 жылдың 16 қазанында апелляциялық алқа прокуратураның шағымын қабылдамады және шамамен екі жыл бұрынғы сот алқасының ақтау үкімін күшінде қалдырды.
On 16 November 2005, Halilović was acquitted on all charges and released. The Court found that, while murders considered war crimes did occur at those places, Halilović did not have command authority, being only an inspector, and that he cannot be considered responsible for them. The prosecution appealed the verdict. On 16 October 2007 the appeals chamber ruled against the prosecution appeal and confirmed the acquittal verdict rendered almost two years earlier by the trial chamber.
Басқа
1996 жылы Халилович өзінің жеке саяси партиясын – Босния және Герцеговинаның патриоттық партиясы «Сефер Халилович» құрды. 1997 жылы Халилович «Lukava Strategija» («Сараң стратегия») атты естеліктерін жариялады. Ол 1998 және 2001 жылдар аралығында Босния және Герцеговина Федерациясы үкіметінде босқындар мен күшпен оралған адамдар министрі болып қызмет етті. 2005 жылы Халиловичтің ұлы Семир «Државна тайна» («Мемлекеттік құпия») атты кітап шығарды, онда соғыс кезіндегі Боснияны қалыптастырған кейбір оқиғалар сипатталған. 2006 жылдың сәуір айында Семир Халиловичті кітапта жағымсыз бейнеленген адамдардың бірі, Рамиз Делалич (қазір қайтыс болған) тоқтатып, өлтірумен қорқытты. Ол сонымен қатар оның әкесінің ісінде айыптау куәгері болған. 2006 жылдың 1 қазанында Сефер Халилович Босния және Герцеговина Парламент Ассамблеясына төрт жылдық мерзімге сайланды. Ол орыс тілін еркін біледі.
In 1996, Halilović founded his own political party the Bosnian Herzegovinian Patriotic Party Sefer Halilović. In 1997 Halilović published his memoir Lukava Strategija (Cunning Strategy). He served as the Minister of Refugees and Displaced Persons in the government of the Federation of Bosnia and Herzegovina between 1998 and 2001. In 2005 Halilović's son, Semir, published a book Državna Tajna which described some of the events which shaped wartime Bosnia. In April 2006 Semir Halilović was accosted and threatened with death by one of the people whom the book cast in a bad light, Ramiz Delalić (now deceased), who was also a prosecution witness during his father's trial. On 1 October 2006, Sefer Halilović was elected to a four year term in the Parliamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina. He is reportedly fluent in Russian.