Хорватия генералы Жанко Бобетко өмірі мен әскери жолы

Кіріспе

Хорват генералы Янко Бобетько (10 қаңтар 1919 – 29 сәуір 2003) – Хорват генералы, Екінші дүниежүзілік соғысқа және кейіннен Хорватия Тәуелсіздік соғысына қатысқан. Ол Югославиядағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі фашизмге қарсы алғашқы әскери құрылым – 1-ші Сисак партизандық отрядының негізін қалаушылардың бірі болды. Кейіннен Югослав халық армиясында (JNA) әскери қызметін жалғастырды. 1992 жылы Бобетько Хорватия армиясының (ХВ) Бас штабының бастығы болып тағайындалды. Ол 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Бобетке бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналы оны соғыс қылмыстарына айыптаған, бірақ сотқа үлкермей қайтыс болды; кейіннен басқа бір іс бойынша шығарылған үкімде ол Босния соғысы кезінде хорват емес азаматтарға қарсы жасалған бірлескен қылмыстық әрекетке қатысқандығы анықталды.

Өмірбаян

Бобетько Серб, хорват және словен Корольдігінің Сисак ауданындағы Крнац ауылында дүниеге келді. Ол Загреб университетінің ветеринария факультетінде оқыды, бірақ Хорватиядағы жаңашылдар үкіметі оны Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, фашизмге қарсы көзқарастары үшін университеттен шығарып салды. Ол Черногориядағы Сутжеска шайқасында ауыр жарақат алды, бірақ сақтап қалды және Югослав халық армиясының (ЮНА) офицері болды. Соғыстан кейін ол Югославия халық армиясының әскери академиясын бітіріп, генерал-лейтенант шеніне дейін көтерілді. 1970-ші жылдардың басындағы Хорватия көктемі кезінде ол Югославияда Хорватияның үлкен автономиясын қолдады және Титоның бұрынғы Югославияның құрамдас бөліктеріндегі сепаратистер мен ұлтшылдарға қарсы шараларынан кейін 1972 жылы ЮНА-дан шығарылды.

Тәуелсіз Хорватиядағы қызмет

1990 жылғы Хорватия парламенті сайлауынан кейін Бобетько қорғаныс министрі лауазымын қабылдаудан бас тартты. Хорватияның Тәуелсіздік соғысына қатысуы Бановинадан басталып, 1992 жылғы 10 сәуірде Оңтүстік майданда қолбасшылықты алғанда жалғасты. 1992 жылғы 20 қарашада Бобетько Хорватия Республикасы Қарулы Күштерінің Бас штабының бастығы болып тағайындалды. 1993 жылы Серб Крайнасының Госпич қаласын бақылаған бекіністеріне қарсы "Медак қалтасы" операциясы кезінде хорват сарбаздары адамзатқа қарсы қылмыстар жасады және соғыс заңдарын немесе әдет-ғұрыптарын бұзды деген айыптама туды, бірақ Бобетько оны жоққа шығарды. 1996 жылы жарық көрген "Барлық шайқастарым" атты естеліктерінде, көптеген әскери карталар мен бұйрықтарды қамти отырып, ол Госпичтің сербтермен бомбалауын тоқтатуға бағытталған әрекеттің керемет болғанын жазды. 1995 жылғы 15 шілдеде, "Дауыл" операциясынан аз уақыт бұрын президент Франьо Туджман Бобетьконы Бас штаб бастығы лауазымынан Звонимир Червенкомен ресми түрде алмастырды. Сол жылы ол 1995 жылғы Хорватия парламенті сайлауында Хорватия демократиялық одағының (HDZ) сайлау тізімі бойынша сайланды және 1999 жылға дейін депутат болып қызмет етті. 2000 жылы Бобетько "Он екі генералдың хаты"-на ең белгілі қол қойғандардың бірі болды. 2002 жылғы қыркүйекте бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибунал Бобетькоға айыптау қойды. Ол трибуналға ізделіп отырған ең жоғары дәрежелі хорват офицері болды. Бобетько айыптауды қабылдаудан немесе сотқа бағынудан бас тартты, айыптау актісі бүкіл әскери операцияның заңдылығына күмән келтірді деп мәлімдеп, "өз елін қорғаған және азат еткен армияны соттаған соттың жер бетінде жоқ, болашақта да болмайды" деді. Ол сондай-ақ трибуналдың "тарихты жоюға, бостандықты жоюға және Хорватияның бостандық үшін күресінің мақтанышпен мақтан тұтатын күндерін естегімізден шығаруға" тырысады деп айыптады. Сол кезде Бобетьконың денсаулығы да нашарлаған еді. 2002 жылы Ұлыбритания Хорватия үкіметінің Бобетько ісін қарауына байланысты Хорватияның Еуропалық Одақпен тұрақтандыру және қауымдастық туралы келісімін ратификациялау процесін тоқтатты. 2002 жылғы қыркүйек айының соңында Хорватияның Puls агенттігі жүргізген сауалнама көрсеткендей, хорваттардың 84%-ы оны экстрадициялауға қарсы болды, ал 71%-ы елге саяси және экономикалық санкциялармен қауіп төнсе де қарсылығын сақтайтынын мәлімдеді. 2016 жылғы шілдеде Апелляциялық палата "Сот палатасы [Бобетько және басқалардың] бірлескен қылмыстық іс-қимылға (JCE) қатысуына қатысты ешқандай нақты қорытынды жасаған жоқ және оларды ешқандай қылмысқа кінәлі деп таба алмады" деп мәлімдеді. 2017 жылғы қарашада ICTY 2013 жылғы JCE үкімін күшінде қалдырды.

After the 1990 Croatian parliamentary elections, Bobetko refused to accept the position of defense minister. His involvement in the Croatian War of Independence began in Banovina and continued on the Southern Front, where he took command on 10 April 1992. On 20 November 1992, Bobetko was named the Chief of the General Staff of the Armed Forces of the Republic of Croatia. In 1993, during Operation Medak pocket against Serb Krajina strongholds that controlled the town of Gospić, the Croatian soldiers were accused of committing crimes against humanity and violating the laws or customs of war, which Bobetko denied. In his 1996 memoir, All My Battles, which contained many military maps and commands, he wrote that the action—aimed at ending the Serbian bombardment of Gospić—was brilliant. On 15 July 1995, shortly before Operation Storm, President Franjo Tuđman formally replaced Bobetko as the Chief of General Staff with Zvonimir Červenko. Later that year, he was elected in the 1995 Croatian parliamentary election on the electoral list of the Croatian Democratic Union (HDZ) and served as an MP until 1999. In 2000, Bobetko was the most prominent signatory to the Twelve Generals' Letter. In September 2002, the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia indicted Bobetko. He was the most senior Croatian officer sought at the tribunal. Bobetko refused to accept the indictment or surrender to the court, claiming the indictment questioned the legitimacy of the entire military operation, saying that "'there is no court on earth to have tried an army which defended and liberated its country, nor will there ever be." He also accused the tribunal of seeking "to erase our history, condemn our freedom and remove from our memories the proud days of the struggle for a free Croatia." By that time, Bobetko was already gravely ill, as well. In 2002, the United Kingdom halted its ratification process for the Stabilisation and Association Agreement of Croatia with the European Union due to the Croatian government's handling of the Bobetko case. A survey conducted by the Croatian Puls agency in late September 2002 claimed that 84% of Croatian citizens were opposed to extraditing him, and 71% would remain opposed even if the nation were threatened with political and economic sanctions. In July 2016 the Appeals Chamber in the case announced that the "Trial Chamber made no explicit findings concerning [Bobetko and others'] participation in the JCE and did not find [them] guilty of any crimes." In November 2017, the ICTY upheld the 2013 JCE verdict.