Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы ел
Former country
UNTAES – БҰҰ тарихындағы үшінші бейбітшілік сақтау миссиясы (Батыс Жаңа Гвинеядағы UNTEA және Камбоджадағы UNTAC-тан кейін), онда БҰҰ аталған аумақта тікелей және жоғары атқару билігін өз мойнына алды. UNTAES арқылы Біріккен Ұлттар Ұйымы БҰҰ протекторатын құру арқылы аймақты уақытша басқаруды жүзеге асырды. UNTAES миссиясы аяқталғаннан кейін, аймаққа БҰҰ Азаматтық Полициясына қолдау көрсету тобы деген атпен қосымша бақылау және көмек миссиясы жіберілді.
UNTAES is only the third UN peacekeeping mission in history (after UNTEA in Western New Guinea and UNTAC in Cambodia) where the UN assumed direct and high executive powers in the territory of concern. Via UNTAES, the United Nations temporarily took the role of governance in the region by creating a UN protectorate. At the end of the UNTAES deployment an additional monitoring support mission was provided for the region under the name of the United Nations Civilian Police Support Group.
Құрылтайға дейінгі оқиғалар
1995 жылдың ортасында "Дауыл" операциясынан кейін өзін-өзі жариялаған Серб Крайина Республикасының прото-мемлекетінің қалған бөлігі – Дунай өзені бойындағы Шығыс Хорватия аймағы болды. Кражинаның негізгі бөлігінен өзгеше, Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сирмия Югославия Федеративтік Республикасымен (оның құрамындағы Сербия Республикасы) ұзақ шекара бөлісті. Бұл аймақ экономикалық және әлеуметтік жағынан тәуелді болды, сондай-ақ саяси тұрғыдан Кражинаға қарағанда Белград пен Нови-Сад билігімен тығыз байланыста болды. Осы себепті халықаралық қауымдастық Хорватияның Шығыс Славонияға араласуы Югославиядан әскери реакцияны тудырып, жағдайдың ушығуына әкелуі мүмкін деп санады. Сонымен қатар, Кражинаның әскери жеңілісі мен Вашингтон келісіміне қол қойылғаннан кейін Босниядағы қарулы қақтығысты шешуге мүмкіндік туды, осы мүмкіндікті АҚШ әкімшілігі 1996 жылғы АҚШ президенттік сайлаулары алдында саяси үлкейту үшін пайдалануды жоспарлады. Хорватияның Блескак және Олуядағы сәтті әскери операцияларының нәтижесінде Шығыс Славония аймағын бейбіт жолмен Хорватияға қайтару туралы алғашқы идея хорват тарапынан таңғалыспен қабылданды және халықаралық қауымдастықтың қысымы ретінде қарастырылды. Хорватия әскери құрылымдары аймаққа қатысты әскери шешімді дайындау туралы "Skok u Dalj" ("Далжға секіру") кодолық атымен бейресми әңгімелер жүргізді. Босниядағы бейбітшілік үшін Дейтон келісімі Югославия соғыстарының ең қанды қақтығыстарын аяқтады.
After Operation Storm in mid 1995, the only remaining part of the self proclaimed proto state Republic of Serbian Krajina was the area in eastern Croatia along the Danube river. Contrary to Krajina mainland, Eastern Slavonia, Baranja and Western Syrmia shared a long border with the Federal Republic of Yugoslavia (its constituent Republic of Serbia). It was also economically and socially dependent and politically much more closely aligned with authorities in Belgrade and Novi Sad than Krajina. This led the international community to believe that Croatian intervention in Eastern Slavonia case would trigger a military reaction from Yugoslavia and result in an escalation of hostilities. At the same time, the military defeat of Krajina and signing of the Washington Agreement opened the space to resolve the armed conflict in Bosnia which the US Administration wanted to use for political benefits before the 1996 United States presidential election. In the context of successful Croatian military interventions of Bljesak and Oluja, the initial idea that the region of Eastern Slavonia could be integrated back to Croatia through peaceful means was perceived with astonishment on Croatian side and as a form of pressure from the international community. The Croatian military establishment held informal talks about preparation of a military solution for the region under the code name "Skok u Dalj" ("Jump to Dalj"). The subsequent Dayton agreement for peace in Bosnia ended the deadliest conflicts of the Yugoslav wars.
Өтпелі әкімшілік
Уақытша әкімшілік 1996 жылдың 15 қаңтарында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1043 қаулысымен қызметін бастады. Оның мерзімі бір жылға белгіленген, сондай-ақ тараптардың бірінің өтініші бойынша мандатты бір жылға дейін ұзарту мүмкіндігі қарастырылған. UNTAES әскерлері аймаққа келгенге дейін Хорватияда Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімділікті қайта орнату операциясы аясында Бельгия және Ресей қарулы күштерінің 1600 әскері орналасқан еді. Оларға Иордания және Пәкістанның механикаландырылған батальондары, Украинаның тікұшақтары және басқа да бөлімшелер қосылды. АҚШ реинтеграция процесін іске асыруда жетекші рөл атқарды. Строб Талбот Хорватиядағы сербтердің мәртебесін реттеу мәселесін көтерген саясаткерлердің бірі болды, ол сол кездегі Хорватия мен АҚШ арасындағы ең маңызды мәселе болып саналды. Ал АҚШ елшісі Питер Галбрейт Вуковар, Бели Манастир және Илок қалаларында аймақ тұрғындарымен үш кездесу ұйымдастырды, онда ол жергілікті сербтерге, олардың басшылары осы туралы хабардар етпесе де, Ердут келісіміне сәйкес Хорватияның құрамына кіретінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ олардың Хорватияның кез келген жерінде – Загреб, Осиек, Доньи Лапац, Книн немесе Глинада тұру және өмір сүру құқығы бар екенін, ал этникалық хорваттардың Шығыс Славонияға оралуға құқығы бар екенін айтты. 1996 жылдың басында Мадлен Олбрайт Вуковарға сапар шегіп, реинтеграция процесіне қолдауын білдірді, бірақ жергілікті сауда орындарында жұмыртқа мен тастармен шабуылға ұшырады. Бастапқы штаб-пәтер Біріккен Ұлттар Ұйымының Қорғаныс күштерінің штаб-пәтерінде орналасқан, бірақ миссия қызметкерлері штаб-пәтерді Шығыс Хорватияға орналастыруды жоспарлаған. Хорватия үкіметі осы мақсатта Осиекті ұсынды, бірақ миссия оны қабылдамады, себебі ол оны Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сирмия аумағында орналастыруды қалаған. Сондықтан штаб-пәтер Вуковарда, ал Бели Манастирда байланыс кеңсесі ашылды, бұл UNTAES азаматтық істер жөніндегі қызметкерлеріне жергілікті сербтік атқарушы кеңестер мен жиналыстардың отырыстарына қатысуға және тиісті ақпарат алмасуға мүмкіндік берді. Миссия алдындағы бір қиындық – «Скорпион» жартылай әскери тобының бақылауынан Джелетовчи мұнай кен орындарын қайтару болды. Миссия өкілдері Загребтен келген елшілерді аймаққа сапар шегуге шақырды және жергілікті серб православие шіркеулері мен әлі де жұмыс істеп тұрған екі католик шіркеуін аралауды енгізді. 1997 жылдың 13 сәуірінде UNTAES аймақтағы Хорватия округтері палатасының сайлауын өткізуге көмектесті, осы оқиғаға байланысты Нэнси Эли Рафаэль басшылығындағы АҚШ арнайы миссиясы Вуковарға келді. АҚШ арнайы миссиясы Сарваш, Ердут, Дальж, Вуковар, Борово, Ловас, Опатовац, Илок, Шаранград, Билье, Чеминац, Бели Манастир және Кнежеви Виногради қалаларын аралады. АҚШ миссиясы хорват билігіне жоғалған құжаттары бар серб халқына сайлауға қатысуға мүмкіндік бергені үшін және Воислав Станимирович басқаратын жергілікті сербтік атқару комитетіне серб халқын хорват сайлауына қатысуға ынталандырғаны үшін алғыс айтты. Миссия тағы да бір рет Ердут келісімінің Хорватияның Подунавье аймағында көпұлтты аймақты қайта құру мақсатын атап көрсетті.
The transitional administration started its operations on January 15, 1996, with the United Nations Security Council Resolution 1043. It was meant to last for one year, with a provision for an extension of the mandate for up to one year at the request of either party. Before the arrival of UNTAES troops in region there were already 1,600 troops from the Belgian and Russian Armed Forces under United Nations Confidence Restoration Operation in Croatia. They were joined by Jordanian and Pakistani mechanized battalions, Ukrainian helicopter gunships and other units. United States took a dominant role in implementation of reintegration process. Strobe Talbott was one of the policy makers who raised the issue of regulation of position of Serbs in Croatia, the most important issue in Croatia–United States relations at the time, while US Ambassador Peter Galbraith organized three meetings with the population of the region in the towns of Vukovar, Beli Manastir and Ilok where he informed local Serbs that they will, regardless of fact that their leaders did not inform them of it, indeed become part of Croatia based on the Erdut Agreement. He also told them that they have the right to stay and live wherever they want in Croatia, be it Zagreb, Osijek, Donji Lapac, Knin or Glina and that ethnic Croats have the right to return to Eastern Slavonia. Madeleine Albright visited Vukovar in early 1996 to express her support to the process of reintegration where she was attacked with eggs and stones at local market. Initial headquarters was located at United Nations Protection Force headquarters in Zagreb but idea of mission personnel was to put headquarters in eastern Croatia. Croatian Government offered Osijek for that purpose but mission refused it since it wanted to locate it on the territory of Eastern Slavonia, Baranja and Western Syrmia. Therefore, the headquarters were located in Vukovar, with a liaison office in Beli Manastir, which provided UNTAES civil affairs officers with the opportunity to attend sessions of local Serb Executive Councils and assemblies which facilitated exchange of relevant information. One of the challenges the mission faced was the tense but mostly peaceful retake of Đeletovci oil fields from the control of Scorpions paramilitary. Representatives of mission urged ambassadors from Zagreb to visit the region and additionally introduced the practice of visiting of the local Serbian orthodox churches and two Catholic churches that still were in operation. On 13th of April 1997 UNTAES facilitated the conduct of Croatian Chamber of Counties election in region and on that occasion special US mission under Nancy Ely Raphael leadership visited Vukovar. US special mission visited Sarvaš, Erdut, Dalj, Vukovar, Borovo, Lovas, Opatovac, Ilok, Šarengrad, Bilje, Čeminac, Beli Manastir and Kneževi Vinogradi. US mission gave its thanks to Croatian authorities for enabling Serb population with missing Croatian documents to vote and to local Serbian executive committee presided by Vojislav Stanimirović for motivating local Serb population to take part in Croatian elections. Mission once more underlined that the goal of Erdut Agreement to re establish multi ethnic region in Croatian Podunavlje.
Жергілікті полиция реформасы
UNTAES-тің басты міндеттерінің бірі – соғысқа дейін этникалық қақтығыстардың бастауында болған жергілікті полиция күштерін реформалау болды (қараңыз: Борово Село шайқасы). UNTAES алдындағы бірінші мәселе Югославия Федеративтік Республикасының символдарымен ауыстыру қажеттігі тұрды. Оған қарсылық болғандықтан, АҚШ Әділет министрлігінің қаржылық көмегімен UNTAES мемлекеттік таңбалары жоқ форма сатып алуға келісім жасады. Хорватия үкіметі бастапқыда жергілікті полицияға жалақы төлеуден бас тартты, бірақ кейіннен оған келісті, себебі бұл Хорватияның аймаққа қатысты егемендігі мен жауапкершілігінің қайта орнатылғанын көрсетті. Екінші мәселе – Хорватия үкіметі жалақыны югослав динарымен төлеуден бас тартса, ал жергілікті полиция хорват кунасын қабылдағысы келмеді. Соңында жалақы неміс маркасымен төленді. Уақытша полиция күштерін басқару дуалистік принцип бойынша жүргізілді, яғни аймақтағы жоғары лауазымдардың әрқайсысына хорват және серб қауымдастығынан бірден екі адам тағайындалды, соның ішінде полиция күштерінің де екі командирі болды. UNTAES-ке Польшаның арнайы полиция тобы көмек көрсетті, олар Вуковардың бұрынғы мэрі болған, іздеп отырған соғыс қылмыскерін тұңғыш рет ұстады.
One of the main tasks of UNTAES was the reform of local police forces, which before the war were involved in the first inter ethnic conflicts (see:Battle of Borovo Selo). UNTAES' initial problem was the need to replace the Federal Republic of Yugoslavia's symbols. Since there was resistance to that, a compromise was reached where UNTAES, with financial support of US Department of Justice, bought uniforms without any state insignia. The Croatian government initially refused to begin paying salaries to local police, but later agreed to do so since it demonstrated the return of Croatian sovereignty and responsibility for region. The second problem was the fact that Croatian government refused to pay salaries in Yugoslav dinars while the local police didn't want to receive Croatian kuna, so in the end it was paid in Deutsche Marks. The management of transitional police forces was functioning on the basis of dualism, in which each top position in the region there were two individuals, one from Croatian and one from the Serbian community, including double commanders of police forces. Support for UNTAES was provided by the Polish Special Police Group that made first arrest of an indicated war criminal who was a former mayor of Vukovar.
Кейінгі оқиғалар
Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1145 қарары 1997 жылдың соңында Біріккен Ұлттар Ұйымының Полицияға қолдау көрсету тобына (БҰҰПЖ) БҰҰТАЕС-тің полициялық міндеттерін жүктеуді қарастырды, осылайша БҰҰТАЕС миссиясы 1998 жылдың 15 қаңтарында аяқталды. Хорватия полициясының прогресін бақылау және босқындардың қайта оралуын қадағалау үшін 180 азаматтық полиция қызметкерінен тұратын қолдау тобы қалды. БҰҰТАЕС миссиясына қосымша көмек ретінде Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы Хорватияға ЕҚЫҰ миссиясын құрды, оның міндеттері адам және азшылық құқықтарының сақталуын, босқындардың қайта оралуын, мемлекеттік институттардың құрылуын және азаматтық полицияның жұмысын бақылауды қамтыды.
The United Nations Security Council Resolution 1145 in late 1997 arranged for the United Nations Police Support Group (UNPSG) to take over UNTAES' policing tasks, effectively concluding the UNTAES mission on January 15, 1998. A support group of 180 civilian UN police officers remained to monitor the progress of the Croatian police and oversee the return of the refugees. As additional help to UNTAES mission, Organization for Security and Cooperation in Europe established OSCE Mission to Croatia whose tasks was to overlook of respect of human and minority rights, return of refugees, formation of public institutions and monitoring of work of civil police.