Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс химигі (1870–1915)
German chemist (1870–1915)
Клара Хелен Иммервахр (21 маусым 1870 – 2 мамыр 1915) – неміс химигі. Ол Бреслау университетінен химия ғылымдарының докторы дәрежесін алған алғашқы неміс әйел болды және бейбітшілдік жақтасы, сондай-ақ "әйелдер құқығы үшін күрескен қозғалыстың қаһарманы" ретінде танылады. 1901 жылдан бастап 1915 жылы өзіне қол жұмсағанға дейін ол Нобель сыйлығының иегері, химик Фриц Хаберге үйленген.
Clara Helene Immerwahr (; 21 June 1870 – 2 May 1915) was a German chemist. She was the first German woman to be awarded a doctorate in chemistry from the University of Breslau, and is credited with being a pacifist as well as a "heroine of the women's rights movement". From 1901 until her suicide in 1915, she was married to the Nobel Prize winning chemist Fritz Haber.
Өлім
Хабер Бельгиядан оралғаннан кейін көп ұзамай Иммервахр Хабердің әскери тапаншасын қолданып, кеудесіне оқ атты. 1915 жылғы 2 мамырда ол ұлының қолында көз жұмды. Оның өзін-өзі өлтіруі көпке дейін құпия сақталды. Оның қайтысынан алты күн өткен соң, тек шағын жергілікті газет Grunewald Zeitung «Далемдегі доктор Х.-тің әйелі, қазір майданда, өзін-өзі атып өлтірді. Бұл бақытсыз әйелдің осы әрекетіне не себеп болғаны белгісіз» деп хабарлады. Денсаулық сақтау органының сараптама жасағанына дәлел жоқ. Оның өлімінің нашар құжатталған жағдайы оның себептері туралы көптеген пікірталас пен дау-жанжалға әкелді, оның ішінде ол Хабердің химиялық қару жасау жұмысына қарсы болды және оның өзін-өзі өлтіруі Екінші Ипр шайқасында хлор газын алғаш рет табысты қолдануын жеке бақылаған Хаберге жауап ретінде болды, нәтижесінде 67 000-нан астам адам зардап шекті. Иммервахрдың күлі Далемнен Базельге көшіріліп, 1934 жылы қайтыс болғаннан кейін Хабермен бірге жерленді. Хаберлер Джудит Клэр Митчеллдің «А Reunion of Ghosts» романында да маңызды рөлде бейнеленеді, онда олардың кейіпкерлері Ленц және Айрис Альтер деп аталады. Селия де Вольфтің режиссерлік еткен және Джастин Хоппердің сценарийін жазған «The Greater Good» (2008) сияқты туындыларда Клара күйеуінің газ соғысы туралы зерттеулерінің оған қатты әсер еткені көрсетіледі. Олардың өмірі американдық «Гений» телесериалында бейнеленген. 2014 жылы «Clara Immerwahr» фильмі жарық көрді (режиссері Харальд Секкерциц). Клара мен Фриц туралы қысқаша мәліметтер Даниель Иммервардың «Империяны қалай жасыруға болады: Ұлы Америка Құрама Штаттарының тарихы» кітабында да талқыланады.
Shortly after Haber's return from Belgium, Immerwahr shot herself in the chest using Haber's military pistol. On 2 May 1915, she died in her son's arms. Her suicide remained largely in the dark. Six days after her death, only the small local newspaper Grunewald Zeitung reported that "the wife of Dr H. in Dahlem, who is currently on the front, has set an end to her life by shooting herself. The reasons for this act of the unhappy woman are unknown." There is no evidence of an autopsy. The poorly documented circumstances of her death have resulted in considerable discussion and controversy as to her reasons, including that she opposed Haber's work in chemical warfare and her suicide was a response to him personally overseeing the first successful use of chlorine gas during the Second Battle of Ypres, resulting in over 67,000 casualties. Immerwahr's ashes were moved from Dahlem to Basel and buried together with Haber's after his death in 1934. The Habers also feature prominently in the novel A Reunion of Ghosts by Judith Claire Mitchell, where their characters are named Lenz and Iris Alter. Works such as The Greater Good (2008), directed by Celia de Wolff and written by Justin Hopper, portray Clara as deeply affected by her husband's research on gas warfare. Their lives are portrayed in the American television series Genius. In 2014 the film lt=Clara Immerwahr was released (directed by Harald Sicheritz). Clara and Fritz are also discussed, in brief account, in the book How to Hide an Empire: A History of the Greater United States by Daniel Immerwahr, when referencing the history of nitrogen's role in agriculture in American history.