Анна фон Дросте-Хюльсхофф: Германияның ұлы ақыны

Кіріспе

Неміс композиторы және жазушы

Баронесса Анна Элизабет Франциска Адольфина Вильгельмина Луиза Мария фон Дросте зу Хюльшофф, Аннет фон Дросте Хюльшофф (; 10 қаңтар 1797 – 24 мамыр 1848), 19 ғасырдағы неміс ақыны, романист және классикалық музыка композиторы болған. Ол сонымен қатар "Ди Джуденбуше" повесінің авторы. 1913 жылғы Католик энциклопедиясындағы мақаласында Франсис Жост былай деп жазды: "Ақынның даңқы негізінен оның лирикалық өлеңдеріне, пасторальдарына және балладаларына байланысты. Табиғатты поэтикалық бейнелеуде оған тең келгендер азаз. Аннет фон Дросте Хюльшоффтың поэзиялық туындылары мәңгілік. Оларды ерекшелейтін нәрсе – олардың өзгешелігі, олардың гений екендігінің дәлелі. Осының арқасында ғана автор "Германияның ең ұлы ақыны" деген лайықты атаққа ие болды."

Алғашқы жылдар

Анет фон Дросте Хюльшофф Мюнстер князьдік епископтығындағы Бург Хюльшофф қамалында (қазіргі Хавиксбектің бір бөлігі) дүниеге келді. Оның отбасы, Дросте-Хюльшофф барондары, Вестфалияның ең көне католик аристократиясына жатты. Оның әкесі Клеменс Август фон Дросте-Хюльшофф (1760–1826) ежелгі тарих пен тілдерге, орнитологияға, ботаникаға, музыкаға және табиғаттан тыс құбылыстарға қызығушылық танытқан білімді адам болды. Анасы Тереза Луиза (1772–1853) Вестфалияның тағы бір ақсүйек отбасынан шыққан, фон Хакштаузен барондарынан. Анет төрт баланың екіншісі болды: оның үлкен әпкесі Мария Анна («Дженни» деп лақапталған, 1795–1859) және екі кіші інісі, Вернер Константин (1798–1867) және Фердинанд (1800–1829). Анет бір ай ерте дүниеге келді, оны медбике арашалап құтқарып қалды. Өмірі бойы бас ауруы мен көз ауруы сияқты денсаулық мәселелерімен күресті. Дросте жеке ұстаздардан ежелгі тілдер, француз тілі, табиғаттану, математика және музыка (оның әкесінен көрнекті музыкалық қабілеті мұра болған) білім алды. Ол бала кезінен өлең жаза бастады; 1804 және 1814 жылдар аралығында жазылған 50 өлең сақталған. Дросттің анасының әкесі, фон Хакштаузен бароны Вернер Адольф, 1772 жылы Аннеттің әжесі қайтыс болғаннан кейін қайтадан үйленді және өзіне жаңа қамал, Бёкерхоф сарайын (Бёкендорф ауылында, Падерборн) салдырды. Онда оның екінші некеден туған ұлдары Вернер мен Август зиялы орта құрды. Олар Гримм ағайындылары, Клеменс Брентано, Фридрих Шлегель, Адель және Йоханна Шопенгауэр сияқты белгілі мәдениет қайраткерлерімен байланыста болды. Дросте жиі Бёкерхоф сарайына барып, Вильгельм Гримммен танысты. Ол және оның әпкесі Вестфалиядан жиналған халық ертегілерін Гриммдердің әйгілі ертегілер жинағына қосты. Дегенмен, Гримм де, оның ағалары да оның әдеби ізденістерін қолдамады. Оның талантын таныған жалғыз әдеби тұлға Антон Маттиас Сприкманн (1749–1833) болды, оны ол алғаш рет 1812 жылы кездестірді. Сприкманн Мюнстердегі театрдың негізін қалаушы болды және 18 ғасырдың маңызды ақындары Маттиас Клавдиус пен Фридрих Готтлиб Клопстокты білген. Дросте Сприкманнның пікіріне сеніп, оған өзінің көптеген ерте туындыларын көрсетті, соның ішінде аяқталмаған «Берта немесе Альптер» (1813) трагедиясын. Оның жас кезіндегі туындыларының мысалдары – «Вальтер» (1818) поэмасы және «Ледвина» (1819 жылы басталған, бірақ аяқталмаған) романы. 1819–1820 жылдары Аннетт Беккерхоф сарайында Хакштаузен отбасымен бір жыл тұрды, одан кейін денсаулығын жақсарту үшін жақын орналасқан Бад-Дрибург шипажайына барып қайтты. Мұнда ол Генрих Штраубемен (1794–1847), әдебиетке қызығушылық танытқан лютерандық құқық студентімен романтикалық қарым-қатынасқа түсті, ол оның ағасы, фон Хакштаузен бароны Августтың досы болды. Бұдан кейін не болғаны белгісіз, бірақ Аннетттің тәтесі, фон Хакштаузен бароншасы Анна (іс жүзінде одан төрт жас кіші) және Бёкерхоф сарайындағы басқа туыстары Аннетттің қарапайым адаммен қарым-қатынас орнату шешімін мақұлдамады. Сондықтан баронша фон Хакштаузен осы қарым-қатынасты ашық түрде жоюға бағытталған қоғамдық интриганы ұйымдастырды. Штраубе Геттинген университетінде білім алу үшін кеткенде, әдебиетке қызығушылық танытқан лютеран аристократы Август фон Арнсвальдт Аннеттке көңіл көрсетті. Бастапқыда Арнсвальдттың назарына қуанған Аннетт оған ғашық екенін білдірді, бірақ кейін Генрих Штраубеге берілгендігін айтты. Бұл кезде Арнсвальдт қажетті барлық дәлелдерді жинағандықтан, бәрі тым кеш болды. Ол Геттингенге барып, Штраубеге Аннетттің мінез-құлқын дәлелдеді. Екеуі бірлесіп хат жазып, Аннетке байланысын үзіп тастады (хат сақталмаған). Ол екеуін де қайта көрмеді. Бірнеше жылдан кейін Август фон Арнсвальдт тол әйелге, интриганың жетекшісі, фон Хакштаузен бароншасы Аннаға үйленді. Штраубе Кассельде заңгер болып жұмыс істеді және 1824 жылы үйленді. 1847 жылы қайтыс болған кезде оның мүлкінен Аннетттің шашы табылды. Осыдан кейін болған дау-дамай Аннеттің беделіне және некеге шығу мүмкіндігіне қатты нұқсан келтірді. Өз туыстарының рөліне наразы болған Аннетт 18 жыл бойы Бёкерхоф сарайына барудан бас тартты. Дросттің алғашқы өлеңдері көшірме және дәстүрлі болды, бірақ 1820 жылы «Рухани жыл» («Das geistliche Jahr») атты христиан поэзиясы циклына кіріскен кезде оның туындылары ерекшелене бастады. Дросте шіркеу жылының әр жексенбісі мен мейрамы үшін бір өлең жазуды жоспарлаған және цикл оның діншіл әжесіне сыйлық ретінде арналған. Бірақ 25 өлеңді аяқтағаннан кейін, олардың үлкен депрессия мен рухани күмәндік белгілерін көрсеткенін түсініп, жұмысты 1839 жылға дейін тоқтатты, содан кейін достары оны аяқтауға көндірді. Дегенмен, ол өлеңдерді жарияламады және олар тек 1851 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді. Әкесі 1826 жылы қайтыс болғаннан кейін ол анасы мен әпкесімен бірге Хюльшоффқа жақын маңдағы Рушхаус шағын поместьесіне көшті. Мұнда ол шектеулі және монотонды өмір салған, тек Рейн мен Боннаға сапарлармен тоқтатылған. Ол өлеңдер жазды, бірақ көп емес. 1834 жылы оның әпкесі Дженни маңызды коллекционер, редактор және орта ғасырлық неміс эпостық поэзиясын зерттеуші, фон Лассберг бароны Йозефке үйленді. Келесі жазда Аннетт және оның анасы Швейцариядағы Альпта орналасқан фон Лассберг баронының Эппишаузен сарайына сапар шекті. Ол пейзажға ынтыққан және қайнағасымен жақын қарым-қатынас орнатқан, бірақ оның достары да, қайнағасы да заманауи неміс поэзиясына қызығушылық танытпады және Дросттің барон оның туындыларын жариялайды деген үміті орындалмады. Дросте өзінің алғашқы кітабын жариялауды екі досы, Кристоф Бернхард Шлютер мен Вильгельм Юнкманнға тапсырды. Олардың әдебиет әлемінде тәжірибесі аз болды және Мюнстердегі Ашендорф баспасын таңдады. Дросте Вестфалиядағы баспадан гөрі аймақтық емес баспаны қалаған, өйткені Вестфалия мәдени жағынан артта қалған аймақ репутациясына ие болған және онда кітаптар аз сатылған. Кітап 1838 жылы 500 данамен басылды, оның тек 74 данасы сатылды. Онда үш ұзын повесть («Saint Bernard тауындағы қаружай», «Дәрігердің мұрасы» және «Лёнердің шабуылы») және бірнеше лирикалық өлеңдер кірді. Олар «Annette Elisabeth von D. H.» деген атпен шығарылғанмен, оның отбасы мақұлдамады. Дросте кітабының сәтсіздігін «ұятты» деп бағалады.

Annette von Droste Hülshoff was born at the castle of Burg Hülshoff (now a part of Havixbeck) in the Prince Bishopric of Münster. Her family, the Barons Droste zu Hülshoff, belonged to the oldest Roman Catholic aristocracy of Westphalia. Her father Clemens August von Droste zu Hülshoff (1760–1826) was a learned man who was interested in ancient history and languages, ornithology, botany, music and the supernatural. Her mother Therese Luise (1772–1853) came from another aristocratic Westphalian family, the Barons von Haxthausen. Annette was the second of four children: she had an elder sister Maria Anna (nicknamed "Jenny", 1795–1859) and two younger brothers, Werner Konstantin (1798–1867) and Ferdinand (1800–1829). Annette was born one month prematurely and only saved by the intervention of a nurse. She suffered from problems with her health throughout her life, including headaches and eye troubles. Droste was educated by private tutors in ancient languages, French, natural history, mathematics and music (she inherited considerable musical talent from her father). She began to write as a child; 50 poems written between 1804 and 1814 have been preserved. Droste's maternal grandfather, Baron Werner Adolf von Haxthausen, had remarried after the death of Annette's grandmother in 1772 and built himself a new castle, Schloss Bökerhof, in the village of Bökendorf, Paderborn. Here his sons from his second marriage, Werner and August, had formed an intellectual circle. They were in contact with such celebrated cultural figures as the Brothers Grimm, Clemens Brentano, Friedrich Schlegel, Adele and Johanna Schopenhauer. Droste visited Schloss Bökerhof frequently and made the acquaintance of Wilhelm Grimm. She and her sister contributed folk tales from Westphalia to the Grimms' famous collection of fairy stories. However, neither Grimm nor her uncles gave any encouragement to her literary ambitions. The only literary figure to recognize her talent was Anton Matthias Sprickmann (1749–1833), whom she first met in 1812. Sprickmann was the founder of the theatre in Münster and had known important 18th century poets Matthias Claudius and Friedrich Gottlieb Klopstock. Droste trusted Sprickmann's judgement and showed him many of her early works, including the unfinished tragedy Berta oder die Alpen ("Berta, or The Alps", 1813). Other examples of her juvenilia are the tale in verse Walter (1818) and a novel Ledwina (begun in 1819 but never completed). In 1819–1820, Annette spent a year staying with the Haxthausen family at Schloss Bökerhof, interrupted only by a stay at the nearby spa town of Bad Driburg, where she hoped to find a cure for her health problems. Here she became romantically involved with Heinrich Straube (1794–1847), a Lutheran law student with literary interests, who was a friend of her uncle Baron August von Haxthausen. What happened next is unclear, but it appears that Annette's Aunt, Baroness Anna von Haxthausen (who was in fact four years her junior), and other relatives at Schloss Bökerhof disapproved of Annette's decision to have a serious relationship with a commoner. For this reason, the Baroness von Haxthausen masterminded a society intrigue intended to destroy the relationship in a very public manner. While Straube was away pursuing his legal studies at the University of Göttingen, August von Arnswaldt, a Lutheran aristocrat with literary ambitions, pretended to pursue Annette romantically. At first flattered by von Arnswaldt's attentions, Annette gave some indications she was in love with him, before telling him she was committed to Heinrich Straube. By this time it was too late, as von Arnswaldt had all the evidence he needed. He traveled to Göttingen and gave Straube proof of Annette's behaviour. The two men wrote a joint letter (which has not been preserved), breaking off all contact with her. She never saw either man again. A few years later, August von Arnswaldt married a widowed Baroness Anna von Haxthausen, the ringleader of the intrigue. Straube became a lawyer in Kassel and married in 1824. When he died in 1847, a lock of Annette's hair was found among his possessions. The ensuing scandal was a catastrophe for Annette and severely damaged both her reputation and her marriage prospects. Feeling betrayed by the role that her own relatives had played, Annette refused to visit Schloss Bökerhof for the next 18 years. Droste's earliest poems are derivative and conventional but in 1820 her work began to show marked originality when she embarked on a cycle of Christian poetry, Das geistliche Jahr ("The Spiritual Year"). Droste intended to write one poem for each Sunday and Feast Day of the church year and the cycle was meant as a gift to her devout grandmother, but when Droste had completed 25 poems, she realised they showed too many traces of major depression and spiritual doubt, so she shelved the work until 1839 when a friend persuaded her to complete the series. Even then she did not publish the poems and they only appeared posthumously in 1851. When her father died in 1826 she moved with her mother and sister to a small country estate near Hülshoff called Rüschhaus. Here she led a constricted, monotonous existence, broken only by a few trips to the Rhine and Bonn. She composed poetry, but not prolifically. In 1834 her sister Jenny married Baron Joseph von Laßberg, an important collector, editor, and publisher of medieval Middle High German epic poetry. The following summer, Annette and her mother travelled to visit Baron von Laßberg's estate of Schloss Eppishausen in the Swiss Alps. She was inspired by the scenery and easily befriended her brother in law, but neither he nor his friends shared her interest in modern German poetry and Droste's hopes that the Baron might publish her work came to nothing. Droste now entrusted the publication of her first book to two friends, Christoph Bernhard Schlüter and Wilhelm Junkmann. They had little experience of the literary world and chose the Münster based publisher Aschendorff. Droste would have preferred a non regional publisher rather than a Westphalian one as Westphalia had a reputation as a cultural backwater and few people bought books there. The collection appeared in 1838 in a print run of 500 copies, of which only 74 were sold. It contained three long narrative poems (Das Hospiz auf dem großem Saint Bernard, Das Vermächtnis des Arztes and Die Schlacht in Loener Bruch) and a handful of lyrics. Although they were issued under the name "Annette Elisabeth von D. H.", her family did not approve. Droste found the failure of her book "humiliating."

Әдеби жетістік

Алайда 1840 жылы оның мансабында шешуші кезең болды. 1838 жылы Дросте Мюнстердегі әдеби салонға жиі бара бастады, оған «Хеккен Скрифтстельгергезальшафт» (Hecken Schriftstellergesellschaft) Елис Рюдигер төрағалық етті. Оның бір мүшесі жас ақын Левин Шюкинг болды. Дросте оның анасы, ақын Катарина Шюкинг Бушты білген және Левинмен 1831 жылы алғаш рет кездескен. Шюкинг Дросттың өлеңдер жинағына жоғары баға беріп, өзінің «Бейнелі және романтикалық Вестфалия» атты кітабын жазу үшін оның көмегін сұрады. Екеуі тез арада жақын дос болып, Дросте кітапқа енгізу үшін бірнеше баллада жазды, олардың ішінде «Das Fräulein von Rodenschild» және «Der Tod des Erzbischofs Engelbert von Köln». Шюкинг оның қайта жанданған әдеби шығармашылығына демеу берді. 1840-1841 жылдардың қысында ол өзінің әйгілі повесін – «Die Judenbuche» (Жүдейдің бұтасы, 1842 жылы жарық көрді) жазды, оған 18 ғасырдың соңында Бёкерхоф маңында болған нағыз құбылыс түрткі болды. Келесі күз бен қыста Дросте мен Шюкинг оның күйеуінің інісінің Констанс көліне жақын орналасқан Мерсбургтегі сарайында тұрды, онда Шюкингке барон фон Ласбергтің жеке кітапханасын тізімдеу міндеті жүктелген еді. Ол жерде Шюкинг Аннетке оның таланты лирикалық поэзияда екенін, ол сирек кездесетін шабыт сәттеріне тәуелді екенін айтты. Дросте келіспеді: оның өлеңдерді ойша құрастыруда ешқандай қиындығы жоқ, бірақ оларды жазуда қиындық туындайды және оның алғашқы кітабының сәтсіздігі оны осы бағытта талпынуға ынталандырмады. Енді ол Шюкингте жанында сезінетін оқырман тапқандықтан, шын жүректен жазуға кірісті, 1841 жылдың қазан айынан 1842 жылдың сәуір айына дейін елуге жуық өлең жазды. Олардың арасында көбінесе қартаю тақырыбына арналған («Kein Wort», «O frage nicht») және өзін-өзі талдау өлеңдері («Das Spiegelbild» – «Көрініс», «Die Taxuswand» – «Самал шыршасы») бар, соңғысы Штраубемен болған бақытсыз махаббатына толы. Басқа өлеңдер «Heidebilder» («Дала суреттері») циклында жиналған табиғат өлеңдері, соның ішінде «Die Krähen» («Қарғалар»), «Der Hünenstein», «Die Mergelgrube» («Саз кені») және «Der Knabe im Moor» («Бала батпақ ішінде») бар. Бұл өлеңдерде көбінесе мистикалық реализм мен үрейлі құбылыстар бейнеленген. 1842 жылдың сәуір айында Шюкинг Мерсбург сарайын тастап, аристократиялық отбасының тәрбиешісі болып жұмысқа орналасты. Дросте сол жазда Рюшхаусқа оралды. Екеуі енді бұрынғыдай жақын болмады. Дросттың әдеби өнімділігі азайды, бірақ ол тағы бірнеше өлең жазды, соның ішінде мистикалық «Spiritus familiaris» әңгімесі. 1844 жылдың қыркүйегінде беделді «Cotta» баспасы 1840 жылдардағы оның өлеңдерінің үлкен жинағын шығарды. Бұл жолы Дросте үлкен жетістікке қол жеткізді және кітап көптеген маңызды зиялы тұлғалардың жоғары бағасын алды. 1844 жылы классикалық музыка композиторы Роберт Шуман оның поэзиясына ғашық болды және оны Ханс Кристиан Андерсенге жазған хатында мақтады. Алайда, ақын Клара Шуманның күйеуінің атынан опера либреттосын жазу туралы өтінішін қабылдамады, бірақ Роберт Шуман Аннет фон Дросте Хюльшоффтың «Das Hirtenfeuer» өлеңін Op. 59 № 5 ретінде нотаға түсірді. Уақыт өте келе Дросте 19 ғасырдағы ең ірі неміс әйел жазушысы ретінде танылды. Оның кітабынан түскен пайда Дростеге Мерсбургте «Fürstenhäusle» деп аталатын шағын жүзімді вилла сатып алуға көмектесті. Үйді жөндеу кезінде ол 1846 жылдан бастап 1848 жылдың мамыр айында туберкулезден қайтыс болғанға дейін күйеуінің інісінің сарайында тұрды.

The year 1840 marked a turning point in her career, however. In 1838, Droste had begun to frequent a literary salon in Münster, presided over by Elise Rüdiger, the "Hecken Schriftstellergesellschaft." One of its members was the young poet Levin Schücking. Droste had known his mother, the poetess Katharina Schücking Busch, and had first met Levin in 1831. Schücking had also published an admiring review of Droste's poetry collection and sought her help in writing his own book, Das malerische und romantische Westfalen ("Picturesque and Romantic Westphalia", 1840). The two soon formed a close friendship and Droste wrote a number of ballads for inclusion in the book, among them "Das Fräulein von Rodenschild" and "Der Tod des Erzbischofs Engelbert von Köln". Schücking encouraged her renewed literary creativity. In the winter of 1840—1841 she wrote her famous novella Die Judenbuche (The Jew's Beech, published 1842), inspired by a real murder near Bökerhof in the late 18th century. The following autumn and winter, Droste and Schücking stayed at her brother in law's castle at Meersburg on Lake Constance, where Schücking had been given the task of cataloguing Baron von Laßberg's private library. While there, Schücking told Annette that her talent lay in lyric poetry, which relied on rare moments of inspiration. Droste disagreed: she had no problem composing poetry in her head but had difficulty writing it down and the failure of her first book had not encouraged her to make the effort. Now she had a sympathetic reader in Schücking, she began to write in earnest, producing about fifty poems between October 1841 and April 1842. They include poems dedicated to Schücking, often on the theme of ageing (e. g. "Kein Wort", "O frage nicht"), and poems of self analysis such as "Das Spiegelbild" ("The Image in the Mirror") and "Die Taxuswand" ("The Yew Hedge"), which looks back to her unhappy love affair with Straube. Other lyrics are the nature poems collected in the cycle "Heidebilder" ("Heath Pictures"), including such famous pieces as "Die Krähen" ("The Crows"), "Der Hünenstein", "Die Mergelgrube" ("The Marl Pit") and "Der Knabe im Moor" ("The Boy on the Moor"). These often have an element of magical realism and supernatural terror. In April 1842, Schücking left Schloss Meersburg to take up a job as a tutor to an aristocratic family. Droste returned to Rüschhaus the same summer. The pair would never be so close again. Droste's literary productivity declined, but she did compose a few more poems, including the supernatural story "Spiritus familiaris." In September 1844, the prestigious publisher Cotta issued a large collection of her poems from the 1840s. This time Droste enjoyed great success and the book received admiring reviews from many important intellectual figures. In 1844, Classical music composer Robert Schuman had become an admirer of her poetry, which he praised in a letter to Hans Christian Andersen. However, the poetess declined Clara Schumann's request for an opera libretto on her husband's behalf, but Robert Schumann did set Annette von Droste Hülshoff's poem, Das Hirtenfeuer, as Op. 59 no. 5. In time, Droste was acknowledged as the greatest female German author of the 19th century. The profits from her book had helped Droste to buy a small vine covered villa known as Fürstenhäusle in Meersburg, while renovating the house, she lived in her brother in law's Schloss from 1846 until her death in May 1848, probably from tuberculosis.

Музыкалық қызмет

Дрост ерте кезден-ақ фортепиано, кейін ән айтудан сабақ алды. 1821 жылы оған оның әкесі Максимилиан Фридрих фон Дросте цу Хюльшофф (Жозеф Гайднның досы) жазған «Einige Erklärungen über den General Baß» атты композиция туралы нұсқаулық берілді.