Кіріспе

Австриялық жазушы Мария фон Эбнер Эшенбах (13 қыркүйек 1830 – 12 наурыз 1916) – австриялық жазушы. Психологиялық романдарымен белгілі, ол 19 ғасырдың соңғы жартысының ең маңызды неміс тіліндегі жазушыларының бірі деп есептеледі.

Жас шағы мен отбасы

Ол Моравиядағы Кромриждің жанындағы Здислауицте (қазіргі Чехиядағы Здиславице) Тřebomyslice әулетінің Dubský of Třebomyslice қасарында дүниеге келді. Баронның (1843 жылдан бастап: граф) қызы Франц Иосиф Дубский Тřebomyslice, әулеті терең католик және богемиялық тамырларға ие, және оның әйелі Мария Розалия Тереза, баронша фон Вокель, асыл протестанттық саксондық тегінен шыққан. Мари өте ерте жасында анасынан айырылды, бірақ екі өгей анасынан – бірінші баронша Евгения фон Бартенштейннен, содан кейін екінші өгей анасы графша Ксаверина фон Коловрат Краковскадан мұқият интеллектуалды тәрбие алды. Ол аристократтық отбасының мүшесі болғанымен және отбасылық кітапханаға қол жеткізе алғанымен, формальды білім алмады. Дегенмен, оның табиғатындағы құштарлық, ақпаратқа қолжетімділік және білімді отбасының арқасында ол жас кезінде өзіндік білім алушыға айналды және француз, неміс және чех тілдерін еркін меңгерді. 1848 жылы ол өзінің туысы Мориц фон Эбнер Эшенбахқа, Вена инженерлік академиясының физика және химия профессорына үйленді. Кейіннен ол австриялық капитан болды және зейнетке шыққанда генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Жұбайлар алдымен Венада, содан кейін 1850 жылдан бастап Зноймо маңындағы Лукада (Клостербрук) тұрды, себебі инженерлік академия сол жерге көшірілді, ал 1860 жылдан кейін тағы да Венада қоныстанды. Некеде бала болмады, бұл олардың екеуіне де үлкен өкініш келтірді. Мари үй шаруасымен айналысып, өзінің қанағаттанбау сезімдерін түсіндіретін күнделік жазып, хаттар жолдады. Маридің "истериядан" зардап шеккен болуы мүмкін деген болжам бар, оның ішінде қанағаттандырмайтын бас аурулары мен жоғары деңгейдегі нервоздық. Драма саласындағы шектеулі жетістіктерінен кейін ол көркем прозаға бет бұрды. "Баналиен ханшайымы" (1872) туындысымен бастап, ол "Божена" (Штутгарт, 1876, 4-басылым) және "Das Gemeindekind" (Берлин, 1887, 4-басылым) шығармаларында Моравиядағы үйінің айналасын көрнекті бейнеледі, ал "Lotti, die Uhrmacherin" (Берлин, 1883, 4-басылым), "Zwei Comtessen" (Берлин, 1885, 5-басылым), "Unsühnbar" (1890, 5-басылым) және "Glaubenslos?" (1893) шығармаларында қала және ауылдағы австриялық аристократияның өмірін суреттейді. Эбнер Эшенбахтың кең танылуына үлкен үлес Джулиус Роденберг қосты, ол оның шығармаларын танымал "Die Deutsche Rundschau" журналында жариялады. 1875 жылы оның жарты әпкесі, композитор Джули Вальдбург Вурцах, Cotta Verlag (қазіргі Klett Cotta Verlag) компаниясындағы байланыстарын пайдаланып, Эбнер Эшенбахтың кейбір туындыларын насихаттады. Эбнер Эшенбах сонымен қатар "Neue Erzählungen" (Берлин, 1881, 3-басылым), "Aphorismen" (Берлин, 1880, 4-басылым) және "Parabeln, Märchen und Gedichte" (2-басылым, Берлин, 1892) басылымдарын шығарды. Фон Эбнер Эшенбахтың стильдік әсемдігі, өткір зиялылығы және кейіпкерлерді шеберлікпен бейнелеуі оны замандас неміс әйел жазушыларының қатарындағы бірінші орынға қояды. 70 жылдық мерейтойында Вена университеті оған философия докторының құрметті дәрежесін берді. Мари фон Эбнер Эшенбахтың "Gesammelte Schriften" (Жинақталған шығармалар) жинағы 1893 жылы (Берлин) жарық көре бастады. Өмір бойы ол әдебиет немесе пьеса жазу үшін ақша табуды мақсат етпеді, сондықтан өсиетімен басқа жазушыларға көмектесу үшін алған сыйақысын қалдырды. Ол Австрияның Вена қаласында қайтыс болды. Венадағы Вауринг ауданындағы Мари Эбнер Эшенбах саябағы оның құрметіне аталған.