Кіріспе

Адольф Фридрих, Граф фон Шах (2 тамыз 1815 – 14 сәуір 1894) – неміс ақыны, әдебиет тарихшысы және өнер коллекционері.

Өмірбаян

Шах Брюзевицте, Шверин қаласына жақын жерде дүниеге келген. 1834-1838 жылдары Бонн, Гейдельберг және Берлин университеттерінде заңгерлік білім алғаннан кейін Мекленбург мемлекеттік қызметіне қабылданды, соңынан Берлиндегі Камергерхетке бекітілді. Ресми жұмыстан жалыққан ол қызметінен кетіп, Италия, Египет және Испанияға саяхаттағаннан кейін Олденбург герцогының сарайына қызметке кірді және оны Шығысқа жасаған сапарында бірге ертіп жүрді. Отанына оралғаннан кейін Олденбург үкіметінің қызметіне орналасып, 1849 жылы Берлинге елшілікке жіберілді. 1852 жылы дипломатиялық қызметтен зейнеткерлікке шығып, біраз уақыт Мекленбургтегі иеліктерінде тұрды, сосын Испанияға сапар шегіп, мавр тарихын зерттеді. 1855 жылы Мюнхенге қоныс аударды, онда ғылым академиясының мүшесі болды. Осы жерде Бонавентура Дженелли, Ансельм Фейербах, Мориц фон Швинд, Арнольд Бёклин, Франц фон Ленбах және т.б. суретшілердің шедеврлерінен тұратын көркем галереясын жинады. Ол бұл галереяны император Вильгельм II-ге мұра етіп қалдырғанмен, ол Мюнхенде сақталып тұр және қаланың танымал галереяларының бірі болып табылады. 1894 жылдың сәуір айында 78 жасында Римде қайтыс болды. Оның мұражайы 1848 жылы ашылды және Schackgalerie деп аталатын қоғамдық өнер мұражайы ретінде бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді.

Өлеңдегі романдар

Durch alle Wetter (1870, 3-ші басылым, 1875) және Эбенбюртиг (1876).

Драмалық өлеңдер

Гелидор (1878)

Қайғылы оқиғалар

Пизанер (1872) және Вальпурга мен Йоханнитер (1887).

Саяси комедиялар

"Кайзерботе" және "Канкан" (1873).

Өнер және әдебиет тарихы

Испаниядағы драмалық әдебиет және өнер тарихы (3 томдық, 1845–1846 жж., 2-ші басылымы 1854 ж.), Испания және Сицилиядағы арабтардың поэзиясы және өнері (1865 ж., 2-ші басылымы 1877 ж.), бұл әдебиет тарихына құнды үлес болып табылады.

Аудармалар

Испан театры (1845), Фирдусидің батырлық жырлары (1851) және Гаңж үні (1857, 2-басылым, 1877).

Жеке сурет галереясының каталогы мен тарихы

Менің суреттер жинағым (7-ші басылым, 1894).

Жинақталған шығармалары

"Gesammelte Werke" атты алты томдық жинағы (1883 ж., 3-ші басылымы екі томдық түрінде 1897-1899 жж.) жарық көрді. "Nachgelassene Dichtungen" Г. Винклер редакциялаған (1896 ж.).

Басқа ақпарат

Оның автобиографиясын қараңыз, «Ein halbes Jahrhundert, Erinnerungen und Aufzeichnungen» (3 томдық, 1887 ж., 3-басылым, 1894 ж.). Сондай-ақ, Ф. В. Рогге (1883), Э. Забел (1885), Э. Бреннинг (1885), В. Дж. Мансен (голландия тілінен аударылған, 1889) және Л. Бергтің «Zwischen zwei Jahrhunderten» (1896) еңбектерін де қараңыз.