Франко Кёльнский: Музыкалық нотацияны өзгертуші және 13 ғасырдың музыка теориясының шебері
Franco of Cologne
Франко Кёльнский – неміс музыка теоретигі, 13 ғ. жаңа нотация әдісін (Франкондық нотация) ұсынды. Музыка жазудың қағидаларын өзгертіп, нота ұзақтығын белгіледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс музыка теоретигі (13-ғасыр) Кёльндік Франко (; сонымен қатар Париждік Франко) – неміс музыка теоретигі және, мүмкін, композитор. Ол Кейінгі Орта ғасырдың ең ықпалды теоретиктерінің бірі болды және музыкалық нотацияны түгелдей өзгертетін идеяны алғаш ұсынды: әрбір нотаның ұзақтығы оның парақтағы бейнесімен анықталуы тиіс, тек мәтіннен ғана емес. Осының нәтижесінде Франкониялық нотация пайда болды, ол ең жақсы «Ars cantus mensurabilis» еңбегінде сипатталған.
German music theorist (13th century)
Franco of Cologne (; also Franco of Paris) was a German music theorist and possibly a composer. He was one of the most influential theorists of the Late Middle Ages, and was the first to propose an idea which was to transform musical notation permanently: that the duration of any note should be determined by its appearance on the page, and not from context alone. The result was Franconian notation, described most famously in his Ars cantus mensurabilis.
Өмір
Оның өмірі туралы белгілі бір мәліметтер бар, ал қалғандарын болжауға болады. Өзінің трактатында ол өзін папаның капелланы және 13 ғасырда Солтүстік Еуропадағы өте беделді лауазымды Кельн қаласындағы Иоанн рыцарьларының тәрбиешісі деп сипаттаған. Сол заманғы басқа құжаттарда оны "Париждік Франко" және "Франко тевтоник" деп атайды; оның музыка туралы жазғандары Париждің Нотр-Дам мектебімен тығыз байланысты болғандықтан және бірнеше дереккөздерде оның тевтон тегі айтылғандықтан, ол, әдетте, неміс болған, сол кезде тығыз қарым-қатынаста болған Кельн мен Париж арасында саяхаттаған, және Нотр-Дамда белгілі бір уақытта мұғалім, композитор немесе ән салу шебері ретінде музыкалық қызмет атқарған болуы мүмкін. Жак Льеждік өзінің 14 ғасырдың басындағы "Speculum musice" еңбегінде, 13 ғасырдың "арс антиква" стилін жаңа, "бұзық және құмар" "арс нова" стиліне қарсы қорғай келіп, Кёльн Франконың үш дауысты мотетін естігенін айтқан. Франконың сенімді атрибуциясы бар ешқандай музыкасы сақталған жоқ, бірақ 13 ғасырдың соңына жататын, париждік дереккөздерден алынған, бірақ сол кездегі неміс музыкасына ұқсас кейбір шығармалар кейде оған жатқызылады.
Some details are known about his life, and more can be inferred. In his own treatise he described himself as the papal chaplain and the preceptor of the Knights Hospitallers of St. John at Cologne, an extremely powerful position in northern Europe in the 13th century. Other documents of the time refer to him as "Franco of Paris" as well as "Franco teutonicus"; since his writing on music is intimately associated with the Notre Dame school of Paris, and his Teutonic origin is mentioned in several sources, he was probably German, probably traveled between Cologne and Paris, which had close relations during that time, and probably had a musical position at Notre Dame at some point, perhaps as a teacher, composer or singing master. Jacques of Liège, in his early 14th century Speculum musice, a passionate defense of the 13th century ars antiqua style against the new "dissolute and lascivious" ars nova style, mentioned hearing a composition by Franco of Cologne, a motet in three voices. No music of Franco with reliable attribution has survived, although some works of the late 13th century, from Parisian sources but stylistically resembling German music of the time, have on occasion been attributed to him.
Жазбалар
Франконың ең танымал шығармасы – Ars cantus mensurabilis, бұл шығарма кеңінен таралып, көшіріліп, кем дегенде 200 жыл бойы ықпалды болды. XIII ғасырдағы көптеген теориялық трактаттардан айырмашылығы, бұл практикалық нұсқаулық болды және метафизикалық болжамдардан мүлдем аулақ болды; ол әрине музыканттарға арналған және мәтінде келтірілген әрбір ой үшін музыкалық мысалдармен толы болды. Трактатта қарастырылған тақырыптарға органум, дискант, полифония, клаузула, кондуктус және 13-ғасырдағы Нотр-Дам мектебінің барлық композициялық техникалары жатады. Ритмдік режимдер егжей-тегжейлі сипатталған, бірақ Франконың режимдерге берген нөмірлеу схемасы, көп ұзамай жазылған ритмдік режимдер туралы De mensurabili musica анонимді трактатынан өзгеше. (Бұл трактат бір кездері Иоганн де Гарландияға тиесілі болған, бірақ 1980 жылдары басталған зерттеулер Гарландияның 13-шы ғасырдың соңында анонимді қолжазбаны редакциялағанын анықтады.) Франконың трактатының орталық және ең танымал бөлігі – ноталардың өзі ұзақтығын анықтай алатындығы туралы ұсынысы. Бұрынғы ырғақтық режимдер жүйесінде ырғақтар контекстке негізделген: бірдей көрінетін ноталардың тізбегі жаттықтырылған әншіге күрделі ережелер жинағына сүйене отырып, ұзақ және қысқа мәндердің тізбегі ретінде түсіндірілетін. Ескі жүйе ондаған жылдар бойы сақталып қалса да, Франконың әдісі бойынша ноталар олардың ұзақтығын көрсететін жаңа форма алды. Трактатының таралуы және кейінгі ғалымдардың жазбаларының куәлігіне сүйенсек, бұл жаңалық жақсы қабылданды; алайда Франко папаның капелланы және көптеген рыцарьлардың ұстазы болды, сондықтан әдістің қабылдануы демократиямен байланысты болмауы мүмкін. Көптеген ортағасырлық музыка теориясы ғалымдарының пікірінше, Ars cantus mensurabilis шамамен 1250 жылы жазылған. De mensurabili musica шамамен 1240 жылға жатады, көп бұрын емес; 13-ғасырдың ортасы музыкалық нотация мен теориядағы прогрестің кезеңі болды, тіпті ол қазіргі композиция мен орындау деңгейіне жете алмаса да. Франконың трактатын өзінің музыкасында ең көп пайдаланған композитор – Петрус де Крусе, соңғы арс антикваның ең көрнекті мотет композиторларының бірі және есімі сақталған санаулы композиторлардың бірі; сақталған көптеген шығармалар авторсыз.
Franco's most famous work was his Ars cantus mensurabilis, a work which was widely circulated and copied, and remained influential for at least 200 years. Unlike many theoretical treatises of the 13th century, it was a practical guide, and entirely avoided metaphysical speculations; it was evidently written for musicians, and was full of musical examples for each point made in the text. The topics covered in the treatise include organum, discant, polyphony, clausulae, conductus, and indeed all the compositional techniques of the 13th century Notre Dame school. The rhythmic modes are described in detail, although Franco has a different numbering scheme for the modes than does the anonymous treatise De mensurabili musica on the rhythmic modes, written not long before. (This treatise was once attributed to Johannes de Garlandia, but scholarship beginning in the 1980s determined that Garlandia edited an anonymous manuscript late in the 13th century.) The central part of Franco's treatise, and by far the most famous, is his suggestion that the notes themselves can define their own durations. Formerly, under the system of the rhythmic modes, rhythms were based on context: a stream of similar appearing notes on the page would be interpreted as a series of long and short values by a trained singer based on a complex series of learned rules. While the old system was to remain largely in place for decades longer, under Franco's method the notes acquired new shapes indicating their duration. From the evidence of the spread of his treatise and the writings of later scholars, this innovation seems to have been received well; then again Franco was a papal chaplain and a preceptor of a large body of knights, and the acceptance of the method may have had little to do with democracy. The consensus date of most medieval music theory scholars on the Ars cantus mensurabilis is about 1250. The De mensurabili musica dates from about 1240, not long before; clearly the mid 13th century was a time of progress in music notation and theory, even if it were only catching up with the current state of composition and performance. The composer who most notably followed Franco's treatise in his own music was Petrus de Cruce, one of the most prominent composers of motets of the late ars antiqua, and one of the few whose name has been preserved; many of the surviving works are anonymous.
Франкониялық мотет
Франкония мотеті Кёльн қалалық Франконың есімімен аталған. Шамамен 1250–1280 жылдар аралығында жазылған бұл мотеттер, ертерек Нотр-Дам мотеттерінен ритмикалық режимдерді қолданбауымен, триплумның күрделенген құрылымымен және бірнеше мәтіннің әртүрлі тілдерде болу мүмкіндігімен ерекшеленеді. Франкония мотетінің мысалы – Amours mi font/En mai/Flos filius eius.
The Franconian Motet was named after Franco of Cologne. These motets, composed around 1250–1280, differed from the earlier Notre Dame motets in that they did not use the rhythmic modes, the triplum was more subdivided, and the multiple texts could also be in multiple languages. An example of a Franconian Motet is Amours mi font/En mai/Flos filius eius.