Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстегі және Англиядағы төбелер аймағы, Оңтүстік және Батыс Уэльстегі таулар тізбегі.
Region of hills in Wales and England
the range in South and West Wales
Қара таулар (Y Mynydd Du немесе кейде Y Mynyddoedd Duon) – Уэльстің оңтүстік-шығысындағы Поуис және Монмутширдің бір бөлігінде, сондай-ақ Англия-Уэльс шекарасы арқылы Херефордширге дейін созылған төбелер тобы. Олар Брекон-Байконс (немесе Баннау-Брайхиниог) ұлттық паркін құрайтын төрт тау жотасының ең шығыс бөлігі болып табылады және көбінесе батыс бөлігімен, Қара тау деп аталатын жермен шатастырылады. Қара таулар шамамен Абергавенни қаласының оңтүстік-шығысында, Хей-он-Уай қаласының солтүстігінде және Ллангорс ауылының батысындағы үшбұрыш ішінде орналасқан төбелер ретінде анықталады. Қара тауларға қарайтын басқа қалалар – Талгарт және Крикхоуэлл. Бұл төбелер тізбегі жаяу жүргіншілер мен туристерге оңай қол жеткізуге және көптеген жоталардан, мысалы Херефордширдегі Black Hill-де (массивтің шығыс шетінде) тамаша көріністерге мүмкіндік береді. Осы аймақта Уэльстегі ең биік қоғамдық жолы – Госпель асуы, ал Оңтүстік Англиядағы ең биік нүктесі – Блэк Маунтин орналасқан.
The Black Mountains (Y Mynydd Du or sometimes Y Mynyddoedd Duon) are a group of hills spread across parts of Powys and Monmouthshire in southeast Wales, and extending across the England–Wales border into Herefordshire. They are the easternmost of the four ranges of hills that comprise the Brecon Beacons (or Bannau Brycheiniog) National Park, and are frequently confused with the westernmost, which is known as the Black Mountain. The Black Mountains may be roughly defined as those hills contained within a triangle defined by the towns of Abergavenny in the southeast, Hay on Wye in the north and the village of Llangors in the west. Other gateway towns to the Black Mountains include Talgarth and Crickhowell. The range of hills is well known to walkers and ramblers for the ease of access and views from the many ridge trails, such as that on the Black Hill in Herefordshire, at the eastern edge of the massif. The range includes the highest public road in Wales at Gospel Pass, and the highest point in southern England at Black Mountain.
Атауы
Блэк Монтайнды сипаттаған антиквар Джон Лиланд Кармартен мен Монмут арасында жатқан массивті айтады. Яғни, қазіргі кезде бұл терминнің кең мағынасында Брекон маяктары деп есептеледі, сондықтан Батысқа қарайғы Қара тау және арадағы жоғары жатқан жерлер де оған кіреді. Сонымен қатар, Хаттерралл төбесі мен Майнд-и-Гадер аттары бұрын Қара таулардың бүкіл жотасына қолданылған болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ бұл атаулар кейіннен оның шығыс жотасының айналасына ғана шектелді. Екіншісі қазір Пен-и-Гадэр-Фаур (Pen y Gadair Fawr) және Гадер-Фаур (Gadair Fawr) деп белгілі; SO 229288 координатасындағы төбеге берілген атаулар. Cadair сөзі «gadair» түріне өзгереді және «gader» деп ағылшыншаланды, валли тілінде «орын» немесе «кресло» деген мағынаны білдіреді. Бұл төбелердің уэльс тіліндегі дәстүрлі атауы Y Mynydd Du («Қара тау»), бірақ соңғы кезде Y Mynyddoedd Duon («Қара таулар») атауы да қолданылады, ол ағылшын тілінен қайта аударма.
In his description of a Blak Montayne, the antiquarian John Leland refers to a massif extending between Carmarthen and Monmouth i. e. what is now considered to be the Brecon Beacons in the wider modern sense of that term, thus including the Black Mountain far to the west and the intervening high ground. There is a suggestion too that the names Hatterrall Hill and Mynydd y Gader may also once have been used to apply to the entire range of the Black Mountains though the former later became confined to the vicinity of its eastern ridge. The latter is now recognised in Pen y Gader fawr (Pen y Gadair Fawr) and Gader Fawr (Gadair Fawr); names applied to the hill at SO 229288. Cadair, mutated to 'gadair' and anglicised as 'gader', means 'seat' or 'chair' in Welsh. The Welsh name for these hills is traditionally Y Mynydd Du ('the black mountain') though in more recent times the name Y Mynyddoedd Duon ('the black mountains') has been used, being a retranslation from the English.
Таулар
Топтың ең биік тауы – Ваун Фах, оның қатты эрозияға ұшыраған торфтық шыңдық платосы оның екінші шыңы Пен-и-Гадайр Фаврдың биіктігіне жетеді. Шығыс жотасында Қара таудың шыңы Уэльс пен Англия шекарасында орналасқан және ол Йоркширдегі Ұлы Уорнсайдтан оңтүстікке қарай Англияның ең биік нүктесі болып табылады. Солтүстік шетіндегі басқа шыңдар – Хей Блаф (Welsh: Penybegwn), Рос Дирион және Лорд Херефордтың түйіні немесе Твмпа. Оңтүстікке қарай Круг Маур (Crug Mawr), Пен Аттл Маур (Pen Allt mawr) және Уск аңғарындағы Крикхоуэллден жоғары көтерілген Пен Серриг Калх (Pen Cerrig calch) шыңдары орналасқан. Барлығы Мэрилиндер деп саналатын шеткі шыңдарға Қант нан (Welsh: Pen y Fal), Mynydd Troed және Mynydd Llangorse жатады. Allt yr Esgair, Myarth, Bryn Arw және Ysgyryd Fawr (сонымен қатар «Skirrid», Skyrrid немесе «Қасиетті тау» деп аталады) төменгі және жеке төбелері Қара таулардың оңтүстік шетінде шашырап жатыр. Рэймонд Уильямс өзінің «Қара таулар тұрғындары» атты еңбегінде Қара тауларды былайша сипаттады: Қара тау шөптерінің арасында қабатталған құмтасты қараңыз. Оң қолыңызды соған қойыңыз, алақаныңыз төмен қарай. Жазғы күн қай жерде шығатынын және түскі уақытта қай жерде тұрғанын қараңыз. Ал, көрсеткіш саусағыңызды екі қос мүсіннің ортасына қойыңыз. Бармақтарыңызды кең жайып алмаңыз. Енді бұл жерді өз қолыңызда ұстаңыз. Алты өзен платода сіздің білегіңізге қарай көтеріледі. Бірінші өзен – Мюнви – сіздің бас бармағыңыздың шетінен ағады. Екінші өзен, қазір Олчон деп аталады, бас бармағыңыз бен бірінші саусағыңыздың арасынан ағады, бас бармағыңыздың жоғарғы жағында Mynwy қосылады. Үшінші өзен – Хонду – бірінші және екінші саусақтың арасынан ағып, бұрылысы бойынша Мьинвиге қосылады. Төртінші өзен, қазір Grwyne Fawr деп аталады, екінші және үшінші саусақтарыңыздың арасынан ағады, содан кейін оңтүстікке қарай кері бұрылады, бесінші өзенге қосылады, қазір Grwyne Fechan деп аталады, ол үшінші және сыртқы саусақтарыңыздың арасынан ағады. Алтыншы өзен, қазір Рианголл деп аталады, ол сіздің сыртқы саусағыңыздың шетінен ағады. Бұл – Қара таулардың қолы, оның алғашқы қалыптасқан түрі. Сіздің бас бармағыңыз – Криб-и-Гат. Алғашқы саусағыңыз – Курум және Хатерал. Екінші саусағыңыз – Ффавиддог, оның түйірінде Тал-и-Кефн мен Бал Маур бар. Үшінші саусағыңыз – Гадайр Фавр. Сыртқы саусағыңыз – Алт Маур, Ллисяудан Серриг Калхқа дейін және оның тырнағы – Краг Хайвел. Қолыңыздың артқы жағындағы биік алапта Твинь-и-Лех пен Твмпа, Рос Дирион, Ваун Фах және И-Дас орналасқан. Сіз олардың атаулары мен пішіндерін сақтап жүрсіз.
The highest mountain in the group is Waun Fach whose heavily eroded peat summit plateau attains a height of Its secondary summit Pen y Gadair Fawr at has a more distinctive peak shape. On the eastern ridge, the peak of Black Mountain stands on the Wales England border, and is the highest point in England south of Great Whernside in Yorkshire. Other summits towards the northern end are Hay Bluff (Welsh: Penybegwn), , Rhos Dirion, and Lord Hereford's Knob or Twmpa, Towards the south of the range are the more independent summits of Crug Mawr at , Pen Allt mawr at and the peak of Pen Cerrig calch which rises prominently above Crickhowell in the Usk Valley. Outlying summits, all of which are classed as Marilyns, include the Sugar Loaf (Welsh: Pen y Fal), Mynydd Troed and Mynydd Llangorse. The lower and separate hills of Allt yr Esgair, Myarth, Bryn Arw and Ysgyryd Fawr (also known as 'The Skirrid', Skyrrid or 'Holy Mountain') are scattered along the southern fringe of the Black Mountains. In his work People of the Black Mountains, Raymond Williams described the Black Mountains thus:See this layered sandstone in the short mountain grass. Place your right hand on it, palm downward. See where the summer sun rises and where it stands at noon. Direct your index finger midway between them. Spread your fingers, not widely. You now hold this place in your hand. The six rivers rise in the plateau towards your wrist. The first river, now called Mynwy, flows at the outside edge of your thumb. The second river, now called Olchon, flows between your thumb and the first finger, to join the Mynwy at the top of your thumb. The third river, now called Honddu, flows between your first and second fingers and then curves to join the Mynwy. The fourth river, now called Grwyne Fawr, flows between your second and third fingers and then curves the other way, south, to join the fifth river, now called Grwyne Fechan, that has been flowing between your third and your outside finger. The sixth river, now called Rhiangoll, flows at the edge of your outside finger. This is the hand of the Black Mountains, the shape first learned. Your thumb is Crib y Gath. Your first finger is Curum and Hateral. Your second finger is Ffawyddog, with Tal y Cefn and Bal Mawr at its knuckles. Your third finger is Gadair Fawr. Your outside finger is Allt Mawr, from Llysiau to Cerrig Calch and its nail is Crug Hywel. On the high plateau of the back of your hand are Twyn y Llech and Twmpa, Rhos Dirion, Waun Fach and Y Das. You hold their shapes and their names.
Тас тастар
Қара таулар негізінен Девон кезеңіне жататын және Ескі Қызыл құмтастан құралған тау жыныстарынан тұрады. Бұл қалың шөгінді тізбегі құмтастардан, сазтастардан, балшықтастардан және көптеген жұқа әктастардан құралған. Ерекшелік – Пэн-Серриг таушаңының шыңында кездесетін карбон кезеңіне жататын жұқа тау жыныстары қабаты, ол Уск аңғарының оңтүстігіндегі кеңірек жатқан тау жыныстарының бөлігі болып табылады. Бұл төбелердің төменгі беткейлері Сент-Моганс қабаттарынан қалыптасқан, олар балшыққа бай, ал оның үстінде кальцет – Ffynnon әктасы деп аталатын үзіліссіз әктас жолағы жатыр. Одан жоғары құмтастан тұратын Сенни қабаттары орналасқан, олар көптеген тау жоталарының жоғарғы бөлігін құрайды. Одан да жоғарырақ – Қаңыр тастар, олар таудың орталық және оңтүстік бөліктерінің шыңдарын құрайды. Ескі Қызыл құмтас Силур кезеңінің соңына дейін және карбон кезеңінің басына дейін созылады. Бұл тау жынысы немесе фациесте аллювиалды шөгінділер мен конгломераттар басым, содан кейін құмды далалар, көлдер және өзен шөгінділерінің үйлесіміне өтеді. Бұл тау жыныстарының әйгілі қызыл түсі темір оксидінің болуынан туындайды, бірақ барлық Ескі Қызыл құмтас қызыл немесе құмтас емес – бұл тізбекке конгломераттар, сазтастар, балшықтастар және жұқа әктастар да кіреді, ал түстері сұр және жасылдан қызыл және күлгінге дейін өзгеруі мүмкін.
The Black Mountains are composed almost exclusively of rocks assigned to the Old Red Sandstone and dating from the Devonian period. This thick sedimentary sequence comprises sandstones, mudstones, siltstones and numerous thin limestones. The exception is the summit area of Pen Cerrig calch where a thin sequence of Carboniferous rocks occur, an outlier of the more extensive outcrop to the south of the Usk valley. The lower slopes of these hills are formed from the mudstone rich St Maughans beds at the top of which lies a calcrete – a discontinuous limestone band known as the Ffynnon Limestone. Above this are the sandstone dominated Senni Beds which form the upper reaches of much of the range. Higher again are the Brownstones which form the summit areas of the central and southern parts of the range. The Old Red Sandstone extends back into the late Silurian period and forward into the earliest part of the Carboniferous period. The body of rock, or facies, is dominated by alluvial sediments and conglomerates at its base, and progresses to a combination of dunes, lakes and river sediments. The familiar red colour of these rocks arises from the presence of iron oxide but not all the Old Red Sandstone is red or sandstone — the sequence also includes conglomerates, mudstones, siltstones and thin limestones and colours can range from grey and green through red to purple.
Мұздық мұра
Бұл аймақ мұз дәуірінде Британдық мұз қабатының шетінде жатқан; бұл төбелер өздері ірі мұздықтарды жасамай, Уэльстің орталық бөлігінен келген мұздың әсерінен қалыптасқан. Мұздық шөгіндісіндегі жергілікті емес тау жыныстарының фрагменттері Уай аңғарының мұзы Солтүстіктен Риангол аңғарына енгенін, Пенгенффордтағы төменгі жотадан өтіп кеткенін көрсетеді. Эуяс аңғарында мұндай дәлелдер табылмаған, бірақ бұл аңғардың профилі ірі мұздықтың болғанын күшеп көрсетеді. Груйн Фаур және Груйн Фехан аңғарлары соңғы мұз дәуірінде мұздан бос болған болуы мүмкін. Мұздық әрекетінен аңғардың беткейлерінің тіктеп қалуы нәтижесінде, аймақтағы жер көшкіндеріне әсер етеді, әсіресе Эуяс аңғарында. Ең әсерлісі Даррен мен Куммойдағы жер көшкіні. Тағы бір әсерлі жер көшкіні түрлерін Қара Даррен мен Қызыл Дарренде (Уэльс тілінде "Даррен" – "шет" деген мағынаны білдіреді) Лонгтауннан батысқа қарай Хаттерралл қыратының шығыс жағында көруге болады. Тағы бір жер көшкіні, Скирридтің солтүстік ұшында, Абергавеннидің шығысында орналасқан, көбінесе көрінеді, және таудың бөлігі солтүстіктен қарағанда жер көшкінін анық көрсетеді, бірақ оңтүстіктен де көрінеді – бұл ерекшеліктің масштабы соншалық.
The area lay at the margins of the British ice sheet during the ice ages; these hills were shaped by ice from a source in mid Wales rather than generating any major glaciers of their own. Non local rock fragments within the glacial till show that Wye valley ice penetrated the Rhiangoll valley from the north, moving over the low col at Pengenffordd. No such evidence has been found in the Vale of Ewyas though the profile of this valley strongly suggests the presence of a major glacier. The valleys of the Grwyne Fawr and Grwyne Fechan were probably ice free during the last ice age. One result of the over steepening of valley sides by glacial action is the suite of landslips affecting the range, notably in the Vale of Ewyas. The most impressive of all is that at Darren and Cwmyoy. Another impressive set of landslip forms can be seen at Black Darren and Red Darren ('Darren' signifies 'edge' in Welsh) on the eastern side of the Hatterrall ridge west of Longtown. Another, at the northern end of the Skirrid just to the east of Abergavenny, is perhaps most commonly seen, and the section of the mountain shows the landslip prominently when seen from the north, but is also visible from the south such is the scale of the feature.
Пайдалану
Бұл тау аймағында көптеген ұсақ карьерлер шашырап жатыр, олардың басым бөлігі қазір тасталып кеткен, бұрын жергілікті тұрғындар үшін қабырға және шатыр тастарын беруші көз болған. Кейбір жерлерде девон кезеңінің жұқа әктастары ауыл шаруашылығында және құрылыста қолданылатын әктас алу үшін әктас пештеріне шикізат ретінде берілген. Ежелгі қызыл құмтас та Херефордшир, Монмутшир және бұрынғы Брекнокшир (қазір Оңтүстік Поуис) Оңтүстік Уэльстегі ғимараттарда жиі пайдаланылған.
Scattered around the range are innumerable small quarries, virtually all of which now lie abandoned, once a source of walling and roofing stone for local use. In places the thin Devonian limestones were worked to feed limekilns for the production of lime for agricultural use and in buildings. Old Red Sandstone has also frequently been used in buildings in Herefordshire, Monmouthshire and the former Brecknockshire (now south Powys) of south Wales.
Қара таулардағы қызмет
Бұл аймақ жаяу серуендеушілер, тау велосипедшілері және атпен жүретіндер үшін танымал. Оффаның қабырғасы ұлттық жолы Англия мен Уэльс шекарасымен өтеді, ал Биконс жолы мен Марш жолы да Қара таулар арқылы өтеді. Үш өзен жолы массивтің солтүстік беткейімен өтеді. Таудың солтүстік тіктелігі Талгарттағы Black Mountains Gliding Club сияқты жерлерде желдің жоғары көтерілуіне байланысты ұшу спортымен (желқайықпен және парапланмен) айналысуға мүмкіндік береді. Ұзақ көлемді жаттығулар Қара тауларда өткізіледі.
The area is popular for hillwalkers, mountainbikers and horseriders. The Offa's Dyke National Trail runs along the border between England and Wales, whilst both the Beacons Way and the Marches Way also pass through the Black Mountains. The Three Rivers Ride runs along the northern slopes of the massif. The range's northern escarpment offers opportunities for gliding, at places like the Black Mountains Gliding Club in Talgarth, hang gliding and paragliding as winds are forced up and over the hills. Exercise Long Reach takes place in the Black Mountains.
Жергілікті жерлер
Бұл аймақта бірнеше ауылдар мен шағын елді мекендер бар. Скирид тау мейрамханасы Уэльстегі ең көне мейрамхана деп есептеліп, 1100 жылға дейінгі жазбаларда кездеседі. Ежелгіліктер қатарында Эвиас аңғарындағы Ллантони монастыры, қираған Красволл монастыры, Третовер қамалы, Третовер сарайы, Круг Хайвелдің темір ғасырындағы төбешігі және Талгарт пен Крикхоуэлл арасындағы темір ғасырындағы төбешік орнында салынған 11-13 ғасырлардағы Кастелл Динас қамалының қалдықтары бар. Cwmyoy және Partrishow шіркеулері де жақын маңда орналасқан. Capel y ffin жатақханасы 2007 жылдың соңында жабылды. Кітаптар қаласы деп белгілі Уайдағы Хей солтүстікке қарай жатыр. Бұл алғашқы кітап қалашығы болып табылады және онда жиырмадан астам қолдан келген кітап дүкендері бар.
There are several villages and hamlets in this area. The Skirrid Mountain Inn has been claimed as the oldest public house in Wales and mentioned in records from AD 1100. Antiquities include Llanthony Priory in the Vale of Ewyas, ruined Craswall Priory, Tretower Castle, Tretower Court, the Iron Age hill fort of Crug Hywel, and the remains of Castell Dinas, an 11th to 13th century castle built on the site of an Iron Age hillfort between Talgarth and Crickhowell. Cwmyoy and Partrishow churches are also located nearby. The youth hostel at Capel y ffin closed in late 2007. The town of books or Hay on Wye lies just to the north. It was the first booktown to be established, and there are more than two dozen second hand bookshops.
Қалалар мен ауылдар
Қара таулардың ішінде және төңірегіндегі елді мекендерге Вайдағы Хей, Ллангорс, Талгарт, Крикхоуэлл, Квмду (барлығы Поуис округінде), Монмутширдегі Абергавенни және Херефордширдегі Лонгтаун жатады. Олардың көптегені жыл бойы төбелерге қол жеткізу үшін база ретінде қызмет етеді.
Settlements in and around the Black Mountains include Hay on Wye, Llangors, Talgarth, Crickhowell, Cwmdu, each in Powys, Abergavenny in Monmouthshire and Longtown in Herefordshire. Many act as bases for accessing the hills all year round.
Мәдени бірлестіктер
1924-1928 жылдар аралығында даулы суретші және қаріп дизайнері Эрик Гилл Capel y ffin-де тұрды. Сол кезеңде суретші және ақын Дэвид Джонс та осы аймақта жұмыс істеді.
The controversial artist and typeface designer Eric Gill lived at Capel y ffin between 1924 and 1928. The artist and poet David Jones worked in the area during the same period.