Орта ғасырдағы халық көтерілістері

Кіріспе

Еуропадағы соңғы орта ғасырлардағы халық көтерілістері – 1300 және 1500 жылдар арасындағы құлтулар кезінде ауыл шаруаларының немесе қалалық буржуазияның, ақсүйектерге, аббаттарға және патшаларға қарсы жасаған көтерілістері мен бүліктері болды. Бұл құбылыс кейде «Шаруалар көтерілісі» деп аталғанымен, халық көтерілісінің ауқымы кең болды және тек шаруалармен ғана шектелмеді. Орталық Еуропа мен Балқан аймағында осы көтерілістер саяси және әлеуметтік біртұтастықтың жоқтығын көрсетіп, Осман империясының кеңеюіне жағдай жасады.

Өмірбаян

14 ғасырға дейін халық көтерілістері (мысалы, әміршіге қарсы көтерілістер) көбінесе жергілікті деңгейде жүзеге асып, сирек кездесетін жағдайлардың бірі болатын. Бұл 14-15 ғасырларда өзгерді, кедейлерге жасалған жаңа қысымдардың нәтижесінде Еуропа бойынша халық көтерілістерінің жаппай қозғалыстары пайда болды. Мысалы, Германияда 1336-1525 жылдар аралығында кемінде алпыс рет қарулы шаруалар көтерілісі тіркелді. Көтерілістердің көпшілігі, төмендегілердің байлыққа, мәртебеге және жақсы өмірге ие болуға деген ниеттерін білдірді. Ақырында, олардың барлығы дерлік ақсүйектерге жеңіліп қалды. Еуропада жаңа көзқарас қалыптасты, онда "шаруа" деген сөз өкілдіксіз, жағымсыз мағынада қолданылатын ұғымға айналды, ол байлық пен мәртебеге ие болғандардан ерекшелендіріліп, теріс көзқараспен қарастырылды. Бұл өзгерістердің бастауы 12 ғасырға және дворяндық ұғымының пайда болуына байланысты. Киім, мінез-құлық, әдеп, сөйлеу, тамақтану, білім – бәрі ақсүйектер класының бөлігіне айналып, оларды басқалардан ерекшелендірді. 14 ғасырға келген кезде ақсүйектер мінез-құлқы, сыртқы келбеті және құндылықтары жағынан "төмендегілерден" мүлдем өзгеше болды. Дегенмен, ақсүйектер де табыс төмендеуіне байланысты дағдарысқа тап болды. (немесе Ұлы көтеріліс) шаруалар емес, салықтың артуынан ең көп зардап шеккендер – бай емес, бірақ кедей де емес саудагерлердің бастауымен болды. Шындығында, бұл көтерілістерге көбінесе жерсіз рыцарьлар, қауымнан шығарылған дін қызметкерлері және қоғамның басқа да мүшелері қосылды, олар пайда табуға немесе көтеріліске қатысуға себеп тапты. Бұл көтерілістер халықтық болғанымен, көбінесе оларды өздерін шаруалар деп санамайтын адамдар ұйымдастырып, басқарды. "Шаруа" термині әдетте ауылдық аграрлық кедейлерді білдіреді, ал көптеген көтерілістер саудагерлерге қатысты және қалалар мен қалаларда болды, сондықтан бұл термин сол кезеңдегі оқиғаларды толық қамтымайды. Тарихи жазу үшін көптеген қазіргі заманғы тарихшылар "шаруа" сөзін сақтықпен және құрметпен қолданады, "Халықтық", "төменнен" немесе "іргелі" сияқты басқа тіркестерді таңдайды. Бірақ Орталық және Шығыс Еуропаның кейбір елдерінде, 19 ғасырға дейін крепостнойлық сақталған жерлерде, кейбір тарихшылар осы оқиғаларды сипаттау үшін "шаруа" сөзін әлі де қолданады.

Before the 14th century, popular uprisings (such as uprisings at a manor house against an unpleasant overlord), though not unknown, tended to operate on a local scale. This changed in the 14th and 15th centuries when new downward pressures on the poor resulted in mass movements of popular uprisings across Europe. For example, Germany between 1336 and 1525 witnessed no fewer than sixty instances of militant peasant unrest. Most of the revolts expressed the desire of those below to share in the wealth, status, and well being of those more fortunate. In the end, they were almost always defeated by the nobles. A new attitude emerged in Europe, that "peasant" was a pejorative concept, it was something separate, and seen in a negative light, from those who had wealth and status. the origins of this change can be traced to the 12th century and the rise of the concept of nobility. Dress, behaviour, courtesy, speech, diet, education — all became part of the noble class, making them distinct from others. By the 14th century the nobles had indeed become very different in their behaviour, appearance and values from those "beneath". The nobles however also faced a crisis of declining income. (or Great Rising) was led not by peasants, but by those who would be the most affected by increased taxation: the merchants who were not wealthy, but not poor either. Indeed, these revolts were often accompanied by landless knights, excommunicated clerics and other members of society who might find gain or have reason to rebel. Although these were popular revolts, they were often organized and led by people who would not have considered themselves peasants. Peasants is typically a term used to denote the rural agrarian poor, while many uprisings involved tradesmen and occurred within towns and cities, thus the term does not fully encompass events as a whole for the period. For historical writing purposes, many modern historians will use the word peasant with care and respect, choosing other phrases such as "Popular" or "from below" or "grassroots", although in some countries in central and eastern Europe where serfdom continued up to the 19th century in places, the word peasant is still used by some historians as the main description of these events.