Вангуш Мио: Албан суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ванжуш Мио (3 наурыз 1891 – 30 желтоқсан 1957) – албан импрессионист суретшісі. Ол албан кинорежиссері және актері Сократ Мионың інісі болды.

Өмір және жұмыс

Мио 1891 жылдың 3 наурызында Албанияның Корча қаласында дүниеге келді. 1908 жылы экономикалық себептерге байланысты ол ағасымен бірге Румынияның Бухарест қаласына көшуге мәжбүр болды. Румыния астанасындағы албан суретшілер колониясының белсенді мүшесі болды және 1915 жылы Бухарест ұлттық өнер университетінде Көркемсуретті оқуға түсті. 1919 жылы білімін сәтті аяқтады және сол жылы Бухарестте өзінің алғашқы жеке көрмесін ашты. 1920 жылы ол бірнеше айға туған еліне оралып, Корчада өнер туындыларын көрсетті. Бұл бүкіл елдегі алғашқы көркемөнер көрмесі болды. Осы кезеңде ол болашақ суретші София Зенго Пападимитриге сабақ берді. 1920 жылдың қыркүйегінде ол Римге барды. XIX және XX ғасырдың басындағы итальян импрессионистерінің жанкүйері болғандықтан, Сан-Лука Корольдік академиясына оқуға түсті. Алайда, қаржылық қиындықтар оқуын тоқтатуға және Корчаға қайтуға мәжбүр етті. Ол жерде француз мектебінде сурет мұғалімі болып жұмыс істеді, онда болашақ ел басшысы Энвер Ходжаны және басқа да оқушыларды оқытты. Үкіметтік стипендияның арқасында ол Римге оралып, 1924 жылы оқуын аяқтап, диплом алды. Содан кейін Мио туған жері Корчаға оралуға шешім қабылдады, ол сол кезде Албанияның мәдени астанасы еді. Өмірі бойы ел бойынша көптеген көрмелерге қатысты, тіпті 1942 жылы Италияның Бари қаласында да өнер туындыларын көрсетті. 1957 жылдың қараша айында Тиранада өткен жеке көрмесі – оның өміріндегі соңғы ретроспективті көрмесі болды. Бірнеше күннен кейін, 1957 жылдың 30 желтоқсанында Мио Тиранада сарғаюдың салдарынан туындаған асқынулардан қайтыс болды. Көптеген дереккөздер Ванджуш Мионы Албанияның алғашқы импрессионист суретшісі деп санайды. Ол әсіресе пейзаждармен танымал болды және ХХ ғасырдың ең үздік албан пейзаж суретшісі деп есептеледі. Оның сүйікті тақырыптары Корча, Поградец және оның айналасындағы аймақтар болды, бірақ ол Тирана, Эльбасан, Химаре, Берат және Джирокастер сияқты басқа да қалаларды суреттерінде бейнеледі. Алайда, импрессионизмді Албанияға енгізу және таратуда елдің алғашқы кәсіби суретшісі Андроники Зенго Антониудың үлесі де зор. Мио суретші ретінде сәтті мансап жасады және 40 жыл ішінде 400-ден астам сурет және 130 картина жазды. Оның 60 туындысын Тиранадағы Албанияның бейнелеу өнері ұлттық галереясында көруге болады. Оның қызы Розета Корчадағы 2010 жылы жаңартылған үйінде, қазір Ванджуш Мио мұражайы деп аталатын жерде, оның басқа да туындыларын көрсетеді. 1994 жылы осы мұражайдан 21 картина ұрланып, әлі күнге дейін табылмай отыр. 2012 жылдың шілдесінде шамамен 300 000 АҚШ долларына бағаланған тағы 27 картина жоғалып кеткен. Жоғалған 27 картинаның арасында суретшінің 1920 жылдардың соңында салған алғашқы туындылары да болды.

Mio was born on 3 March 1891 in Korçë, Albania. In 1908 due to economic reasons he had to leave together with his brother to Bucharest, Romania. He was active member of the Albanian artist colony in the Romanian capital and in 1915 he started his studies of Fine Arts at the Bucharest National University of Arts. He successfully completed his education in 1919 and in the same year he opened his first personal exhibition in Bucharest. In 1920 he returned for a few months to his native country and exhibited his works in Korçë. This was the first art exhibition in public in the whole country. During this period her taught the future artist Sofia Zengo Papadhimitri. In September 1920 he went to Rome. As a great admirer of the Italian impressionists of the 19th and early 20th century, he enrolled at the Royal Academy of San Luca. However, financial problems forced him to interrupt the studies and to get back to Korçë. There he took a job as an art teacher at the French school, where he taught among other pupils the future leader of the country Enver Hoxha. Thanks to a government scholarship, he could return to Rome and in 1924 successfully complete the studies with the graduation. After that Mio decided to return to his birthplace Korçë, which at that time was the cultural capital of Albania. During his lifetime he participated on numerous exhibitions throughout the whole country, in 1942 even in Bari, Italy. The last exhibition organized by himself, was a retrospective of his work and took place in November 1957 in Tirana. A few days later, on 30 December 1957, Mio died in Tirana due to complications caused by jaundice. Sources credit Vangjush Mio as the first impressionist painter of Albania. He was known especially for his landscape paintings and is considered the best Albanian landscape painter of the 20th Century. His favorite subjects were the cities Korçë, Pogradec and the surrounding area, but he immortalized in his works also other cities like Tirana, Elbasan, Himarë, Berat and Gjirokastër. However the introduction and spread of impressionism is also credited to Albania's first woman professional artist, Androniqi Zengo Antoniu. Mio had a remarkable career as a painter and produced over 400 drawings and 130 paintings within 40 years. Among 60 items of his work can be admired at the National Gallery of Figurative Arts of Albania in Tirana. Further paintings are presented by his daughter Rozeta in his 2010 renovated house in Korçë, now known as the Museum Vangjush Mio. In 1994 twenty one paintings were stolen from that museum and are still missing. An additional 27 paintings for an estimated value of US$300,000 were reported missing in July 2012. Among the 27 missing paintings, there were some of the painter's initial works dating in the late part of the 1920s.

Құрметтер

Ванджуш Мио халық суретшісі (Piktor i Popullit) атағымен марапатталды. 1965 жылы оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Ванджуш Мио, халық суретшісі» атты албандық деректі фильмі түсірілді. Корче қаласының мәдени орталығы оның құрметіне аталды. 2007 жылдан бері қазан айының соңында Корчеде жыл сайынғы Мио күндері фестивалі өтеді. Фестиваль барысында төрт күн бойы қала және айналасындағы аумақта ашық студиялар жұмыс істейді, осы арқылы адамдар Албания мен шетел суретшілерінің туындыларын тамашалай алады. Фестивалдің соңғы күні барлық картиналар мәдени орталықта көрмеге қойылады. Бірнеше жылдан бері жалпыұлттық көркем өнер байқауының жеңімпаздарына Ванджуш Мио сыйлығы табыс етіледі.