Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италия соғысының бөлігі, 1542–46
Part of the Italian War, 1542–46
Булоньнің бірінші қоршауы 1544 жылдың 19 шілдесінен 14 қыркүйегіне дейін, ал Булоньнің екінші қоршауы 1544 жылдың қазан айында өтті. Бұрын Булонь 1492 жылы қоршауға алынған, ол кезде ағылшын Тюдор королі Генрих VII Францияның Па-де-Кале аймағындағы Булоньдің нашар қорғалған төменгі қаласын қоршауға алған. Елу жыл өткен соң, Францияға қарсы соғыс кезінде Киелі Рим императоры Карл V-нің одақтастары ретінде ағылшындар Генрих VII-нің ұлы және мұрагері Генрих VIII басшылығымен қайта оралды. Булонь 1544 жылдың 14 қыркүйегінен 1550 жылдың наурыз айына дейін француз жерінде ағылшын иелігі ретінде бекітіліп, қорғалды.
The First Siege of Boulogne took place from 19 July to 14 September 1544 and the Second Siege of Boulogne took place in October 1544. An earlier Siege of Boulogne had taken place in 1492 when the English Tudor King Henry VII laid siege to the lightly defended lower town of Boulogne in the Pas de Calais, France. Fifty years later as allies of the Holy Roman Emperor Charles V, during the war against the French, the English returned led by Henry VII's son and heir, Henry VIII. Boulogne was fortified and defended as an English possession on the French mainland between 14 September 1544 and March 1550.
Бірінші қоршау
Булонь қоршауы 1544 жылдың 19 шілдесі мен 14 қыркүйегі аралығында Англия королі Генрих VIII Францияға жасаған үшінші шабуылы кезінде өтті. Генрихті Булоньді басып алуға француздың Шотландиядағы Англияның жауларына көмектесуі себеп болды. 1543 жылы ол Испания королі және Киелі Рим императоры Карл V-пен жаңа одақ жасады, оның католик діні Францияға қарсы Англиямен одақтасудың саяси тиімділігіне уақытша бағындырылды. 1544 жылдың басында үлкен ағылшын әскері Кале аймағынан аттанды. Кейіннен бұл екіге бөлінді, олардың бірі Суффолк герцогының басшылығымен Болонның жағалау қаласына жол тартты және 19 шілдеде оны қоршауға алды. Бірнеше аптадан кейін Генрих жеке басқару үшін қоршауға келді. Қаланың төменгі бөлігі, нашар қорғалған, қатты бомбалаудың нәтижесінде тез құлады, ол тамыз айына дейін жалғасты. Қыркүйек айында жоғарғы қала бұзылып алынды, бірақ орталық қамал әлі де тұрды. Француз гарнизонының оттық күші жаяу шабуылға мүмкіндік бермеді, сондықтан ағылшындар қамалдың астынан туннель қазып, француздықтар 13 қыркүйекте капитуляциялады. Алайда, император Карл V Франциямен жеке бітімге келді, ал француздықтар Булоньді екінші рет қоршауға алды. Келесі жылдары Англия да, Франция да бір-бірімен толыққанды соғысқа түсуге күш таба алмады. Француздардың Булоньді қайтарып алу әрекеттері сәтсіз аяқталды, ал ағылшындардың Кале және Булонь маңындағы аумақты кеңейту әрекеттері де сәтсіз болды. Генрих үлкен француздық флоттың келуін күтті, бірақ ол келмеді, содан кейін Англияның көптеген әскери ресурстары оның және оның ұлының билігі кезінде Шотландиядағы соғысқа жұмсалды.
The siege of Boulogne took place between 19 July and 14 September 1544, during the third invasion of France by King Henry VIII of England. Henry was motivated to take Boulogne by the French giving aid to England's enemies in Scotland. In 1543 he made a new alliance with Charles V, Holy Roman Emperor and King of Spain, whose Roman Catholic allegiances were, for a time, overruled by the political advantages of an alliance with England against France. In early 1544, a large English force departed from the Pale of Calais. Later, this split into two parts, and one of them, under the Duke of Suffolk, marched to the coastal town of Boulogne and laid siege to it on 19 July. A few weeks later, Henry arrived to take command of the siege himself. The lower section of the town, fortified lightly, fell quickly to heavy bombardment, which continued through August. By September, the upper town was breached and taken, but the central castle still held out. The French garrison's firepower prevented any approach on foot, so the English dug tunnels under the castle, and the French surrendered on 13 September. However, the Emperor Charles V then made a separate peace with France, and the French attacked Boulogne in the Second Siege of Boulogne. Over the following years, neither England nor France found the strength to engage in all out war with one another. French attempts to retake Boulogne failed, while English attempts to gain more territory around Calais and Boulogne also failed. Henry awaited a large French invasion fleet which never came, and subsequently much of England's military resources during his and his son's reigns were diverted to the war in Scotland.
Екінші қоршау
Булоньның екінші қоршауы 1542–1546 жылдардағы Италия соғысының аясында болған шайқас. Дофин әскері Монтрейге шабуыл жасап, Норфолк герцогін қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті; Генрих VIII өзі 1544 жылдың қыркүйек айының соңында Англияға қайтып, Норфолк және Суффолк герцогтеріне Булоньді қорғауды бұйырды. Екі герцог осы бұйрықты дереу бұзып, жаулап алынған қаланы қорғау үшін шамамен 4000 әскерді қалдырып, қалған ағылшын әскерін Калеге шығарды. Саны аз болған ағылшын әскері енді Каледе қоршауға түсті; Дофин қарсылық көре алмады және күшін Булоньді қоршауға жұмсады. 9 қазанда француз шабуылы қаланы басып алуға жақын болды, бірақ әскерлер ерте тонауға кіріскенде кері шегінді.
The Second Siege of Boulogne was an engagement late in the Italian War of 1542–1546. The Dauphin's army descended on Montreuil, forcing the Duke of Norfolk to raise the siege; Henry VIII himself left for England at the end of September 1544, ordering the Dukes of Norfolk and Suffolk to defend Boulogne. The two Dukes quickly proceeded to disobey this order: leaving some 4,000 men to defend the captured city, they withdrew the rest of the English army to Calais. The English army, outnumbered, was now trapped in Calais; the Dauphin, left unopposed, concentrated his efforts on investing Boulogne. On 9 October, a French assault nearly captured the city, but was beaten back when the troops prematurely turned to looting.
Беделді құрылыс
Генрих VIII-нің 18 қыркүйекте Булоньге жеке сапарынан кейін ағылшындар өздерінің позицияларын нығайта бастады. Булоньде жоғары және төменгі қалалар болды, ал Булонь цитаделі Лиан өзенінің сағасына жақын, портқа іргелес төменгі қалада орналасқан. Солтүстікте Tour d'Ordre деп аталған римдік маяк нығайтылып, «Ақсақал» деп аталды, ал 1545 жылы «Ақсақал» мен Булонь арасында салынған жаңа бекініс «Жас адам» деп аталды. Бұл жұмыстарды Джон Роджерс бақылады, ол бұрын шебер-төбеші болған. Әскери инженер Ричард Ли және Гвинея қазынашысы Томас Палмер Генрих VIII-ден тікелей қосымша нұсқаулар алып келді. 1546 жылдың мамыр айынан бастап шығысқа қарай төбеде тағы бір бекініс салынды. Қазір Мон Ламберт деп аталатын ол, сол кезде Булемберг деп аталған. Алайда, Булонь капитаны Николас Арнольд оның жетіспейтін жақтарына шағымданып, құдығы мен қоймаға арналған орынның жоқтығын айтты. 1549 жылы француз әскерінің жақындауынан ол тасталып кетті. Француздар Лианның оңтүстігін нығайтып, Форт-де-Шаттильон және Форт-д'Отреуды салды. 1546 жылдың маусымында жасалған Камп (немесе Ардрес) шарты бойынша, жаңа бекіністерді салу тоқтатылуға тиіс болған. Шарты бойынша, ағылшындар 1554 жылы Булоньді 2 миллион кронаға қайтаруға келісті. Ақырында, ағылшындардың Булоньдегі иелігін француздық Маркиздегі форттың құрылысы бұзып, ол қалаға жабдықтауды тоқтатуға мүмкіндік берді. Мүмкін болмаса да, көптеген ағылшын жұмысшыларының жұмыстар кезінде қайтыс болғаны немесе ауырғандары анық. 1545 жылдың қаңтарында 1200 адам жіберілсе, маусым айында олардың тек 300-і ғана жұмыс істеді.
After Henry VIII's personal visit to Boulogne on 18 September the English began fortifying their position. Boulogne had a high and low town, and the citadel of Boulogne was in the low town adjacent to the harbour near the mouth of the river Liane. To the north a Roman lighthouse known as the Tour d'Ordre was fortified and called the 'Old Man', and a new fort built between the Old Man and Boulogne in 1545 was called the 'Young Man.' The surveyor of these works was John Rogers who had been a master mason. The military engineer Richard Lee and Thomas Palmer, treasurer of Guînes, brought additional instructions directly from Henry VIII. Another outlying fort was built on a hill to east from May 1546. Now called Mont Lambert, it was then called Boulemberg. However, Nicolas Arnold, the captain of Boulogne complained of its shortcomings; it held no well, or room for storage. It was abandoned in 1549 on the approach of a French army. The French fortified south of the Liane, building the Fort de Châtillon and Fort d'Outreau. The building of any new fortifications was supposed to have ceased under the Treaty of Camp (or Treaty of Ardres) made in June 1546. The treaty provided that the English would evacuate Boulogne in 1554 in return for 2,000,000 crowns. The English possession of Boulogne was eventually compromised by the French construction of a fort at Marquise, north of the town, which could blockade supplies. Although records are incomplete, it is clear that large numbers of English labourers died or became sick during the works. Of 1,200 men sent in January 1545, only 300 were still working in June.
Қару-жарақ қоймасы
Булонь қарулары Генрих VIII-нің 1547 жылғы 28 қаңтардағы қайтысынан кейін жасалған ағылшын корольдік мүліктерінің тізіміне енгізілді. Олардың дөңгелектері мен жиектерінің көп бөлігі шіріген деп айтылды. Жалпы саны: 4 зеңбірек; 5 жартылай зеңбірек; 10 кальверн; 14 жартылай кальверн; 18 сакер; 21 соқыр, соқырша және камералық соқыр; 25 үлкен мыс миномет; 19 кішкентай мыс миномет; 9 темір миномет; 3 темір бомба; 3 темір пушка перье; 16 порттық зеңбірек; 24 аңшылық зеңбірек; 7 шланг; 12 қос тірек; 54 креветка тірегі; 114 жеке тірек; 2 кран; және 73 мыс хагбут. Зеңбіректер төрт позицияда орналасқан: "Ескі кісі", "Жоғары Булонь", "Негізгі Булонь" және "Булемберг" (Мон Ламберт). 1550 жылғы наурыз айында Булонь Францияға қайтарылғанда, Эдуард VI қарулардың да тапсырылатынын атап өтті. Олардың ішінде жақында түскен қарулар және; 2 базилиск; 2 жартылай зеңбірек; 3 кальверн; 2 жартылай кальверн; 3 сакер; 16 соқыр; 94 ағаш құйрықты аркебуз (бекітілген позицияларға арналған мылтықтар); және 21 темір зеңбірек болды.
The guns of Boulogne were listed in the inventory of English crown possessions taken after Henry VIII's death on 28 January 1547. Most of their wheels and stocks were said to be rotten and decayed. The totals were; 4 cannons; 5 demi cannons; 10 culverins; 14 demi culverins; 18 sakers; 21 falcons, falconets, and chamber falcons; 25 great brass mortars; 19 small brass mortars; 9 iron mortars; 3 iron bombards; 3 iron cannon perrier; 16 port pieces; 24 fowlers; 7 slings; 12 double bases; 54 shrimp bases; 114 privy bases; 2 robinets; and 73 brass hagbuts. The guns were in four positions; the Old Man; High Boulogne; Base Boulogne; and the Boulemberg (Mont Lambert). When Boulogne was returned to France in March 1550, Edward VI noted that the guns too would be handed over. These included recently captured pieces and; 2 basilisks; 2 demi cannon; 3 culverins; 2 demi culverins; 3 sakers; 16 falcons; 94 arquebus a croc with wooden tails (muskets for fixed positions); and 21 iron guns.
Дамыған қақтығыс
1547 жылы наурыз айында Англияның Эдуард VI мен Францияның Франциск I арасында жасалған келісімге сәйкес Булоньде француз бен ағылшын арасында бітім орнатылды. 1547 жылдың маусым айында ағылшындар портта тұрғызып жатқан қабырғаға байланысты халықаралық дау туды. Француздар мұны Камп келісімінің шарттарын бұзатын жаңа бекініс деп мәлімдеді, ал ағылшындар бұл теңізден қорғау үшін салынған қабырға ғана екенін айтты. Дипломатиялық тартыста бұл дау ағылшын мен француздың ниеттері және Шотландиядағы Сент-Эндрюс қамалына қатысуы туралы пікірталастармен байланысты болды. 1548 жылдың жазында француздар қабырғаға фланкер мен зеңбірек қойылғанын байқады; ағылшындар бұл жұмысшыларды қорғау үшін жасалғанын мәлімдеді. Француз кемелері оқ атқанда, ағылшындар да жауап берді. Эдвард Сеймур, Сомерсеттің 1-ші герцогі, 1548 жылдың қыркүйегінде Франсуа ван дер Делфке француздардың Булоньде келісімге қайшы келетін форттар салып жатқанын хабарлады; желтоқсанда француздар ағылшындар салып жатқан екі жаңа бекініс және Гинне мен Кале қалаларына жақын орналасқан тағы бір форт – Форт Фиенсті жойды. 1549 жылдың мамыр айында француздардың Булоньге жасаған ірі шабуылы сәтсіз аяқталды. Император елшісі Саймон Ренард Булемберг немесе Ламберт тауындағы фортқа жасалған сәтсіз шабуыл туралы мәлімдеді. Францияның басшысы Гаспар II де Колиньи, Шатильон сиері, Франция констеблінің туысы, сағат 2-де фортқа баспалдақ тіктеді, бірақ ол өзін сатып алғанына сенген гарнизон мүшелері дабыл қақты. 200 француз қаза болды. Ағылшындар сатқындыққа күдіктенді, өйткені олардың алғашқы оқ ату кезінде төрт зеңбірек жарылып, шамамен жетпіс сарбаз рұқсатсыз кетіпті. Форттағы әйелдер осы күнді құтқарды деседі. Кейбіреулер Шатильонды күлдіріп, баспалдақтарын тым қысқа жасағанын айтты, бірақ бұл әрекет жақсы жоспарланған, өйткені форт қаланың қорғанысы үшін маңызды болды. Бұған қоса, бұл әрекет келісімді бұзу болып саналды. Эдуард VI осы түнгі шабуылды және порттағы кемелерді өртеп жіберуге жасалған сәтсіз әрекетті өзінің жылнамасында жазды. Жазда Колиньи кемежайды 20 000 оқтан тұратын батареямен бомбалады және артиллериямен кемежайдың аузын блокадалады. Ағылшындар осы артиллериялық позицияны басып алды, ал француздар одан аз маңызды позицияны орнатты. Ағылшын гарнизонына кедергі келтірмейтін таспен толтырылған кемемен портты бұзуға жасалған әрекет те сәтсіз аяқталды.
There was a truce between the French and English at Boulogne according to a treaty made between Edward VI of England and Francis I of France in March 1547. In June 1547, an international dispute arose over a wall the English were building at the harbour. The French claimed it was a new fortification in breach of truce under the Treaty of Camp, while the English maintained that it was merely a sea wall to protect the haven. In the diplomacy, this dispute was connected with arguments over English and French intentions and intervention at St Andrews Castle in Scotland. In the summer of 1548, the French observed the mole was provided with a flanker and cannon; the English insisted it was merely to protect the workmen. French ships fired at it and the English returned fire. Edward Seymour, 1st Duke of Somerset told François van der Delft that the French were constructing forts at Boulogne in contravention of treaty in September 1548; in December the French managed to destroy two new outposts the English were building, and another fort nearer to Guînes and Calais called Fort Fiennes. A major attempt on Boulogne by the French was repulsed in May 1549. The Imperial ambassador, Simon Renard, reported a failed assault on the fort at Boulemberg, or Mount Lambert. The French leader, Gaspard II de Coligny, sieur de Châtillon, a nephew of the Constable of France, set ladders against the fort at 2:00am but the alarm was sounded by members of the garrison who he believed he had successfully bribed. 200 French were killed. The English suspected treachery as four guns blew up on their first firing and around seventy men were absent without leave. The womenfolk in the fort were said to have saved the day. Some laughed at Châtillon, saying he had made his scaling ladders too short, although the action was well conceived as the fort was crucial to the defence of the town. Moreover, the action was said to be in breach of treaty. Edward VI recorded this night assault in his chronicle, with a failed attempt to burn the ships in the harbour. In the summer, Coligny bombarded the pier with a battery of 20,000 shot, and blockaded the mouth of the haven with artillery. The English overran this artillery position and the French set up another which was less commanding. An attempt to foul the harbour with a hulk laden with stones also failed to inconvenience the English garrison.
Ағылшын тілінен қайтарып алу
Кемп шарты бойынша ағылшындар 1554 жылы Булоньді эвакуациялауға келіскенімен, қала 1550 жылы Булонь шарты бойынша Францияға қайтарылды, сонымен қатар бұл Шотландиядағы қатаң күш көрсету соғысын да аяқтады. Саймон Ренардтың мәлімдемесіне сәйкес, ағылшын капитаны Патшалық Кеңестен алған тапсырыс бойынша капитуляциялауға көңілсіздікпен келісті. Франция королі Генрих II 1550 жылдың 16 мамырында қалаға ресми түрде кірді. Ол үш күн бойы Булемберг, Амблетеуз, Ардрес мұнарасы, Ұлы Форт және Шаттильон форты (сондай-ақ Шаттильон бағы деп те аталады) форттарын аралады. Ол қаладағы жаңадан салынған кейбір бекіністерге және ағылшындардың қалаға тәтті су жеткізу жоспарына әсерленді. Генрих II Амблетеудегі ағылшын жұлдызды фортын және Блэкнесстегі көршілес құрылысты салуды жалғастыруға шешім қабылдады. Француздар да "ла Дюнетт" деп атаған жартасты бағалады, аяқталғаннан кейін Генрих II оны римдік құрылыспен салыстырды. Ағылшындар бұрын қиратқан немесе зақымдаған Булоньдегі Нотр-Дам базиликасы қайтадан салынуға тиіс болды, Генрих II шіркеуге Әйелдің күміс мүсінін сыйға берді, ал басқа да ақсүйектер қаржылай көмектесті.
Although by the Treaty of Camp, the English had agreed to evacuate Boulogne in 1554, the town was returned to France in 1550 under the Treaty of Boulogne which also concluded the war of Rough Wooing in Scotland. Simon Renard reported that the English captain accepted his order to surrender from the Privy Council with a sigh. Henry II of France formally entered the town on 16 May 1550. He stayed three days and visited the forts of the Boulemberg, Ambleteuse, the Tower of Ardres, the Great Fort and Fort Châtillon (also called Châtillon's garden). He was impressed with some of these recent fortification works and also with the English scheme for bringing freshwater to the town. Henry II determined to continue building the English star fort at Ambleteuse and the neighbouring work at Blackness. The French also admired the mole, which they called 'la Dunette,' and when completed Henry II compared it to a Roman work. The Basilica of Notre Dame de Boulogne, destroyed or badly damaged by the English, was to be rebuilt, Henry II gave the church a silver statue of Our Lady, and other nobles subscribed money.
Танымал мәдениетте
1544 жылы Генрих VIII Булоньді қоршауы "Тюдорлар" телесериалының 4-ші маусымында көрсетілген.
The 1544 Siege of Boulogne by Henry VIII was depicted in the 4th season of the television series The Tudors.