Гилактар – Каспий теңізінің оңтүстігінде тұратын ирандық этностық топ. Тілдері – гилаки тілі, мазандарани тілімен жақын. Иранның солтүстігінде қоныстанған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық этнос – гилактар (гилаки: گيلٚکؤن, گیلکها) Каспий теңізінің оңтүстігіне тән ирандық этнос. Олар Иранның солтүстік бөлігінде қоныс тепкен негізгі этникалық топтардың бірін құрайды. Гилак халқы, сондай-ақ тығыз байланысты мазандарани халқы, Каспий теңізінің оңтүстік және оңтүстік-батыс жағалау аймақтарында мекендейтін Каспий халқының бір бөлігі болып табылады. Олар гилаки тілінде сөйлейді, ол мазандарани тіліне жақын ирандық тіл.
Iranian ethnic group
Gilaks (Gilaki: گيلٚکؤن, گیلکها) are an Iranian ethnic group native to the south of Caspian sea. They form one of the main ethnic groups residing in the northern parts of Iran. Gilak people, along with the closely related Mazandarani people, comprise part of the Caspian people, who inhabit the southern and southwestern coastal regions of the Caspian Sea. They speak the Gilaki language, an Iranian language that is closely related to Mazandarani.
Тарих
Каспий теңізінің оңтүстігіндегі, қазіргі Гилан деп аталатын аймақ бұрын Дайлам деп те аталатын. Осы аймақтың тұрғындары дайламиттер деп аталды. Ғалымдар гилактар мен зазалардың арасында байланыс бар екенін айтады. Зазалар өздерін Димли немесе Димла деп атайды, бұл атау Дайлам сөзінен шыққан. Димли – заза тілінің атауы.
The region south of the Caspian Sea, what is now called Gilan, was also referred to as Daylam. and the inhabitants of the region were called the Daylamites. Scholars suggest a link between the Gilaks and the Zazas. Zaza call themselves Dimlī or Dīmla, which derived from the world Daylam. Dimli is the name of the Zaza language.
Экономика
Гилаки халқы Альборц тауларының бойында да, айналасындағы жазықтарда да қоныстанды. Осының салдарынан, Альборц тауларының солтүстік беткейінде тұратындары мал шаруашылығымен айналысса, жазықта тұратындары егіншілікпен шұғылданады. Гилактар облыстық және ұлттық экономикада маңызды рөл атқарады, аймақтың күріш, астық, темекі және шай сияқты негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің көп бөлігін қамтамасыз етеді. Балық аулау, икра экспорттау және жібек өндірісі де маңызды салалардың қатарында. Ауыл шаруашылығымен қатар, Гилактар Гилан облысының туризм сияқты басқа да маңызды сауда салаларын басқарады және Иранның басқа аймақтарынан келген мемлекеттік қызметкерлермен бірге әкімшілік және үкіметтік лауазымдарды бөліседі.
Gilaki people live both alongside the Alborz mountains, and in the surrounding plains. Consequentially, those living along the northern side of the Alborz mountains tend to raise livestock, while those living in the plains farm. Gilaks play an important role in provincial and national economy, supplying a large portion of the region's agricultural staples, such as rice, grains, tobacco, and tea. Other major industries include fishing and caviar exports, and the production of silk. In addition to agricultural activities, Gilaks also control other principal sectors of commerce of the province of Gilan such as tourism, and share administrative and government positions with civil servants from other regions of Iran.
Адамдар
Гилактардың саны 3-тен 4 миллионға дейін (2006 жылғы бағалау бойынша) естімаланған. Олар негізінен Каспий теңізінің оңтүстік-батыс жағалауында тұрады және Иранның солтүстік бөлігінде қоныстанған негізгі этникалық топтардың бірі болып табылады. Гилактар көршілес мазандарандықтармен, сондай-ақ грузиндер, армяндар және әзербайжандар сияқты Кавказ тегінен шыққан басқа да халықтармен тығыз байланыста. Ғилаки тілінің шығыс және батыс деп екі негізгі диалектісі бар, олардың арасында Сафидруд өзені шартты шекара саналады және бұл тіл Каспийлік кіші тобына жатады. Ғилаки тілінде көптеген қосалқы диалектілер бар, және шығысқа қарай жылдам қозғалғанда, ол біртіндеп мазандарани тіліне ұласады. Тонокабон мен Калардашт арасындағы ауыспалы диалектілер Ғилаки және Мазандарани тілдері арасында көпір қызметін атқарады. Формалар мен сөздік құрамындағы айырмашылықтар Ғилаки немесе Мазандарани тілдерінде өзара түсіністіктің төмен деңгейіне әкеледі, сондықтан бұл диалектілерді Каспий аймағының үшінші жеке тіл тобы деп санау керек. Мазандаранда гилактар Рамсар және Тонекабон қалаларында қоныстанған. Бұл жерде олардың диалектілеріне мазандарани тілінің әсері болғанымен, олар әлі де Ғилаки тілінің диалектілері болып есептеледі. Сонымен қатар, шығыс Ғилаки диалектісі Чалұс өзенінің барлық аңғарында қолданылады. Қазвин провинциясында гилактар провинцияның солтүстік бөлігінде, Аламут аймағында тұрады. Түрік тілді төрт ауылды есептемегенде, Аламут тұрғындары Ғилаки және Рудбар Тати тілдерінде сөйлейді.
The population of Gilaks is estimated to be between 3 and 4 million (2006 estimation). They mainly live along the southwest coasts of the Caspian Sea and are one of the main ethnic groups that reside in the northern parts of Iran. The Gilaks are closely related to the neighboring Mazandarani, and other groups of Caucasus descent, such as Georgians, Armenians, and Azerbaijanis. Gilaki, which has two main dialect types, eastern and western, with the Safidrūd River as the general border, is a member of the Caspian subgroup. There are many subdialects of Gilaki, and, progressing to the east, it gradually blends into Mazandarani. The intermediate dialects of the area between Tonokābon and Kalārdašt serve as a transition between Gilaki and Mazandarani. The differences in forms and vocabulary lead to a low mutual intelligibility with either Gilaki or Mazandarani, and so these dialects should probably be considered a third separate language group of the Caspian area. In Mazandaran, the Gilaks reside in the city of Ramsar and Tonekabon. There, though their dialects are influenced by Mazandarani, they are still considered dialects of the Gilaki language. Furthermore, the eastern Gīlakī dialect is spoken in the entire valley of the Čālūs river. In Qazvin province, the Gilaks reside in the northern parts of the province, in Alamut. Apart from four Turkish speaking villages higher up, the inhabitants of Alamut speak Gilaki and those of Rudbar Tati.
Тіл
Гиллаки тілі – иран тілдерінің солтүстік-батыс тармағына жатады. Бұл тіл гилак халқының арасында кеңінен қолданылады, алайда гилаки тілінің түрлі аймақтық және жергілікті диалектілері де бар. Гилактар гилаки тілінде де, стандартты парсы тілінде де сұйық сөйлейді. Парсы тілі Ирандағы білім берудің ресми тілі болып табылады, сондай-ақ мұғалімдер сабақта аймақтық диалекттер мен акценттерді қолданудан тыйылады, сондықтан гилаки тілі балаларға үйде үйретіледі. Гиллаки және мазандарани тілдері (басқа иран тілдері кірмейді) J2a және G2a3b генетикалық маркерлерімен сипатталады.
The Gilaki language is a member of the Northwestern branch of the Iranian languages. It is the main language spoken amongst the Gilak people, although various regional and local dialects of the Gilaki language are common. Gilak people are fluent in both the Gilaki language and standard Persian. Persian is the official language of education in Iran, and since teachers are discouraged from using regional dialects and accents in class, the Gilaki language is taught to children at home. The Gilaki and Mazandarani languages (but not other Iranian languages) J2a, and G2a3b.
Гилак халқына қосылған топтар
Сафави, Афшарид және Каджар дәуірлерінде Гиланға көптеген грузиндер, черкестер, армяндар және Кавказдың басқа да халықтары қоныстанды, олардың ұрпақтары бүгінге дейін Гилан аймағында өмір сүреді.
During the Safavid, Afsharid, and Qajar eras, Gilan was settled by large numbers of Georgians, Circassians, Armenians and by other peoples of the Caucasus, whose descendants still live across Gilan.