Кіріспе

Ортағасырлық Франция короліне қарсы көтеріліс. 1323–1328 жылдардағы Фламанд шаруаларының көтерілісі, кейде тарихи жазбаларда Фламанд жағалауының көтерілісі (Opstand van Kust Vlaanderen) деп аталады, ортағасырлық Еуропаның соңындағы халық көтерілісі. 1323 жылдың соңында шашыраңқы ауылдық бүліктер ретінде басталган шаруалардың көтерілісі, 1328 жылға дейін Фландриядағы қоғамдық өмірге шамамен бес жыл бойы үстемдік құрған толыққанды көтеріліске айналды. Фландриядағы көтерілістің себебі Фландрия графы Людовик I-нің артық салық салуы және оның Францияға қатысты саясаты болды. Көтерілісте қалалық көшбасшылар мен ауылдық топтар қатысты, олар 1325 жылға қарай Фландрияның көп бөлігін басып алды. Көтеріліске Лампернизеден келген бай шаруа Николаас Заннекин жетекшілік етті. Заннекин мен оның адамдары Ньюпорт, Вёрн, Ипр және Кортрейк қалаларын жаулап алды. Кортрейкте Заннекин графты тұтқынға алды. 1325 жылы Гент пен Оденаардты басып алуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Франция королі Карл IV араласты. 1326 жылдың ақпанында Людовик тұтқыннан босатылып, Арк бейбіт шарты жасалды. Бірақ бейбітшілік ұзаққа соқпады, жаңа қақтығыстар басталғанда граф Францияға қашып кетті. Людовик өзінің жаңа сюзерені Филипп VI-ны көмекке шақырды, ал Заннекин мен оның жақтастары Кассель шайқасында француз королінің әскерінен жеңіліске ұшырады.

Салықтарға қарсы көтерілістен бастап , толық көлемді көтеріліске дейін

1322 жылдың қыркүйегінде ескі граф Роберт III қайтыс болды. Роберттің ұлы және мұрагері Людовик I екі ай бұрын қайтыс болғандықтан, графтық орнына оның немересі Людовик отырды. Осылайша, Людовик екі айдың ішінде әкесі мен атасынан Невер және Фландрия графтықтарын мұраға алды, ал анасының атынан Ретельде нақты билік жүргізді, оны 1328 жылы ресми түрде мұраға алатын болды, бұл оны Франциядағы ең қуатты феодалдардың біріне айналдырды. 1320 жылы Людовик Франция королі Филипп V және Бургундия графинясы Иоанна II-нің екінші қызы Франциялық Маргаретқа үйленді. Одақтық неке және Людовиктің француздық тәрбиесі оны атасы Роберт III және арғы атасы Гай I-нің Францияға қарсы саясатынан бас тартты. Оның орнына Людовик Францияны қолдап, Англияға қарсы саясат ұстанды. Бұл саясат Атис-сюр-Орж келісімінің қаржылық салдарынан төлену үшін салықтарды көтергендіктен, Фландрия қалаларының экономикасына зиян келтірді. Көтеріліс 1323 жылдың қараша және желтоқсан айларында 1323 жылғы жақсы емес егін, қиын жағдай, графқа ондық пен салық төлеуден бас тарту және дворяндар мен билікке деген жеккөрушілік салдарынан басталды. Көтеріліске Жак Пейте және Николаас Заннекин сияқты жер иелері жетекшілік етті. Жергілікті ақсүйектер де қосылып, Брюгге қаласының мэрі Виллем де Декен көтерілістің жетекшісіне айналды. Заннекин Брюггеге қашып кетті, содан кейін көтеріліс кеңінен тарады. Заннекин көршілес Розеларе, Поперинге, Ниувпорт, Верн, Дюнкерк, Кассель және Байль қалаларын өз мақсатына иеленді, себебі олар оған қақпаларын ашты. Фландрияның жаңа графы Людовик де Неверс 1324 жылдың қаңтар айында Фландрияға келді, бірақ көтерілісті басуға жеткілікті әскері болмады, сондықтан ол көтерілісшілермен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. 1324 жылдың сәуір айында Сент-Эндрю бейбіт шарты жасалды, ол жинаушылардың талаптарына қарсы халықтың шағымдарының дұрыстығын мойындады.

Граф билігіне қарсы көтеріліс

Агитация бір жұмысшыны шайқап өлтіргеннен және Кортрейкте графтың Брюгге қаласының алты тұрғынын тұтқындағаннан кейін де жалғасты. Брюггеліктер қаруға көтеріліп, графты Кортрейк тұрғындары қолға түсірді. Ол Брюггеге жеткізілді, онда оның бірнеше серігі 1325 жылғы 21 маусымда жазаланды. Брюггеліктер Фландрия графының кіші ұлы, Фландрия графының інісі Роберт Кассельді Фландрияның регенті ("Рувард") етіп сайлады. Ол оларды Гентке қарсы жорыққа (1325 жылғы 15 шілдеде) бастап, қаланы қоршауға алды. Көтерілісшілердің қатарына өз қалаларынан қуылған Ипр және Гент тұрғындары қосылғанда, олардың саны арта түсті. Франция королі Карл IV Фландрияға елшілер жіберді. Олар графқа қарсы халықтың наразылықтарын оның корольдік сотқа беруді ұсынды. Кез келген келіссөздерге қатысу шарты ретінде көтерілісшілер Генттің бағынуын талап етті. Король Роберт Кассельді Парижге шақырып (1325 жылғы 19 қыркүйекте) Жан де Намурды "Фландрияның руварды" деп тағайындады. 4 қарашада Сенлис епискобы мен Сен-Дени аббаты корольдің тілегімен фламанд көтерілісшілерін анафемаға ұшыратты және король сонымен қатар әскери араласумен қорқытты. Анафемадан кейін Роберт Кассель көтерілісшілермен байланысын үзді және король тарапына қосылды. Невер графы Людовик Рождествоға дейін босатылды, ал 1326 жылғы 18 ақпанда ол Брюггеге кешірім берді және Фландрия коммуналарының салт-дәстүрі мен бостандықтарын сақтауға ант берді. Одан кейін ол Парижге корольге барды. Корольдің елшілері соңында уақытша бейбіт келісімге келді (Арк бейбітшілігі), ол 1326 жылғы 19 сәуірде Корбейльге жақын Вал-Мерикте бекітілді. 26 сәуірде Фландрияға қойылған тыйым алынды.

Франция патшасы Филипп VI-дің репрессиясы

Карл IV қайтыс болғаннан кейін 1328 жылдың ақпан айында фламанд қалаларының көтерілісі қайта жанданды. Луи де Неверс 29 мамырда Реймсте патшалыққа отырған Филипп VI-ға графқа қала тұрғындарына қарсы көмектесуге шақырды. Филипп экспедиция ұйымдастыруға келісті, ал патша әскері 22 шілдеде Аррасте жиналуға шақырылды. Көтерілісшілер ашық далада жаумен шайқасу үшін жеткілікті күш жинады, және көтерілісшілер әскері Кассель шайқасында патша әскерімен кездесті, онда олар жеңіліске ұшырады, ал Заннекин қаза тапты. Жеңісінен кейін король Францияға оралып, Брюгге және Ипр қалаларының тұрғындарының жақсы мінез-құлқы үшін кепілдерді алды. Брюгге қаласының бургомистрі Виллем де Декен Францияға өткізіліп, Парижде өлім жазасына кесілді. Фландрия графына қастандық жасағандарды жазалау міндеті жүктелді. Брюгге, Ипр, Кортрейк, Диксмуйде, Вёрн, Остенде, Аарденбург, Исендике, Дендермонде және Джерардсберген қалаларына ауыр айыппұл салынды. Кассель шайқасына қатысқандардың мүлігі тәркіленіп, графтың адал қолдаушыларына бөлінді. Генттен басқа барлық қалалардың жеңілдіктері жойылды немесе шектелді. Брюггеде қала тұрғындары графты Мале қамалында қарсы алып, оның мейірімін тілеп, тізе бүгіп отыруға мәжбүр болды. Ипрде қалалық мұнарадағы қоңырау сындырылды. Соңында, 1328 жылдың 20 желтоқсанында Франция королі Брюгге, Ипр және Кортрейк қалаларының бекіністерін бұзуға бұйрық берді.

Салдары

Жүз жылдық соғыс басталғанда, Луи графтықтың Англияға экономикалық тәуелділігіне қарамастан, француздық саясатын қатаң сақтады. Оның әрекеттері нәтижесінде ағылшындар жүн саудасына бойкот жариялады, бұл өз кезегінде Якоб ван Артевельде бастаған жаңа көтеріліске ұйтқы болды. 1339 жылы граф фламанд жерлерін тастап кетіп, енді қайтып оралмады. Луи 1346 жылы Креси шайқасында қаза тапты.

Тарихнама

Бельгиялық тарихшы Анри Пиренн 1900 жылы көтеріліс туралы алғашқы маңызды тарихи зерттеуін жариялады, Le soulèvement de la Flandre maritime de 1323-1328 ("1323–1328 жылдардағы Теңіз Фландриясының көтерілісі"). Америкалық тарихшы Уильям Х. ТеБрейк 1993 жылы "Көтерілістің жұқпалы ауруы: Халық саясаты және Фландриядағы шаруалар көтерілісі" атты кітабын жариялады.