1381 жылғы Англия шаруалар көтерілісі

Кіріспе

1381 жылғы Англиядағы көтеріліс

Шаруалар көтерілісі, сондай-ақ Уот Тайлер көтерілісі немесе Ұлы көтеріліс деп аталатын бұл оқиға 1381 жылы Англияның көптеген аймақтарында болған маңызды көтеріліс еді. Көтерілістің түрлі себептері болды, соның ішінде 1340 жылдары қара өлімнен туындаған әлеуметтік-экономикалық және саяси шиеленістер, Жүз жылдық соғыс кезінде Франциямен болған қақтығыстан туындаған жоғары салықтар және Лондонның жергілікті басшылығындағы тұрақсыздық. Көтерілістің тікелей себебі 1381 жылдың 30 мамырында Эссекс округінде корольдік шенеунік Джон Бэмптонның жасаған әрекеті болды. Оның Брентвудта жинамаған салықтарды алуға тырысуы елдің оңтүстік-шығысында жылдам тараған зорлық-зомбылыққа әкеп соқты. Көптеген ауылдық қоғам өкілдері, оның ішінде көптеген жергілікті шеберлер мен ауылдық шенеуніктер наразылық білдіріп, сот тізімдерін өртеп, жергілікті түрмелерді ашты. Көтерілісшілер салықтарды төмендетуді, жеке бастық тәуелділікті жоюды, король Ричард II-нің жоғары лауазымды шенеуніктерi мен соттарын қысқартуды талап етті. Радикал дін қызметкері Джон Боллдың уағыздарынан шабыт алып, Уот Тайлер басқарыған Кенттік көтерілісшілер тобы Лондонға бет алды. Олар Блэкхитте король үкіметінің өкілдерімен кездесті, олар оларды үйлеріне қайтуға көндіруге тырысты, бірақ сәтсіз болды. 14 жастағы Ричард Лондон мұнарасының қауіпсіздігіне шегінді, бірақ корольдік әскерлердің көп бөлігі шетелде немесе Англияның солтүстігінде болды. 13 маусымда көтерілісшілер Лондонға кірді және көптеген жергілікті тұрғындармен бірге түрмелерге шабуыл жасады, Савой сарайын қиратты, заң кітаптары мен ғибадатханадағы ғимараттарды өртеп жіберді және корольдік үкіметпен байланысты барлық адамдарды өлтірді. Келесі күні Ричард Майл-Эндте көтерілісшілермен кездесіп, олардың көптеген талаптарына, соның ішінде жеке бастық тәуелділікті жоюға келісті. Осы уақытта көтерілісшілер Лондон мұнарасына кірді, онда лорд-канцлер Саймон Садбери мен лорд-бас қазынашы Роберт Хейлсті өлтірді. 15 маусымда Ричард Тайлер мен көтерілісшілерді Смитфилдте қарсы алу үшін қаладан шықты. Қырқыс соқтығыстың нәтижесінде Ричардтың әскері Тайлерді өлтірді. Ричард Лондон мэрі Уильям Уолворттың көтерілісшілерді таратуға жеткілікті әскер жинауына уақыт берді, соның арқасында жағдайды бақылауға алды. Ричард дереу Лондон қаласында тәртіп орнатуға кірісіп, көтерілісшілерге берген уәделерін кері қайтарды. Көтеріліс Шығыс Англияға да тарады, онда Кембридж университетіне шабуыл жасалып, көптеген корольдік шенеуніктер қаза тапты. Қақтығыстар 25 немесе 26 маусымда Солтүстік Уолшем шайқасында көтерілісшілер армиясын жеңген Генри Деспенсердің араласуына дейін жалғасты. Қиындықтар солтүстікке қарай Йорк, Беверли және Скарбороға дейін, ал батысқа қарай Сомерсеттегі Бриджвотерге дейін тарады. Ричард тәртіпті қалпына келтіру үшін 4000 сарбазды жұмылдырды. Көтерілісшілердің көпшілігі іздестіріліп, жазаланды, қараша айына қарай кем дегенде 1500 көтерілісші өлтірілді. Шаруалар көтерілісін ғалымдар кеңінен зерттеді. 19 ғасырдың аяғындағы тарихшылар көтеріліс туралы мәліметтерді жинақтау үшін замандас хронистерден алынған көптеген дереккөздерді пайдаланды, ал 20 ғасырда сот жазбалары мен жергілікті архивтерді пайдалану арқылы зерттеулер толықтырылды. Көтеріліс туралы түсініктер жылдар өте өзгерді. Бұл оқиға бір кезде ағылшын тарихындағы шешуші сәт ретінде қарастырылған, бірақ қазіргі заманғы ғалымдар оның кейінгі әлеуметтік және экономикалық тарихқа тигізген әсеріне көңілсіз. Көтеріліс Жүз жылдық соғыстың барысына қатты әсер етті, өйткені кейінірек парламенттер Франциядағы әскери науқандарды қаржыландыру үшін қосымша салықтарды көтеруден бас тартты. Көтеріліс социалистік әдебиетте, оның ішінде автор Уильям Моррис еңбектерінде кеңінен қолданылған және 1980 жылдары Ұлыбританиядағы қауымдық салықты енгізу туралы пікірталасқа негізделген саяси солшылдардың күшті символы болып қала береді.

The Peasants' Revolt, also named Wat Tyler's Rebellion or the Great Rising, was a major uprising across large parts of England in 1381. The revolt had various causes, including the socio economic and political tensions generated by the Black Death in the 1340s, the high taxes resulting from the conflict with France during the Hundred Years' War, and instability within the local leadership of London. The final trigger for the revolt was the intervention of a royal official, John Bampton, in Essex on 30 May 1381. His attempts to collect unpaid poll taxes in Brentwood ended in a violent confrontation, which rapidly spread across the southeast of the country. A wide spectrum of rural society, including many local artisans and village officials, rose up in protest, burning court records and opening the local prisons. The rebels sought a reduction in taxation, an end to serfdom, and the removal of King Richard II's senior officials and law courts. Inspired by the sermons of the radical cleric John Ball and led by Wat Tyler, a contingent of Kentish rebels advanced on London. They were met at Blackheath by representatives of the royal government, who unsuccessfully attempted to persuade them to return home. King Richard, then aged 14, retreated to the safety of the Tower of London, but most of the royal forces were abroad or in northern England. On 13 June, the rebels entered London and, joined by many local townsfolk, attacked the prisons, destroyed the Savoy Palace, set fire to law books and buildings in the Temple, and killed anyone associated with the royal government. The following day, Richard met the rebels at Mile End and agreed to most of their demands, including the abolition of serfdom. Meanwhile, rebels entered the Tower of London, killing Simon Sudbury, Lord Chancellor, and Robert Hales, Lord High Treasurer, whom they found inside. On 15 June, Richard left the city to meet Tyler and the rebels at Smithfield. Violence broke out, and Richard's party killed Tyler. Richard defused the tense situation long enough for London's mayor, William Walworth, to gather a militia from the city and disperse the rebel forces. Richard immediately began to re establish order in London and rescinded his previous grants to the rebels. The revolt had also spread into East Anglia, where the University of Cambridge was attacked and many royal officials were killed. Unrest continued until the intervention of Henry Despenser, who defeated a rebel army at the Battle of North Walsham on 25 or 26 June. Troubles extended north to York, Beverley, and Scarborough, and as far west as Bridgwater in Somerset. Richard mobilised 4,000 soldiers to restore order. Most of the rebel leaders were tracked down and executed; by November, at least 1,500 rebels had been killed. The Peasants' Revolt has been widely studied by academics. Late 19th century historians used a range of sources from contemporary chroniclers to assemble an account of the uprising, and these were supplemented in the 20th century by research using court records and local archives. Interpretations of the revolt have shifted over the years. It was once seen as a defining moment in English history, but modern academics are less certain of its impact on subsequent social and economic history. The revolt heavily influenced the course of the Hundred Years' War, by deterring later Parliaments from raising additional taxes to pay for military campaigns in France. The revolt has been widely used in socialist literature, including by the author William Morris, and remains a potent symbol for the political left, informing the arguments surrounding the introduction of the Community Charge in the United Kingdom during the 1980s.

Экономика

Шаруалар көтерілісі 14 ғасырдағы экономикалық және әлеуметтік құлшыныстардың нәтижесінде туды. Ғасырдың басында ағылшын халқының көп бөлігі елдің қалалары мен кенттерін асырап, халықаралық сауданы қолдайтын ауыл шаруашылығында еңбек етті. Англияның көп бөлігінде өндіріс жергілікті феодалдар – оның ішінде ақсүйектер мен шіркеу – басқаратын және феодалдық соттар жүйесі арқылы басқарылатын манурлер айналысында ұйымдастырылды. Халықтың бір бөлігі еркін емес шаруалар болды, олар жыл сайын белгілі бір мерзімге феодалдарының жерінде жұмыс істеуге міндетті болды, бірақ Англияда еркіндік пен еркін еместіктің арақатынасы әртүрлі болды, ал оңтүстік-шығыста шаруалық құлшылық салыстырмалы түрде сирек кездесті. Кейбір шаруалар еркін емес туылған және жергілікті феодалдың келісімінсіз өз манурлерін тастап, басқа жерде жұмыс істей алмады; ал басқалары өздерінің шаруашылықтары үшін жерді иелену шартының бір бөлігі ретінде өздерінің еркіндігіне шектеулерді қабылдады. Халық санының өсуі қол жетімді ауыл шаруашылық жерлеріне қысым жасады, бұл жергілікті жер иелерінің билігін арттырды. 1348 жылы Еуропадан Англияға "Қара өлім" деп аталатын оба ауруы келді, ол халықтың шамамен 50 пайызын жылдам өлтірді. Алғашқы экономикалық шоктан кейін Англия өзгерген экономикалық жағдайға бейімделе бастады. Шаруалар арасындағы өлім-жітімнің жоғары деңгейі жердің кенеттен көп болуына және жұмыс күшінің тапшылығына әкелді. Жұмысшылар өз еңбегі үшін жоғары төлем ала бастады және еңбек күші үшін бәсекелестік нәтижесінде жалақы күрт өсті. Бұл жер иелерінің табысын азайтты. Қалалардағы сауда, коммерция және қаржылық желілер күйреп қалды. Билік хаостың алдын алу үшін 1349 жылы "Еңбекшілер жарлығы" және 1351 жылы "Жалақы туралы заң" сияқты төтенше шаралар қабылдады. Бұл заңдар жалақыны обадан бұрынғы деңгейде бекітуге тырысты, жұмыс істеуден бас тартуды немесе қолданыстағы келісімшартты бұзуды қылмыс деп жариялады және осы талаптарды бұзғандарға айыппұл салды. Жүйе бастапқыда арнайы Еңбекшілер судьялары арқылы, содан кейін 1360 жылдардан бастап, әдетте жергілікті ақсүйектерден құралған Бейбітшілік судьялары арқылы іске асырылды. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл заңдар жоғары жалақы талап ететін жұмысшыларға да, жұмыс берушілерге де, олар жұмысшылар үшін бәсекелестерінен артық ұсыныс жасауға тырысқан жағдайда да қолданылуы керек еді, бірақ іс жүзінде олар тек жұмысшыларға ғана, және де өте ерікті түрде қолданылды. 1361 жылы заң күшін арттырып, жазаларды күшейтіп, оған өртеу және түрмеге жабу жазалары енгізілді. Корольдік үкімет бұрын мұндай жолмен араласпаған және жергілікті жер иелерімен осылайша ашық немесе ұнамсыз одақтасқан емес. Келесі онжылдықтарда ағылшын шаруалары үшін экономикалық мүмкіндіктер артты. Кейбір жұмысшылар бұрын оларға тыйым салынған мамандықтарды меңгерді, ал басқалары жұмыс берушіден жұмыс берушіге ауысты немесе бай үйлерде қызметші болды. Бұл өзгерістер Англияның оңтүстік-шығысында қатты сезілді, онда Лондон нарығы фермерлер мен қолөнершілер үшін көптеген мүмкіндіктер жасады. Жергілікті феодалдар шаруалардың өз манурлерін тастауына кедергі келтіруге құқылы болды, бірақ шаруалар өздерін феодалдық соттарда тұтқындалған кезде, көптеген адамдар басқа жерлерде заңсыз жұмыс істеуге кетіп қалды. Жалақының өсуі жалғасты, ал 1340 жылдар мен 1380 жылдар аралығында ауыл жұмысшыларының сатып алу қабілеті шамамен 40 пайызға өсті. Төменгі таптардың байлығы артып келе жатқанда, Парламент 1363 жылы олардың бұрын тек элитаға ғана қолжетімді болған қымбат тауарларды тұтынуын шектеу үшін жаңа заңдар қабылдады. Бұл сәндік заңдар орындалмады, бірақ еңбек заңдары қатаң түрде қолданыла берді.

The Peasants' Revolt was fed by the economic and social upheaval of the 14th century. At the start of the century, the majority of English people worked in the countryside economy that fed the country's towns and cities and supported an extensive international trade. Across much of England, production was organised around manors, controlled by local lords – including the gentry and the Church – and governed through a system of manorial courts. Some of the population were unfree serfs, who had to work on their lords' lands for a period each year, although the balance of free and unfree varied across England, and in the south east serfdom was relatively rare. Some serfs were born unfree and could not leave their manors to work elsewhere without the consent of the local lord; others accepted limitations on their freedom as part of the tenure agreement for their farmland. Population growth led to pressure on the available agricultural land, increasing the power of local landowners. In 1348 a plague known as the Black Death crossed from mainland Europe into England, rapidly killing an estimated 50 percent of the population. After an initial period of economic shock, England began to adapt to the changed economic situation. The death rate among the peasantry meant that suddenly land was relatively plentiful and labourers in much shorter supply. Labourers could charge more for their work and, in the consequent competition for labour, wages were driven sharply upwards. In turn, the profits of landowners were eroded. The trading, commercial and financial networks in the towns disintegrated. The authorities responded to the chaos by passing emergency legislation, the Ordinance of Labourers in 1349, and the Statute of Labourers in 1351. These attempted to fix wages at pre plague levels, making it a crime to refuse work or to break an existing contract, imposing fines on those who transgressed. The system was initially enforced through special Justices of Labourers and then, from the 1360s onwards, through the normal Justices of the Peace, typically members of the local gentry. Although in theory these laws applied to both labourers seeking higher wages and to employers tempted to outbid their competitors for workers, they were in practice applied only to labourers, and then in a rather arbitrary fashion. The legislation was strengthened in 1361, with the penalties increased to include branding and imprisonment. The royal government had not intervened in this way before, nor allied itself with the local landowners in quite such an obvious or unpopular way. Over the next few decades, economic opportunities increased for the English peasantry. Some labourers took up specialist jobs that would have previously been barred to them, and others moved from employer to employer, or became servants in richer households. These changes were keenly felt across the south east of England, where the London market created a wide range of opportunities for farmers and artisans. Local lords had the right to prevent serfs from leaving their manors, but when serfs found themselves blocked in the manorial courts, many simply left to work illegally on manors elsewhere. Wages continued to rise, and between the 1340s and the 1380s the purchasing power of rural labourers increased by around 40 percent. As the wealth of the lower classes increased, Parliament brought in fresh laws in 1363 to prevent them from consuming expensive goods formerly only affordable by the elite. These sumptuary laws proved unenforceable, but the wider labour laws continued to be firmly applied.

Соғыс және қаржы

Франциямен соғыстың жүргізілуі 1381 жылғы көтерілістің тағы бір факторы болды. 1337 жылы Англияның Эдуард III француз тағына талаптарын жақтап, содан кейін ұзаққа созылған қақтығыс басталды, ол жүз жылдық соғыс деп белгілі болды. Эдуард бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ оның жорықтары шешуші болған жоқ. Франция королі Карл V 1369 жылдан кейін қақтығысқа белсендірек араласты, елдің үлкен экономикалық күшін пайдаланып, Англияға шабуылдар жасады. 1370 жылдарға қарай Англияның континенттегі әскерлері зор әскери және қаржылық қысымға тап болды; мысалы, Кале және Брест гарнизондарын ұстауға жылына 36 000 фунт стерлинг жұмсалды, ал әскери жорықтар тек алты айдың ішінде 50 000 фунт стерлингке шығын келтіруі мүмкін еді. 1377 жылы Эдуард қайтыс болды, таққа он жасар немересі Ричард II отырды. Ричардтың үкіметі оның інілерінің, ең бастысы бай және қуатты Джон Гонттың, сондай-ақ атасының бұрынғы жоғары лауазымды шенеуніктерінің айналасында құрылды. Олар Франциядағы соғысты қаржылық тұрғыдан қолдау көрсету қиындығына тап болды. 14 ғасырда салықтар Парламент арқылы белгілі бір жағдайларда ғана көтерілді, оған Лордтар, атақты аристократия және дін қызметкерлері кірді; сондай-ақ, Commons – бүкіл Англиядан келген рыцарьлардың, саудагерлердің және жоғары дворяндардың өкілдері кірді. Бұл салықтар әдетте үй шаруашылығының жылжымалы мүліктеріне, мысалы, тауарлары мен қорына салынатын. Бұл салықтарды көтеру Commons мүшелеріне Лордтарға қарағанда әлдеқайда көп әсер етті. Жағдайды одан да қиындатқан нәрсе – салықтарды басқару үшін қолданылған ресми статистика қара өлімге дейін жасалған еді және одан бері жергілікті қоғамдардың мөлшері мен байлығы өте өзгергендіктен, тиімді жинау қиынға соқты. Эдуардтың өлімінен бұрын Парламент 14 жастан асқан әрбір адамнан 4 пенс мөлшерінде салық алуды көздейтін жаңа салық түрін енгізді. Бұл салық бұрынғы салықтарға қарағанда соғыстың шығындарын кеңірек экономикалық базаға бөлу үшін жасалған, бірақ ол өте танымал болмады, бірақ 22 000 фунт жиналды. Commons жас корольді қолдады, бірақ ізделіп отырған ақша сомасы және корольдің кеңесшілері оны қалай жұмсап жатқаны туралы алаңдады, олар сыбайлас жемқорлыққа күдікпен қарады. Екінші бас салығы бекітілді, бұл жолы ағылшын қоғамының жеті әртүрлі тобына салық мөлшерінің өзгеруі болды, жоғары топтар абсолюттік шамада көбірек төледі. Салықтан қашу кең таралған мәселе болды және салықтан күтілген 50 000 фунттан тек 18 600 фунт жиналды. 1380 жылдың қараша айында Парламент Нортгемптон қаласында қайтадан шақырылды. Жаңа лорд-канцлер архиепископ Саймон Садбери Франциядағы жағдайдың нашарлауы, халықаралық сауданың құлдырауы және Корольдің борышын өтеуден бас тарту қаупі туралы Commons-қа мәлімдеді. Commons-қа 160 000 фунт стерлингтің үлкен сомасы жаңа салықтар ретінде қажет екені айтылды, содан кейін патша кеңесі мен Парламент арасында не істеу керектігі туралы пікірталас болды. Парламент үшінші бас салығын қабылдады (бұл жолы 15 жастан асқан әрбір адамға 12 пенс мөлшерінде, некелі жұптарға ешқандай жеңілдік берілмеді), олар 66 666 фунт жинақтайды деп есептеді. Үшінші салық өте танымал болмады және оңтүстік-шығыста көптеген адамдар тіркелуден бас тартып, одан қашуға тырысты. 1381 жылдың наурыз айында патша кеңесі жергілікті ауыл және қала шенеуніктерін тексеру үшін жаңа комиссарларды тағайындады. Бұл тергеушілердің топтарының жергілікті қоғамдарға, негізінен Англияның оңтүстік-шығысы мен шығысына, ерекше өкілеттік беруі және араласуы салықтармен байланысты жағдайды одан әрі шиеленістірді.

Another factor in the revolt of 1381 was the conduct of the war with France. In 1337 Edward III of England had pressed his claims to the French throne, beginning a long running conflict that became known as the Hundred Years' War. Edward had initial successes, but his campaigns were not decisive. Charles V of France became more active in the conflict after 1369, taking advantage of his country's greater economic strength to commence cross Channel raids on England. By the 1370s, England's armies on the continent were under huge military and financial pressure; the garrisons in Calais and Brest alone, for example, were costing £36,000 a year to maintain, while military expeditions could consume £50,000 in only six months. Edward died in 1377, leaving the throne to his grandson, Richard II, then only ten years old. Richard's government was formed around his uncles, most prominently the rich and powerful John of Gaunt, and many of his grandfather's former senior officials. They faced the challenge of financially sustaining the war in France. Taxes in the 14th century were raised on an ad hoc basis through Parliament, then comprising the Lords, the titled aristocracy and clergy; and the Commons, the representatives of the knights, merchants and senior gentry from across England. These taxes were typically imposed on a household's movable possessions, such as their goods or stock. The raising of these taxes affected the members of the Commons much more than the Lords. To complicate matters, the official statistics used to administer the taxes pre dated the Black Death and, since the size and wealth of local communities had changed greatly since the plague, effective collection had become increasingly difficult. Just before Edward's death, Parliament introduced a new form of taxation called the poll tax, which was levied at the rate of four pence on every person over the age of 14, with a deduction for married couples. Designed to spread the cost of the war over a broader economic base than previous tax levies, this round of taxation proved extremely unpopular but raised £22,000. The Commons were supportive of the young King, but had concerns about the amounts of money being sought and the way this was being spent by the King's counsellors, whom they suspected of corruption. A second poll tax was approved, this time with a sliding scale of taxes against seven different classes of English society, with the upper classes paying more in absolute terms. Widespread evasion proved to be a problem, and the tax only raised £18,600 – far short of the £50,000 that had been hoped for. In November 1380, Parliament was called together again in Northampton. Archbishop Simon Sudbury, the new Lord Chancellor, updated the Commons on the worsening situation in France, a collapse in international trade, and the risk of the Crown having to default on its debts. The Commons were told that the colossal sum of £160,000 was now required in new taxes, and arguments ensued between the royal council and Parliament about what to do next. Parliament passed a third poll tax (this time on a flat rate basis of 12 pence on each person over 15, with no allowance made for married couples) which they estimated would raise £66,666. The third poll tax was highly unpopular and many in the south east evaded it by refusing to register. The royal council appointed new commissioners in March 1381 to interrogate local village and town officials in an attempt to find those who were refusing to comply. The extraordinary powers and interference of these teams of investigators in local communities, primarily in the south east and east of England, raised still further the tensions surrounding the taxes.

Қарсылық және билік

1381 жылға дейінгі онжылдықтар көтерілісшіл, алаңдатарлық кезең болды. Лондон әсіресе наразылықтың ортасы болды, ал қаланың саяси белсенді гильдиялары мен бауырластықтарының іс-әрекеті билікті жиі алаңдатты. Лондондықтар елордадағы корольдік құқықтық жүйенің кеңеюіне, әсіресе Саутварктегі Маршалси сотының ықпалының артуына наразылық білдірді, ол қалалық билікпен сот билігі үшін бәсекелесе бастады. Қала тұрғындары шетелдіктердің, әсіресе фламанд тоқымашыларының болуына ренжіді. Лондондықтар Джон Гонтты жек көріп, оның Джон Уиклифті қолдауын кінәлады, ал Лондон жұртшылығы Уиклифті еретик деп есептеді. Джон Гонт Лондон элитасымен де қарым-қатынасы нашар болды және сайланған мэрді таққа тағайындалған капитанмен алмастыруды жоспарлап отыр деген қауесет тарады. Лондон элитасының өзі саяси билік үшін аяусыз күреске түсті. Нәтижесінде, 1381 жылы Лондондағы билеуші топтар тұрақсыз және бөлінген еді. Ауылдық қауымдастықтар, әсіресе оңтүстік-шығыста, жекебас құқығының сақталуынан және жергілікті соттардың дәстүрлі айыппұлдар мен алымдарды өндіріп алу үшін пайдаланылуынан наразы болды, себебі осы соттарды басқарған жер иелері көбінесе халыққа ұнамайтын еңбек заңдарын орындаушылар немесе корольдік судьялар болып табылды. Көптеген ауылдық элиталар жергілікті билікте лауазым алудан бас тартып, соттардың жұмысын қиындатуға кірісті. Соттар тәркілеген малдар иелеріне қайтарыла бастады, ал заң қызметкерлеріне шабуыл жасалды. Кейбіреулер дәстүрлі заңдарды сақтайтын, бірақ Лондонның жек көретін заң жүйесінен бөлек, тәуелсіз ауылдық қауымдастықтар құруды жақтады. Тарихшы Мири Рубин жазғандай, көптеген адамдар үшін "мәселе елдің заңдарында емес, оларды қолдануға және қорғауға жауапты адамдарда болды". Қоғамдағы осы өзгерістерге байланысты алаңдаушылықтар туды. Уильям Лэнгланд 1380 жылға дейінгі жылдары "Пирс Плаумен" поэмасын жазды, ол заңды құрметтеген және иелері үшін тырысқан шаруаларды мақтады, бірақ жалақыны көбейтуді талап ететін ашкөз, саяхатшы жұмысшыларға шағымданады. Ақын Джон Гоуэр "Адамның айнасы" және "Дауыс шақыруы" еңбектерінде болашақ көтеріліс туралы ескертті. Қалаларға жаңадан келген жұмысшылардың тудырған қаупі және қызметшілердің қожайындарына қарсы шығуы мүмкін деген моральдық үрей болды. 1359 жылы көшіп келушілермен күресу үшін жаңа заңдар қабылданды, қолданыстағы құпиялылық заңдары кеңінен қолданылды және сатқындық заңдары өз қожайындары мен күйеулеріне сатқындық жасаған қызметшілерге немесе әйелдерге қатысты кеңейтілді. 1370 жылдары француздар Англияға шабуыл жасаса, ауылдық топтар басқыншылардың жағына шығуы мүмкін деген қорқыныш болды. Ауылдық жұмысшылар өздерін ұйымдастырып, иелері үшін жұмыс істеуден бас тартты, себебі "Соңғы сот кітабына" сәйкес, олар мұндай талаптардан босатылған. Жұмысшылар сотқа және патшаға жүгінді, бірақ нәтиже болмады. Лондон сияқты қалаларда да шиеленіс күшейді, онда Джон Гонт линчевациядан мүжілді. 1380 жылы Солтүстік Англияда және батыс Шрусбери мен Бриджвотер қалаларында наразылықтар мен тәртіпсіздіктер қайтадан күшейді. 1381 жылдың басында Йоркте көтеріліс болды, оның барысында қаланың мэрі Джон де Гисборн лауазымынан алынды, ал 1381 жылдың басында салық төлеуге қарсы жаңа толқындар болды. 1381 жылдың мамыр айында Англияда үлкен дауыл болды, көптеген адамдар оны болашақ өзгерістер мен қырқыстарды болжау деп түсінді, бұл жағдайды одан әрі шиеленістірді.

The decades running up to 1381 were a rebellious, troubled period. London was a particular focus of unrest, and the activities of the city's politically active guilds and fraternities often alarmed the authorities. Londoners resented the expansion of the royal legal system in the capital, in particular the increased role of the Marshalsea Court in Southwark, which had begun to compete with the city authorities for judicial power in London. The city's population also resented the presence of foreigners, Flemish weavers in particular. Londoners detested John of Gaunt because he was a supporter of the religious reformer John Wycliffe, whom the London public regarded as a heretic. John of Gaunt was also engaged in a feud with the London elite and was rumoured to be planning to replace the elected mayor with a captain, appointed by the Crown. The London elite were themselves fighting out a vicious, internal battle for political power. As a result, in 1381 the ruling classes in London were unstable and divided. Rural communities, particularly in the south east, were unhappy with the operation of serfdom and the use of the local manorial courts to exact traditional fines and levies, not least because the same landowners who ran these courts also often acted as enforcers of the unpopular labour laws or as royal judges. Many of the village elites refused to take up positions in local government and began to frustrate the operation of the courts. Animals seized by the courts began to be retaken by their owners, and legal officials were assaulted. Some started to advocate the creation of independent village communities, respecting traditional laws but separate from the hated legal system centred in London. As the historian Miri Rubin describes, for many, "the problem was not the country's laws, but those charged with applying and safeguarding them". Concerns were raised about these changes in society. William Langland wrote the poem Piers Plowman in the years before 1380, praising peasants who respected the law and worked hard for their lords, but complaining about greedy, travelling labourers demanding higher wages. The poet John Gower warned against a future revolt in both Mirour de l'Omme and Vox Clamantis. There was a moral panic about the threat posed by newly arrived workers in the towns and the possibility that servants might turn against their masters. New legislation was introduced in 1359 to deal with migrants, existing conspiracy laws were more widely applied and the treason laws were extended to include servants or wives who betrayed their masters and husbands. By the 1370s, there were fears that if the French invaded England, the rural classes might side with the invaders. Rural workers organised themselves and refused to work for their lords, arguing that, according to the Domesday Book, they were exempted from such requests. The workers made unsuccessful appeals to the law courts and the King. There were also widespread urban tensions, particularly in London, where John of Gaunt narrowly escaped being lynched. The troubles increased again in 1380, with protests and disturbances across northern England and in the western towns of Shrewsbury and Bridgwater. An uprising occurred in York, during which John de Gisborne, the city's mayor, was removed from office, and fresh tax riots followed in early 1381. There was a great storm in England during May 1381, which many felt to prophesy future change and upheaval, adding further to the disturbed mood.

Эссекс және Кент

1381 жылғы көтеріліс 30 мамырда Джон Бэмптонның бас салығын төлемеуді тексеру үшін Эссекске келгенінен кейін басталды. Бэмптон парламент мүшесі, бейбіт судья және патшалық сарайдағылармен байланысы жақсы болған. Бэмптон алдымен Фоббинг тұрғындарын сұраққа тартып, олардың өкілі Томас Бейкер ауылының салықты төлегенін және одан ақша талап етілмейтінін мәлімдеді. Роберт Билькнап, жалпы соттың бас судьясы, бұл аймақта сот отырысын өткізіп жатқан болуы мүмкін, ол қылмыскерлерді қамауға алуға және олармен күресуге өкілеттік алды. Келесі күні көтеріліс тез өрши түсті. Ауыл тұрғындары жаңалықты аймақ бойынша таратты, ал жергілікті сот орындаушысы Джон Джеффри Брентвуд пен Челмсфорд арасында жүріп, қолдау жинады. Эссекс көтерілісшілері, шамамен бірнеше мың адам, Лондонға қарай жылжыды, кейбіреулері тікелей, ал басқалары Кент арқылы өтті. Көтеріліс көршілес Кентте де күшейді. Эдуард III және жас Ричардтың жақын досы сэр Саймон де Берли Кенттегі Роберт Беллинг атты адамның оның бірінен қашқан құл екенін мәлімдеді. Содан кейін көтерілісшілер Мейдстоунға жетіп, түрмеге шабуыл жасады, содан кейін 6 маусымда Рочестерге барды. Ашулы халыққа қарсы тұрған Рочестер қамалының бастығы оны қарсылықсыз тапсырды, ал Беллинг босатылды. Кенттік халықтың бір бөлігі тарап кетті, бірақ қалғаны көтерілісін жалғастырды. Тайлердің бұрынғы өмірі туралы көп мәлімет жоқ; жылнамашылар оның Эссекстен шыққан, Францияда садақшы болып қызмет еткен және харизматикалық, қабілетті көшбасшы болғанын айтады. Кейбіреулер Джек Строуды осы кезеңде Кент көтерілісшілерінің арасындағы көшбасшы ретінде атайды, бірақ оның нағыз адам болған-болмағаны белгісіз, немесе ол Уот Тайлердің немесе Джон Враудың псевдонимі болуы мүмкін. Тайлер мен Кенттіктер 10 маусымда Кентербериге жетіп, қала мен қамалға қарсылықсыз кірді. Көтерілісшілер Кентербери архиепископы Судберидің орнын басып алып, собор монахтарын олардың ісіне адал болуға ант бердірді. Олар патшалық кеңеске байланысы бар қаладағы мүліктерге шабуыл жасады және күдікті жауларды қала бойынша іздеді, оларды үйлерінен шығарып, жазалады. Қалалық түрме ашылып, тұтқындар босатылды. Тайлер бірнеше мың көтерілісшіні Кентербериден кетуге және келесі күні таңертең Лондонға қарай жолға шығуға көндірді. Жолда олар корольдің анасы, Леди Джоаннамен кездесті, ол көтеріліске ілікпеу үшін астанаға қайтып бара жатқан еді. Оны мазақтады, бірақ басқа жағынан зардап шекпеді. 10 маусым күні түні көтеріліс туралы хабар корольге Виндзор қамалында жетті. Лондоннан Рочестер епископы Томас Бринтон басқаратын делегация көтерілісшілермен келіссөз жүргізу және оларды үйлеріне қайтуға көндіру үшін жіберілді. Блэкхитте Джон Болл Кенттіктерге әйгілі уағыз айтты. Болл Кентте танымал діни қызметкер және радикалді уағыздаушы болған, ол Тайлермен жақын байланыста болды. Жылнамашылардың мәліметтері бойынша, оның көтеріліске қатысуының себебі әртүрлі: толқындар оны Мейдстоун түрмесінен босатып алған болуы мүмкін немесе көтеріліс басталған кезде ол бос болған болуы мүмкін. Болл көпшілікке "Адам жыртып, Ева иірген кезде кім джентльмен болды?" деп риторикалық сұрақ қойды және "Ричард патша және Англияның нағыз халықтарымен" деген көтерілісшіл ұранын жариялады. Көтерілісшілер Рочестер епископының үйлеріне қайту туралы ұсынысын қабылдамады, керісінше, алға жылжуға дайындалды. Көптеген тәжірибелі әскери қолбасшылар Францияда, Ирландияда және Германияда болды, ал ең жақын ірі әскери күш Шотландияның шабуылына қарсы Англияның солтүстігінде орналасқан еді. Провинцияларда қарсылық көрсетуді ағылшын заңдары да қиындатты, онда тек король ғана жергілікті ополчениелерді шақыра алады немесе көтерілісшілер мен қылмыскерлерді заңды түрде жазалай алады, бұл көптеген жергілікті иелерді өз билігімен көтерілісті басуға тырыспауға мәжбүр етті. Блэкхиттегі келіссөздер сәтсіз аяқталғандықтан, корольдің өзі көтерілісшілермен Темзаның оңтүстігіндегі Гринвичте кездесуі керек деген шешім қабылданды. Төрт баржадағы сарбаздар күзетіп, Ричард 13 маусым күні таңертең Тауэрден шықты, оны екінші жағында көтерілісшілер қарсы алды. Келіссөздер сәтсіз аяқталды, өйткені Ричард жағаға шығуға дайын болмады, ал көтерілісшілер ол келгенше талқылаудан бас тартты.

The revolt of 1381 broke out in Essex, following the arrival of John Bampton to investigate non payment of the poll tax on 30 May. Bampton was a Member of Parliament, a Justice of the Peace and well connected with royal circles. Bampton first interrogated the people of Fobbing, whose representative, Thomas Baker, declared that his village had already paid their taxes, and that no more money would be forthcoming. Robert Bealknap, the Chief Justice of the Court of Common Pleas, who was probably already holding court in the area, was empowered to arrest and deal with the perpetrators. By the next day, the revolt was rapidly growing. The villagers spread the news across the region, and John Geoffrey, a local bailiff, rode between Brentwood and Chelmsford, rallying support. The Essex rebels, possibly a few thousand strong, advanced towards London, some probably travelling directly and others via Kent. Revolt also flared in neighbouring Kent. Sir Simon de Burley, a close associate of both Edward III and the young Richard, had claimed that a man in Kent, called Robert Belling, was an escaped serf from one of his estates. From there the rebels travelled to Maidstone, where they stormed the prison, and then on to Rochester on 6 June. Faced by the angry crowds, the constable in charge of Rochester Castle surrendered it without a fight and Belling was freed. Some of the Kentish crowds now dispersed, but others continued. Relatively little is known about Tyler's former life; chroniclers suggest that he was from Essex, had served in France as an archer and was a charismatic and capable leader. Some also mention a Jack Straw as a leader among the Kentish rebels during this phase in the revolt, but it is uncertain if this was a real person, or a pseudonym for Wat Tyler or John Wrawe. Tyler and the Kentish men advanced to Canterbury, entering the walled city and castle without resistance on 10 June. The rebels deposed the absent Archbishop of Canterbury, Sudbury, and made the cathedral monks swear loyalty to their cause. They attacked properties in the city with links to the hated royal council, and searched the city for suspected enemies, dragging the suspects out of their houses and executing them. The city prison was opened and the prisoners freed. Tyler then persuaded a few thousand of the rebels to leave Canterbury and advance with him on London the next morning. Along their way, they encountered Lady Joan, the King's mother, who was travelling back to the capital to avoid being caught up in the revolt; she was mocked but otherwise left unharmed.|group="nb"

Word of the revolt reached the King at Windsor Castle on the night of 10 June. A delegation, headed by Thomas Brinton, the Bishop of Rochester, was sent out from London to negotiate with the rebels and persuade them to return home. At Blackheath, John Ball gave a famous sermon to the assembled Kentishmen. Ball was a well known priest and radical preacher from Kent, who was by now closely associated with Tyler. Chroniclers' accounts vary as to how he came to be involved in the revolt; he may have been released from Maidstone prison by the crowds, or might have been already at liberty when the revolt broke out. Ball rhetorically asked the crowds "When Adam delved and Eve span, who was then a gentleman?" and promoted the rebel slogan "With King Richard and the true commons of England". The rebels rejected proposals from the Bishop of Rochester that they should return home, and instead prepared to march on. Many of the more experienced military commanders were in France, Ireland and Germany, and the nearest major military force was in the north of England, guarding against a potential Scottish invasion. Resistance in the provinces was also complicated by English law, which stated that only the King could summon local militias or lawfully execute rebels and criminals, leaving many local lords unwilling to attempt to suppress the uprisings on their own authority. Since the Blackheath negotiations had failed, the decision was taken that the King himself should meet the rebels, at Greenwich, on the south side of the Thames. Guarded by four barges of soldiers, Richard sailed from the Tower on the morning of 13 June, where he was met on the other side by the rebel crowds. The negotiations failed, as Richard was unwilling to come ashore and the rebels refused to enter discussions until he did.

Қалаға кіру

Көтерілісшілер 13 маусым күні түстен кейін Саутварктан Лондон көпіріне өтуді бастады. Сонымен қатар, Эссекстен келген көтерілісшілер қаланың солтүстік жағындағы Алдгейтке қарай жол тартты. Көтерілісшілер қала орталығымен батысқа қарай жылдам қозғалды, және қалған көтерілісшілерді кіргізу үшін Алдгейт есігі ашылды. Кенттік көтерілісшілер патшаға жазалау үшін берілген адамдардың кең тізімін жасаған еді. Осы кезде Кент және Эссекс көтерілісшілеріне көптеген наразы лондондықтар қосылды. Халық Флит және Ньюгейт түрмелеріне шабуыл жасады, сондай-ақ көтерілісшілер фламанд иммигранттарына тиесілі үйлерді де нысанаға алды. Лондонның солтүстігінде көтерілісшілер Смитфилдке және Клеркенвелл монастырына, Хейлс басқарған Госпитальерлер орденінің штаб-пәтеріне жақындады. Монастырь және оған жақын орналасқан поместье қиратылды. Ішіндегі заттар, кітаптар мен құжаттар көшеге шығарылып өртеліп, ғимараттар жүйелі түрде бұзылды. Шежіреші Генри Найтонның айтуынша, онда "сансыз ыдыстар мен күміс заттар, алтынмен қапталған және таза алтыннан жасалған бұйымдар болған, оларды тасуға бес арба жеткіліксіз еді"; ресми есептер бойынша, мүлік құны шамамен 10 000 фунт стерлингке бағаланды. Содан кейін ғимараттың қалдықтарына от қойылды. Кешке қарай көтерілісшілер Лондон мұнарасының алдына жиналды, онда король қаланың бойындағы өртті бақылады.

Лондон мұнарасын басып алу

14 маусым күні таңертең халық Темза бойымен батысқа қарай жылжуын жалғастырды, Вестминстер маңындағы шенеуніктердің үйлерін өртеп, Вестминстер түрмесін ашты. Содан кейін олар Лондонның орталық бөлігіне қайта оралып, тағы да бірнеше ғимаратты өртеп, Ньюгейт түрмесіне шабуыл жасады. Бір қалалық ауданда 40 фламандтың мәйіті көшеде жиналған, ал фламандтардың арасында танымал болған Сент-Мартин Винтри шіркеуінде 35 фламанд өлтірілді. Тарихшы Родни Хилтон бұл шабуылдарды фламанд тоқымашыларының сауда бәсекелестері болған Лондон тоқымашылар гильдиясының ұйымдастырғанын айтады. Тауэрде оқшауланған корольдік үкімет оқиғалардың бұрылысына қатты шок болды. Король сол күні таңертең қаланы тастап шығып, шығыс Лондондағы Майл-Эндте көтерілісшілермен келіссөздер жүргізуге бет алды, өзімен бірге өте аз күзетшілерді ғана алып келді. Король Садбери мен Хейлсті Тауэрде қалдырды, мүмкін олардың қауіпсіздігі үшін немесе Ричард өзінің танымал емес министрлерінен алыс болуды дұрыс деп шешкендіктен. Жол бойында бірнеше лондондықтар корольге келіп, болған әділетсіздіктерге шағымданып айтты. Майл-Эндте көтерілісшілер үшін кім сөйлегені белгісіз, ал Уот Тайлер бұл кезде қатыспаған болуы мүмкін, бірақ олар корольге түрлі талаптар қойған сияқты, соның ішінде олардың тізіміндегі жек көретін шенеуніктерді өлім жазасына беруді; жеке меншік құқығын жою; «патшалықта Уинчестер заңынан басқа заң болмауы керек» және көтерілісшілерге жалпы кешірім жасау. Уинчестер заңының қандай мағынасы бар екені нақты белгісіз, бірақ ол, мүмкін, өзін-өзі басқаратын ауылдық қауымдастықтардың бүлікшілердің идеалдық көрінісіне қатысты болды. Ричард жеке меншік құқығын жою туралы жарлықтар шығарды, олар дереу ел бойынша тарала бастады. Ол өзінің бірде-бір шенеунігін беруден бас тартты, керісінше, қажет болған жағдайда өзі әділдік орнататынын уәделеді. Ричард Майл-Эндте болған кезде, көтерілісшілер Тауэрді басып алды. Тайлердің басшылығымен Майл-Эндте жұмыс істегендерден бөлек, бұл күш таңертеңгі сағаттарда қамалға жақындады. Ішке кірген соң, көтерілісшілер негізгі мақсаттарын іздеп, Ақ мұнараның шіркеуінде Архиепископ Садбери мен Роберт Хейлсті тапты. Олар Джон Гонттың дәрігері Уильям Апплтон мен корольдік сержант Джон Леггемен бірге Тауэр-Хиллге әкетіліп, бас кесілді. Көтерілісшілер Джон Гонттың ұлын, болашақ Генрих IV-ті тауып алды және оны да өлтіруге асықты, бірақ корольдік күзетшілердің бірі Джон Феррор оның атынан сәтті араласты. Көтерілісшілер сондай-ақ қалада Ричардтың қарындасы Леди Джоан мен Джоан Холландты тауып алды, бірақ оларды мазақтағаннан кейін ешқандай зиян келтірмей жіберді. Қамалдың қару-жарағы мен корольдік заттары тоналып кетті. Шабуылдан кейін Ричард Тауэрге қайтып оралмады, оның орнына Майл-Эндтен Ұлы гардеробқа, оның оңтүстік-батыстағы Лондонның Блэкфрирс қаласындағы патшалық үйлерінің біріне барды. Ол сол жерде әскери қолбасшы Ричард ФицАланды, Арундел графына, Канцлер ретінде Садберидің орнына тағайындады және келесі күні көтерілісшілерге қарсы басымдықты қайтаруды жоспарлай бастады. Көптеген Эссекс көтерілісшілері корольдің уәделеріне қанағаттанғандықтан, тарап кетті, Тайлер мен Кент әскерлерін Лондондағы ең маңызды күш етіп қалдырды. Тайлердің адамдары сол күні кешке қала бойынша жүріп, Джон Гонттың қызметкерлерін, шетелдіктерді және заң жүйесімен байланысты кез келген адамды іздеп, өлтірді.

On the morning of 14 June, the crowd continued west along the Thames, burning the houses of officials around Westminster and opening the Westminster prison. They then moved back into central London, setting fire to more buildings and storming Newgate Prison. In one city ward, the bodies of 40 executed Flemings were piled up in the street, and at the Church of St Martin Vintry, popular with the Flemish, 35 of the community were killed. Historian Rodney Hilton argues that these attacks may have been coordinated by the weavers' guilds of London, who were commercial competitors of the Flemish weavers. Isolated inside the Tower, the royal government was in a state of shock at the turn of events. The King left the castle that morning and made his way to negotiate with the rebels at Mile End in east London, taking only a very small bodyguard with him. The King left Sudbury and Hales behind in the Tower, either for their own safety or because Richard had decided it would be safer to distance himself from his unpopular ministers. Along the way, several Londoners accosted the King to complain about alleged injustices. It is uncertain who spoke for the rebels at Mile End, and Wat Tyler may not have been present on this occasion, but they appear to have put forward their various demands to the King, including the surrender of the hated officials on their lists for execution; the abolition of serfdom and unfree tenure; "that there should be no law within the realm save the law of Winchester", and a general amnesty for the rebels. It is unclear precisely what was meant by the law of Winchester, but it probably referred to the rebel ideal of self regulating village communities. Richard issued charters announcing the abolition of serfdom, which immediately began to be disseminated around the country. He declined to hand over any of his officials, apparently instead promising that he would personally implement any justice that was required. While Richard was at Mile End, the Tower was taken by the rebels. This force, separate from those operating under Tyler at Mile End, approached the castle, possibly in the late morning. Once inside, the rebels began to hunt down their key targets, and found Archbishop Sudbury and Robert Hales in the chapel of the White Tower. Along with William Appleton, John of Gaunt's physician, and John Legge, a royal sergeant, they were taken out to Tower Hill and beheaded. The rebels found John of Gaunt's son, the future Henry IV, and were about to execute him as well, when John Ferrour, one of the royal guards, successfully interceded on his behalf. The rebels also discovered Lady Joan and Joan Holland, Richard's sister, in the castle but let them go unharmed after making fun of them. The castle was thoroughly looted of armour and royal paraphernalia. In the aftermath of the attack, Richard did not return to the Tower but instead travelled from Mile End to the Great Wardrobe, one of his royal houses in Blackfriars, part of south west London. There he appointed the military commander Richard FitzAlan, the Earl of Arundel, to replace Sudbury as Chancellor, and began to make plans to regain an advantage over the rebels the following day. Many of the Essex rebels now began to disperse, content with the King's promises, leaving Tyler and the Kentish forces the most significant faction in London. Tyler's men moved around the city that evening, seeking out and killing John of Gaunt's employees, foreigners and anyone associated with the legal system.

Смитфилд

15 маусымда корольдік үкімет пен қалған бүлікшілер, күні бұрын берілген жарғыларға наразы болғандықтан, қала қабырғаларынан тыс, Смитфилдте кездесуге келісті. Лондон әлі де жағдайы жайсыз болды, түрлі бүлікшілер топтары қала бойынша тәуелсіз жүріп шарлады. Оқиғаға қатысушылардың куәліктері егжей-тегжейлі мәселелерде әртүрлі болғанымен, оқиғалардың барысы бойынша келісімде болды. Король мен оның серіктері, кем дегенде 200 адамнан тұратын, қарулы адамдарды қоса алған топ, Смитфилдтің шығысындағы Сент-Бартоломей монастырының сыртында орналасты, ал мыңдаған бүлікшілер батыс жағында жиналды. Ричард, көпшіліктен Тайлерді шақырып, онымен кездесті, ал Тайлер корольді патшалық сарайдағылардың тым еркіндік деп есептеген тәсілмен күтіп алды, Ричардты "бауыры" деп атап, достығын уәделеді. Ричард Тайлер мен бүлікшілердің күні бұрынғы жарғыларға қол қойғаннан кейін неліктен Лондондан кетпегендерін сұрады, бірақ Тайлер бұған ашуланып, қосымша жарғы жасауды талап етті. Бүлікшілердің басшысы сыпайысыздықпен тамақ сұрады, ал тамақ берілген соң, кетуге тырысты. Содан кейін Тайлер мен корольдік сарайдың қызметкерлері арасында дау туды. Уолворт немесе Ричард Тайлерді тұтқындауға бұйрық берді, Тайлер қала әкіміне шабуыл жасауға тырысты, ал Уолворт Тайлерді пышақтап жарақаттады. Жағдай қауіпті болды, бүлікшілер садақ атып шабуылдауға дайындалып, зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі туды. Тайлердің басы кесіліп, бағанаға ілінді, ал көшбасшысы өлгеннен кейін және корольдік үкімет енді Лондон қаласының әскерімен қолдауға ие болғаннан кейін, бүлікшілер қозғалысы күйреуге бет бұрды. Ричард Уолвортты және оның жетекші жақтастарын көрсеткен қызметтері үшін серпіліспен марапаттады. Уроу көтерілістің шығыс Англиядағы дамуына үлкен әсер етті, онда Лондон көтерілісіндегідей көп бүлікшілер болған болуы мүмкін. Билік көтеріліске аз қарсылық көрсетті: ірі ақсүйектер қорғаныс ұйымдастыра алмады, маңызды бекіністер бүлікшілерге оңай түсті және жергілікті жасақтар жұмылдырылмады. Лондон мен оңтүстік-шығыстағыдай, бұл негізгі әскери басшылардың болмауымен және ағылшын заңдарының ерекшеліктерімен байланысты болды, бірақ жергілікті тұрғындардан жалдаған адамдар халық көтерілісіне қарсы сенімді болмауы мүмкін. 12 маусымда Уроу Оверхоллдағы сэр Ричард Лайонның мүлкіне шабуыл жасап, келесі күні батыс Саффолкке қарай Кавендиш және Бьюри-Сент-Эдмундс қалаларына жетті, жол бойы қосымша қолдау жинады. Бай Бьюри Сент-Эдмундс аббаттығының преоры Джон Кембридж қалада ұнамай қалды, ал Уроу қала тұрғындарымен одақтасып, аббаттықты шабуылдады. Преор қашып кетті, бірақ екі күннен кейін табылып, басы кесілді. Көтерілісшілердің шағын тобы қаладан қорғаныс ақшасын алу үшін солтүстікке қарай Тетфордқа аттанды, ал басқа топ Корольдің сот төрешісі және Кембридж университетінің канцлері сэр Джон Кавендиштің ізін қуды. Кавендиш Лейкенхитте ұсталып, өлтірілді. Джон Баттисфорд пен Томас Сэмпсон 14 маусымда Ипсвич маңында көтеріліс ұйымдастырды. Олар қаланы қарсылықсыз басып алып, архидиакон мен жергілікті салық қызметкерлерінің мүлкін тонады. Бір шенеунік, Эдмунд Лейкенхит, Суффолк жағалауынан қайықпен қашуға мәжбүр болды. 13 маусымда Лондон оқиғалары туралы хабарлар тарағаннан кейін Гертфордширдегі Сент-Олбанста көтеріліс басталды. Сент-Олбанста қала мен жергілікті аббатхана арасында ұзақ уақыттан бері келіспеушіліктер болды, бұл аймақта кең артықшылықтарға ие болды. 14 маусымда наразылық білдірушілер аббат Томас де ла Маремен кездесіп, аббатханадан босатуды талап етті. Уот Тайлер әлі де қаланы бақылауда ұстағандықтан, оларға аббатханаға қарсы тікелей әрекет ету құқығын берді. Гриндекобб және бүлікшілер Сент-Олбансқа қайтып оралды, онда олар Приордың қашып кеткенін тапты. Көтерілісшілер монастырь түрмесін бұзып, монастырь жерлерін белгілейтін қоршауларды қиратты және қала алаңында монастырь жазбаларын өртеп жіберді. Содан кейін олар Томас де ла Мареді 16 маусымда жарғыда аббатхананың құқықтарын беруге мәжбүр етті. Аббатханаға қарсы көтеріліс келесі бірнеше күн ішінде тарады, аббатхананың мүлкі мен қаржылық жазбалары бүкіл округте жойылды. 15 маусымда Кембриджширде көтеріліс болды, оны Уроудың Суффолк көтерілісінің элементтері және кейбір жергілікті адамдар бастады, мысалы Джон Грейстон, Лондон оқиғаларына қатысқан және көтерілісті тарату үшін өзінің туған округіне оралған, және Джеффри Кобб және Джон Ханчач, жергілікті ақсүйектер. Кембридж университеті діни қызметкерлермен қамтылған және ерекше патшалық артықшылықтарға ие болғандықтан, қала тұрғындары оны қатты жек көреді. Университет кітапханасы мен мұрағаты қаланың орталығында өртеліп, Марджер Старр тобықтай би билеп, "Клерктердің білімін алып тастаңдар, алып тастаңдар!" деп айқайлады. Бұл жерде құжаттар өртеніп жатты. Келесі күні университет жаңа жарғы бойынша келісімге келуге мәжбүр болды, патшалық артықшылықтарынан бас тартты. Содан кейін наразылық Кембриджтен Элиге қарай солтүстікке тарады, онда түрме ашылды және жергілікті бейбіт сот өкілі өлімге кесілді. Норфолкте көтеріліс Геффри Литстер, тоқымашы және сэр Роджер Бэкон, Суффолк көтерілісшілерімен байланысы бар жергілікті лорд бастады. Литстер 14 маусымда округ бойынша қаруға шақыру туралы хабарларды жіберді және оқшауланған зорлық-зомбылық оқиғалары болды. Көтерілісшілер 17 маусымда Норичтен тыс жиналды және қала қорғанысын басқарған және келісімге келуге тырысқан сэр Роберт Саллены өлтірді. Содан кейін қала тұрғындары қақпаларды ашып, көтерілісшілерді кіргізді. Саффолк графы Уильям де Уффорд өзінің иеліктерінен қашып, көрініссіз Лондонға сапарлады. Басқа жергілікті ақсүйектер тұтқындалды және Литстерге қызмет ету үшін патшалық үйдің рөлін ойнауға мәжбүр болды.

On 15 June the royal government and the remaining rebels, who were unsatisfied with the charters granted the previous day, agreed to meet at Smithfield, just outside the city walls. London remained in confusion, with various bands of rebels roaming the city independently. The chroniclers' accounts of the encounter all vary on matters of detail, but agree on the broad sequence of events. The King and his party, at least 200 strong and including men at arms, positioned themselves outside St Bartholomew's Priory to the east of Smithfield, and the thousands of rebels massed along the western end. Richard probably called Tyler forwards from the crowd to meet him, and Tyler greeted the King with what the royal party considered excessive familiarity, terming Richard his "brother" and promising him his friendship. Richard queried why Tyler and the rebels had not yet left London following the signing of the charters the previous day, but this brought an angry rebuke from Tyler, who requested that a further charter be drawn up. The rebel leader rudely demanded refreshment and, once this had been provided, attempted to leave. An argument then broke out between Tyler and some of the royal servants. Either Walworth or Richard ordered Tyler to be arrested, Tyler attempted to attack the Mayor, and Walworth responded by stabbing Tyler. The situation was now precarious and violence appeared likely as the rebels prepared to unleash a volley of arrows. Tyler's head was cut off and displayed on a pole and, with their leader dead and the royal government now backed by the London militia, the rebel movement began to collapse. Richard promptly knighted Walworth and his leading supporters for their services. Wrawe had considerable influence over the development of the revolt across eastern England, where there may have been almost as many rebels as in the London revolt. The authorities put up very little resistance to the revolt: the major nobles failed to organise defences, key fortifications fell easily to the rebels and the local militias were not mobilised. As in London and the south east, this was in part due to the absence of key military leaders and the nature of English law, but any locally recruited men might also have proved unreliable in the face of a popular uprising. On 12 June, Wrawe attacked Sir Richard Lyons' property at Overhall, advancing on to Cavendish and Bury St Edmunds in west Suffolk the next day, gathering further support as they went. John Cambridge, the Prior of the wealthy Bury St Edmunds Abbey, was disliked in the town, and Wrawe allied himself with the townspeople and stormed the abbey. The Prior escaped, but was found two days later and beheaded. A small band of rebels marched north to Thetford to extort protection money from the town, and another group tracked down Sir John Cavendish, the Chief Justice of the King's Bench and Chancellor of the University of Cambridge. Cavendish was caught in Lakenheath and killed. John Battisford and Thomas Sampson independently led a revolt near Ipswich on 14 June. They took the town without opposition and looted the properties of the archdeacon and local tax officials. One official, Edmund Lakenheath, was forced to flee from the Suffolk coast by boat. Revolt began to stir in St Albans in Hertfordshire late on 13 June, when news broke of the events in London. There had been long running disagreements in St Albans between the town and the local abbey, which had extensive privileges in the region. On 14 June, protesters met with the Abbot, Thomas de la Mare, and demanded their freedom from the abbey. Wat Tyler, then still in control of the city, granted them authority in the meantime to take direct action against the abbey. Grindecobbe and the rebels returned to St Albans, where they found the Prior had already fled. The rebels broke open the abbey prison, destroyed the fences marking out the abbey lands and burnt the abbey records in the town square. They then forced Thomas de la Mare to surrender the abbey's rights in a charter on 16 June. The revolt against the abbey spread out over the next few days, with abbey property and financial records being destroyed across the county. On 15 June, a revolt broke out in Cambridgeshire, led by elements of Wrawe's Suffolk rebellion and some local men, such as John Greyston, who had been involved in the events in London and had returned to his home county to spread the revolt, and Geoffrey Cobbe and John Hanchach, members of the local gentry. The University of Cambridge, staffed by priests and enjoying special royal privileges, was widely hated by the other inhabitants of the town. The university's library and archives were burnt in the centre of the town, with one Margery Starre leading the mob in a dance to the rallying cry "Away with the learning of clerks, away with it!" while the documents burned. The next day, the university was forced to negotiate a new charter, giving up its royal privileges. Unrest then spread north from Cambridge toward Ely, where the prison was opened and the local Justice of the Peace executed. In Norfolk, the revolt was led by Geoffrey Litster, a weaver, and Sir Roger Bacon, a local lord with ties to the Suffolk rebels. Litster began sending out messengers across the county in a call to arms on 14 June, and isolated outbreaks of violence occurred. The rebels assembled on 17 June outside Norwich and killed Sir Robert Salle, who was in charge of the city defences and had attempted to negotiate a settlement. The people of the town then opened the gates to let the rebels in. William de Ufford, the Earl of Suffolk fled his estates and travelled in disguise to London. The other leading members of the local gentry were captured and forced to play out the roles of a royal household, working for Litster.

Солтүстік және батыс Англия

Көтерілістер Англияның қалған бөлігінде де болды, әсіресе солтүстік қалаларында, саяси аласапырандардың дәстүрлі орталықтарында. Мамыр айында Беверли қаласында бай саудагерлер мен қара халық арасында зорлық-зомбылық орын алды. Айдың соңына қарай көтерілісшілер билікті өз қолдарына алып, бұрынғы қала әкімшілігін өздерімен ауыстырды. Көтерілісшілер Йорк архиепископы Александр Невиллдің қолдауын алуға тырысты және маусым айында бұрынғы қала үкіметін Невилл арқылы төрелікке келісуге мәжбүр етті. 1382 жылдың маусым айында бейбітшілік орнатылды, бірақ шиеленіс көп жылдар бойы сақталды. Оңтүстік-шығыстағы оқиғалар туралы хабар солтүстікке жетті, бірақ ортағасырлық Англияның нашар байланыс жүйесі оны баяулатты. Лестерде, Джон Гонттың үлкен қамалы болған жерде, Линкольнширден қалаға бет алған көтерілісшілер күші туралы ескертулер келді, олар қамалды және оның ішіндегі барлық нәрсені қиратуға ниеттенген. Джон Гонт 17 маусымда бүлік туралы хабарды Бервик қаласында естіді. Уот Тайлердің қаза тапқанын білмей, Джон Гонт Йоркшир мен Уэльстегі қамалдарын сақтандыруға бұйрық берді. Бервикке көптеген, көбінесе жалған хабарлар келді, олар Англияның батысы мен шығысында кеңінен көтеріліс болып жатқанын және Лестердегі герцогтың үйі тоналып жатқанын көрсетті; тіпті көтерілісшілер герцогтың өзін іздеп жүр деген де аңыз тарады. Лондондағы алғашқы оқиғалар туралы хабар 17 маусымда Йоркқа жетті, сонымен бірге доминикан монахтарының, францискан монастырьларының және басқа да діни мекемелердің мүлкіне шабуылдар басталды. Зорлық-зомбылық келесі апталарда да жалғасты, ал 1 шілдеде Джон де Гисборн басқаратын қарулы адамдар тобы қалаға кіріп, оны басып алуға тырысты. Қала әкімі Симон де Квиклей біртіндеп билікті қайтаруға кірісті, бірақ тәртіп 1382 жылға дейін толыққанды орнатылмады. Жергілікті билік өкілдері қызметтерінен алынды, ал бір салық жинаушы дерлік өлтіруге ұшырады. 1382 жылға қарай элита билікті қайта орнатты. Сомерсет графтығындағы Бриджвотер қаласында 19 маусымда Томас Инглеби мен Адам Брюгге бастаған көтеріліс болды. Халық жергілікті Августин монастырына шабуыл жасап, оның басшысын жергілікті жеңілдіктерден бас тартып, айып төлеуге мәжбүр етті. Содан кейін көтерілісшілер жергілікті саудагер және шенеунік Джон Сиденхэмнің мүлкіне шабуыл жасап, оның үйін тонап, құжаттарын өртеп жіберді, содан кейін жергілікті тұрғын Уолтер Баронды өлімге жіберді. Илчестер түрмесіне шабуыл жасалып, бір беделсіз тұтқын өлімге кесілді.

Revolts also occurred across the rest of England, particularly in the cities of the north, traditionally centres of political unrest. In the town of Beverley, violence broke out between the richer mercantile elite and the poorer townspeople during May. By the end of the month the rebels had taken power and replaced the former town administration with their own. The rebels attempted to enlist the support of Alexander Neville, the Archbishop of York, and in June forced the former town government to agree to arbitration through Neville. Peace was restored in June 1382 but tensions continued to simmer for many years. Word of the troubles in the south east spread north, slowed by the poor communication links of medieval England. In Leicester, where John of Gaunt had a substantial castle, warnings arrived of a force of rebels advancing on the city from Lincolnshire, who were intent on destroying the castle and its contents. John of Gaunt was in Berwick when word reached him on 17 June of the revolt. Not knowing that Wat Tyler had by now been killed, John of Gaunt placed his castles in Yorkshire and Wales on alert. Fresh rumours, many of them incorrect, continued to arrive in Berwick, suggesting widespread rebellions across the west and east of England and the looting of the ducal household in Leicester; rebel units were even said to be hunting for the Duke himself. News of the initial events in London also reached York around 17 June, and attacks at once broke out on the properties of the Dominican friars, the Franciscan friaries and other religious institutions. Violence continued over the coming weeks, and on 1 July a group of armed men, under the command of John de Gisbourne, forced their way into the city and attempted to seize control. The mayor, Simon de Quixlay, gradually began to reclaim authority, but order was not properly restored until 1382. Members of the local government were deposed from office, and one tax collector was nearly lynched. By 1382 the elite had re established power. In the Somerset town of Bridgwater, revolt broke out on 19 June, led by Thomas Ingleby and Adam Brugge. The crowds attacked the local Augustine house and forced their master to give up his local privileges and pay a ransom. The rebels then turned on the properties of John Sydenham, a local merchant and official, looting his manor and burning paperwork, before executing Walter Baron, a local man. The Ilchester prison was stormed, and one unpopular prisoner executed.

Басып шығару

Патшалық бүлікті 15 маусымда Уот Тайлер қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай басуды бастады. Сэр Роберт Кноллс, сэр Николас Брембре және сэр Роберт Лаунде астананы қайтадан бақылауға тағайындалды. Осыған байланысты Лондонға 4000-ға жуық әскер шақырылды, көп ұзамай елдің басқа да көтеріліске ұшыраған аймақтарына экспедициялар жіберілді. Шығыс Англиядағы көтерілісті Норвич епискобы Генри Деспенсер жеке басымен басты. Ол алдымен Питербороға аттанды, онда жергілікті бүлікшілерді талқандап, ұстағандарын, тіпті жергілікті аббатханада жасырғандарын да өлімге кесті. Содан кейін ол Ханттингдон мен Эли арқылы оңтүстік-шығысқа қарай бет алып, 19 маусымда Кембриджге жетті, одан кейін Норфолк көтерілісшілер бақылауындағы аймақтарға жол тартты. Генрих 24 маусымда Норвичті қайтарып алды, сосын көтерілісшілердің басшысы Джеффри Листерді іздеу үшін әскерлерімен бірге аттанды. Екі күш 25 немесе 26 маусымда Солтүстік Уолшем шайқасында кездесті; Епископтың әскері жеңіске жетті, Листер тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Генрихтің шапшаң әрекеті Шығыс Англиядағы көтерілісті басу үшін маңызды болды, бірақ ол жағдайды өз қолына алуы ерекше болды, ал патшалық санкциясыз көтерілісшілерді өлімге кесуі заңсыз еді. 17 маусымда король өзінің жартылай інісі Томас Холланд пен сэр Томас Триветті шағын әскермен бірге тәртіпті қалпына келтіру үшін Кентке жіберді. Олар Мейдстоун мен Рочестерде соттар өткізді. Ол аймақты тез басып алды және көп ұзамай Мильденхоллде сот отырысын өткізді, онда көптеген айыпталушылар өлім жазасына кесілді. Ол 6 шілдеде Норфолкке көшіп, Норвич, Ұлы Ярмут және Хакингте сот отырыстарын өткізді. 20 маусымда корольдің ағасы Вудсток Томасы мен оның орнына тағайындалған бас судья Роберт Трезилианға Англияның барлық аймақтары бойынша арнайы тапсырмалар берілді. Ричард өзі Эссекке сапар шегіп, көтерілісшілердің делегациясымен кездесіп, король Майл-Энде берген жеңілдіктерді растауды сұрады. Ричард оларды қабылдамады, оларға "сіздер ауылдықтар едіңіздер және әлі де ауылдықтарсыз. Сіздер бұрынғыдан да бетер құлдықта қаласыз" деді. Трезилиан көп ұзамай Томасқа қосылып, Челмсфордта 31 өлім жазасын орындады, содан кейін шілдеде Сент-Олбансқа сот процестері үшін барды, онда айыптауды қамтамасыз ету үшін күмәнді әдістер қолданылған көрінеді. Томас 200 сарбазымен Глостерге барып, ондағы көтерілісті басуға тырысты. Нортумберленд графы Генри Персиге Йоркширде тәртіп орнату тапсырылды. Ақпарат берушілерді пайдалану және айыптау кең таралды, бұл бүкіл елде үрейге себеп болды; қараша айына дейін кем дегенде 1500 адам өлім жазасына кесілді немесе шайқаста қаза тапты. Көтерілістен мүлкіне зиян келгендердің көпшілігі заңды өтемақы алуға тырысты, ал Джон Гонт өзінің Савой сарайын қиратқандардың ізін табуға ерекше күш салды. Көптеген жағдайларда олар аз ғана табысқа жетті, өйткені айыпталушылар сотқа қатысуға көбінесе дайын болмады. Лондоннан Джек Стро есімді көтерілісші көшбасшы ұсталып, өлім жазасына кесілді. Джон Болл Ковентриде ұсталып, Сент-Олбанста сотталып, 15 шілдеде өлім жазасына кесілді. Гриндекоббты да соттап, Сент-Олбанста өлім жазасына кесті. Сэр Роджер Бэкон Норфолктегі соңғы шайқастан бұрын тұтқындалған болуы мүмкін, содан кейін Лондон мұнарасына қамалып, кейіннен патшалық кешірімге ие болды. 1381 жылдың қыркүйегінде Бриджвотерлік Томас Инглеби билік өкілдерінен қашып құтылды. Жоханна Ферур сияқты әйелдер көтерілісте маңызды рөл атқарса да, әйелдердің өздерінің еркек әріптестері сияқты қатал жазаланғаны немесе жазаланғаны туралы ешқандай дәлел табылған жоқ.

The royal suppression of the revolt began shortly after the death of Wat Tyler on 15 June. Sir Robert Knolles, Sir Nicholas Brembre and Sir Robert Launde were appointed to restore control in the capital. A summons was put out for soldiers, probably around 4,000 men were mustered in London, and expeditions to the other troubled parts of the country soon followed. The revolt in East Anglia was independently suppressed by Henry Despenser, the Bishop of Norwich. He marched first to Peterborough, where he routed the local rebels and executed any he could capture, including some who had taken shelter in the local abbey. He then headed south east via Huntingdon and Ely, reached Cambridge on 19 June, and then headed further into the rebel controlled areas of Norfolk. Henry reclaimed Norwich on 24 June, before heading out with a company of men to track down the rebel leader, Geoffrey Litster. The two forces met at the Battle of North Walsham on 25 or 26 June; the Bishop's forces triumphed and Litster was captured and executed. Henry's quick action was essential to the suppression of the revolt in East Anglia, but he was very unusual in taking matters into his own hands in this way, and his execution of the rebels without royal sanction was illegal. On 17 June, the King dispatched his half brother Thomas Holland and Sir Thomas Trivet to Kent with a small force to restore order. They held courts at Maidstone and Rochester. He quickly subdued the area and was soon holding court in Mildenhall, where many of the accused were sentenced to death. He moved on into Norfolk on 6 July, holding court in Norwich, Great Yarmouth and Hacking. On 20 June, the King's uncle, Thomas of Woodstock, and Robert Tresilian, the replacement Chief Justice, were given special commissions across the whole of England. Richard himself visited Essex, where he met with a rebel delegation seeking confirmation of the grants the King had given at Mile End. Richard rejected them, allegedly telling them that "rustics you were and rustics you are still. You will remain in bondage, not as before, but incomparably harsher".|group="nb" Tresilian soon joined Thomas, and carried out 31 executions in Chelmsford, then travelled to St Albans in July for further court trials, which appear to have utilised dubious techniques to ensure convictions. Thomas went on to Gloucester with 200 soldiers to suppress the unrest there. Henry Percy, the Earl of Northumberland, was tasked to restore order to Yorkshire. The use of informants and denunciations became common, causing fear to spread across the country; by November at least 1,500 people had been executed or killed in battle. Many of those who had lost property in the revolt attempted to seek legal compensation, and John of Gaunt made particular efforts to track down those responsible for destroying his Savoy Palace. Most had only limited success, as the defendants were rarely willing to attend court. A rebel leader by the name of Jack Straw was captured in London and executed. John Ball was caught in Coventry, tried in St Albans, and executed on 15 July. Grindecobbe was also tried and executed in St Albans. Sir Roger Bacon was probably arrested before the final battle in Norfolk, and was tried and imprisoned in the Tower of London before finally being pardoned by the Crown. As of September 1381, Thomas Ingleby of Bridgwater had successfully evaded the authorities. Although women such as Johanna Ferrour played a prominent role in the revolt, no evidence has been found of women being executed or punished as harshly as their male counterparts.

Салдары

Патшалық үкімет пен Парламент көтерілістен кейін үкіметтің қалыпты процестерін қайта орнатуға кірісті; тарихшы Майкл Постан сипаттағандай, көтеріліс көп жағынан "өткінші эпизод" болды. 30 маусымда король Англияның шаруаларына бұрынғы қызмет шарттарына оралуға бұйрық берді, ал 2 шілдеде көтеріліс кезінде мәжбүрлеумен қол қойылған патшалық жарғылар ресми түрде жойылды. Көтеріліске патшалық шенеуніктердің қатысы себеп болды, олардың ашкөздік пен билікке құмарлық танытқаны айтылды. Халық палатасы қолданыстағы еңбек заңдарын қолдады, бірақ Ричардтан патшалық кеңесте өзгерістер жасауды сұрады, оған Ричард келісті. Ричард сондай-ақ, тиісті тәртіпсіздіксіз көтерілісшілерді өлтіргендерге, адал болғандардың барлығына және Бьюри Сент-Эдмундс тұрғындарынан басқа, көтеріліс жасағандардың барлығына жалпы кешірім берді – корольдің кеңесшілерін өлтіруге қатысқандар мен әлі түрмеден қашып жүргендер есімдерінен басқа. Қуғын-сүргіннің қатыгездігіне қарамастан, үкімет пен жергілікті билеушілер көтерілістен кейін тәртіпті қалпына келтіруде сақтық танытты және бірнеше онжылдық бойы жаңа көтерілістерден қауіптенді. Көптеген билеушілер өз шаруаларынан сот арқылы ғана кек алды. Төмен деңгейдегі алағайындық тағы бірнеше жылға созылды. 1382 жылдың қыркүйегінде Норфолк облысында Норвич епископына қарсы қастандық болды, ал келесі жылдың наурыз айында Девон шерифін өлтіру жоспары бойынша тергеу жүргізілді. Жер иелерімен жалдау ақысын келіссөздер кезінде шаруалар көтерілістің естелігі мен зорлық-зомбылық қаупі туралы айтты. Парламент бас салымын енгізуге немесе Англияның салық жүйесін реформалауға талпынбады. Оның орнына, 1381 жылдың соңында Халық палатасы Еуропадағы әскери күш-жігерді "сақтықпен, бірақ айтарлықтай қысқарту керек" деген шешімге келді. Жаңа салықтар жинау мүмкін болмағандықтан, үкімет сыртқы саясатын және әскери экспедицияларын қысқартуға мәжбүр болды және бейбітшілікке қол жеткізу мүмкіндіктерін қарастыра бастады. 1381 жылдан кейін шаруалық құлшылық институты төмендеді, бірақ саяси емес, экономикалық себептермен. Ауылдық жалақылар өсуін жалғастырды, ал билеушілер шаруаларының бостандығын ақшаға саудаластырды немесе дәстүрлі жер иелену нысандарын жаңа жалға алу шарттарына ауыстырды. XV ғасырда Англияда шаруалық құлшылық жойылды. Кейбір жылнамашылар, соның ішінде Найтон, қашып кеткен шәкірттердің, қолөнершілердің және басқалардың бар екенін де атап өтті, кейде оларды "кіші халық" деп атады. Ауылдық көтерілісшілер әртүрлі ортадан шыққан, бірақ тарихшы Кристофер Дайердің айтуынша, әдетте олар "әлеуметтік жағдайы төмен, бірақ жер мен мүлікке ие болған адамдар" және қоғамның ең кедей топтары емес, көтеріліс қозғалысының аз бөлігін құрады. Көптеген адамдар жергілікті ауылдық басқаруда билік орындарында болды және олар көтеріліске жетекшілік етті. Кейбіреулері қолөнершілер болды, мысалы, тарихшы Родни Хилтон тізімдегендей, "ағаш шеберлері, балташылар, тас қалаушылар, аяқ киім жасаушылар, тігіншілер, тоқымашылар, тоқшылар, қолғаптар, шұлықтар, терішілер, нан пісірушілер, союшылар, қонақүй иелері, аспаздар және әк жағушылар". Олардың көп бөлігі ер адамдар болды, бірақ қатарында әйелдер де болды. Көтерілісшілер көбінесе сауатсыз болды; осы кезеңде Англия халқының 5-15 пайызы ғана оқи алды. Олар сондай-ақ, кемінде 330 оңтүстік-шығыс ауылдарынан, әртүрлі жергілікті қауымдастықтардан келді. Көтерілісшілердің көпшілігі қалалық ортадан шыққан, ал Лондон оқиғасына қатысқандардың көпшілігі шаруалар емес, жергілікті қала тұрғындары болды. Кейбір жағдайларда, көтеріліске қосылған қала тұрғындары жергілікті элитаның есебінен пайда табуға тырысқан қала кедейлері болды. Мысалы, Лондонда көтерілісшілердің көп бөлігі кедей және біліктілігі жоқ адамдар болды. Кейбір жағдайларда, мысалы, Кентербериде, Қара өлімнен кейін ауылдардан халықтың ағылуы қала мен ауыл арасындағы айырмашылықты азайтып, мағынасыз етті. Шаруалар көтерілісі азаттық күресі үшін төңкеріске айналған кезде еңбек күші соншалықты қымбатқа түсіп, феодалдық жүйе ақыры құлады. Шаруалар көтерілісінің көтерілісшілері тарихи жазбаларда өздерін бейнелемегендіктен, оларды әртүрлі жазушылар бейнеледі. Жазбаларды бұрмалау осы көтерілісшілердің сауатсыз немесе түсініксіз болғанын көрсетеді. Сансыз авторлар жасаған бұрмалаулардың кейбіреулері де түсіндіру болып табылды. Автор және ортағасырлық зерттеуші Стивен Джастис көтерілісшілердің тіл мен сөйлеу қабілетіне ие болғанын мысал келтірді. Бұған ритуалдар, қойылымдар және әдеби мәтіндер сияқты мәдени өрнек нысандары кірді. Кейбір жағдайларда көтерілісшілерге Норфолк облысындағы сер Роджер Бэкон сияқты, әлеуметтік жағдайы жақсы адамдар жетекшілік етті немесе оларға қосылды. Олардың кейбіреулері кейіннен көтерілісшілердің күшімен оған қосылуға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Көтерілісшілердің қатарында дін қызметкерлері де болды; Джон Балл немесе Джон Враве сияқты белгілі басшылардан басқа, оңтүстік-шығыстағы көтеріліс жазбаларында шамамен 20 адам аталды. Олардың кейбіреулері жергілікті наразылықтарды білдірді, ал кейбіреулері қиын жағдайда болды және салыстырмалы кедейлікке ұшырады, ал басқалары радикалды сенімдермен жетекшілік еткен көрінеді. Көтерілісшілердің көптеген адамдары, әсіресе ел бойынша қолдау мен жаңа көтерілістерді ынталандыру үшін жіберілген хаттарда псевдонимдерді қолданды. Бұл жеке адамдарды айыптаудан сақтау және танымал құндылықтар мен оқиғаларға сілтеме жасау үшін жасалды. Танымал псевдонимдердің бірі – Уильям Лэнглендтің поэмасының басты кейіпкерінен алынған Пирс Плаумен еді. Жек те көтерілісшілердің кең таралған псевдонимдерінің бірі болды, және тарихшылар Стивен Джастис пен Картер Ревард бұл Франциядағы Жакри көтерілісінен кейін ондаған жылдар өткеннен кейін оның резонансқа толы болуымен байланысты болуы мүмкін деп болжайды.

The royal government and Parliament began to re establish the normal processes of government after the revolt; as the historian Michael Postan describes, the uprising was in many ways a "passing episode". On 30 June, the King ordered England's serfs to return to their previous conditions of service, and on 2 July the royal charters signed under duress during the rising were formally revoked. The revolt was blamed on the misconduct of royal officials, who, it was argued, had been excessively greedy and overbearing. The Commons stood behind the existing labour laws, but requested changes in the royal council, which Richard granted. Richard also granted general pardons to those who had executed rebels without due process, to all men who had remained loyal, and to all those who had rebelled – with the exception of the men of Bury St Edmunds, any men who had been involved in the killing of the King's advisers, and those who were still on the run from prison. Despite the violence of the suppression, the government and local lords were relatively circumspect in restoring order after the revolt, and continued to be worried about fresh revolts for several decades. Few lords took revenge on their peasants except through the legal processes of the courts. Low level unrest continued for several more years. In September 1382 there was trouble in Norfolk, involving an apparent plot against the Bishop of Norwich, and in March the following year there was an investigation into a plot to kill the sheriff of Devon. When negotiating rents with their landlords, peasants alluded to the memory of the revolt and the threat of violence. There were no further attempts by Parliament to impose a poll tax or to reform England's fiscal system. The Commons instead concluded at the end of 1381 that the military effort on the Continent should be "carefully but substantially reduced". Unable to raise fresh taxes, the government had to curtail its foreign policy and military expeditions and began to examine the options for peace. The institution of serfdom declined after 1381, but primarily for economic rather than political reasons. Rural wages continued to increase, and lords increasingly sold their serfs' freedom in exchange for cash, or converted traditional forms of tenure to new leasehold arrangements. During the 15th century serfdom vanished in England. Some chroniclers, including Knighton, also noted the presence of runaway apprentices, artisans and others, sometimes terming them the "lesser commons". The rural rebels came from a wide range of backgrounds, but typically they were, as the historian Christopher Dyer describes, "people well below the ranks of the gentry, but who mainly held some land and goods", and not the very poorest in society, who formed a minority of the rebel movement. Many had held positions of authority in local village governance, and these seem to have provided leadership to the revolt. Some were artisans, including, as the historian Rodney Hilton lists, "carpenters, sawyers, masons, cobblers, tailors, weavers, fullers, glovers, hosiers, skinners, bakers, butchers, innkeepers, cooks and a lime burner". They were predominantly male, but with some women in their ranks. The rebels were typically illiterate; only between 5 and 15 per cent of England could read during this period. They also came from a broad range of local communities, including at least 330 south eastern villages. Many of the rebels had urban backgrounds, and the majority of those involved in the events of London were probably local townsfolk rather than peasants. In some cases, the townsfolk who joined the revolt were the urban poor, attempting to gain at the expense of the local elites. In London, for example, the urban rebels appear to have largely been the poor and unskilled. In other cases, such as Canterbury, the influx of population from the villages following the Black Death made any distinction between urban and rural less meaningful. With the Peasant's Revolt marking the revolution of the freedom fight, labour had become so expensive that the feudal system was ultimately coming to an end. The rebels of the Peasant's Revolt were represented by various writers since they did not represent themselves in historical records. The distortion of written records implied that these rebels were illiterate, or otherwise incoherent. Some of these distortions made by countless authors were also interpretative and favored their own positions, making the job of historians more difficult as they try to uncover a more truthful representation of the rebels. Author and medievalist Steven Justice exemplifies that the rebels were, in fact, capable of speech and language at its most developed. Examples of this included cultural forms of expression such as rituals, performances, and literary texts. In a few cases the rebels were led or joined by relatively prosperous members of the gentry, such as Sir Roger Bacon in Norfolk. Some of them later claimed to have been forced to join the revolt by the rebels. Clergy also formed part of the revolt; as well as the more prominent leaders, such as John Ball or John Wrawe, nearly 20 are mentioned in the records of the revolt in the south east. Some were pursuing local grievances, some were disadvantaged and suffering relative poverty, and others appear to have been motivated by strong radical beliefs. Many of those involved in the revolt used pseudonyms, particularly in the letters sent around the country to encourage support and fresh uprisings. They were used both to avoid incriminating particular individuals and to allude to popular values and stories. One popular assumed name was Piers Plowman, taken from the main character in William Langland's poem. Jack was also a widely used rebel pseudonym, and historians Steven Justice and Carter Revard suggest that this may have been because it resonated with the Jacques of the French Jacquerie revolt several decades earlier.

Тарихнама

Замандас хронистердің оқиғаларды жазғандары тарихшылар үшін маңызды дерек көзіне айналды. Хроника жазушылар көтерілісшілердің мүддесіне қарсы болды және әдетте, тарихшы Сьюзан Крейннің сөзімен айтқанда, көтерілісшілерді "адам емес жандар, құбылыстар немесе жаңылысқан ақымақтар" ретінде бейнеледі. Лондондық хронистер де көтерілістегі қарапайым лондондықтардың рөлін мойындағысы келмеді, кінәны толығымен оңтүстік-шығыстағы ауыл шаруаларына жүктеуді артық көрді. Басты есептердің бірі – автордың патша сарайының құрамында болған және Лондон оқиғаларының куәсі болған анонимді "Анонимдік хроника". Хроник Томас Уолсингхэм көтерілістің көп бөлігін бақылады, бірақ есебін әлеуметтік дүрбелеңнің қорқынышына шоғырландырды және көтерілісшілерге өте теріс қарайтын. Бұл оқиғаларды Францияда "Хроникалар" авторы Жан Фруассар жазды. Оның көтеріліске жақын дереккөздері жеткілікті болды, бірақ белгілі фактілерді әдемі әңгімелермен толықтыруға бейімділік танытты. Көтерілісшілерге деген ықыласпен жазылған есептер сақталмаған. 19 ғасырдың соңында жұмысшы және социалистік қозғалыстардың өркендеуімен байланысты шаруалар көтерілісіне тарихи қызығушылық арта түсті. Чарльз Оман, Эдгар Пауэлл, Андре Ревилл және Г. М. Тревелянның еңбектері көтерілістің барысын анықтады. 1907 жылға қарай хроникашылардың жазбаларының барлығы кеңінен қолжетімді болды және оқиғаларға қатысты негізгі құжаттар анықталды. Ревилл көтерілістен кейін күдікті көтерілісшілерге қарсы қолданылған заңдық айыптамаларды тарихи ақпараттың жаңа көзі ретінде пайдалана бастады, ал келесі ғасырда көтерілістің жергілікті экономикалық және әлеуметтік тарихы бойынша кең ауқымды зерттеулер жүргізілді, оңтүстік-шығыс Англиясының шашыраңқы жергілікті деректері пайдаланылды. Көтерілістің түсіндірмелері жылдар өте өзгерді. Джон Смит сияқты 17 ғасыр тарихшылары бұл көтерілістің Англияда ерікті еңбек пен крепостнойлықтың аяқталуын білдіргенін қалыптастырды. 20 ғасырдың ортасындағы марксистік тарихшылар көтеріліске қызығушылық танытып, көбінесе оған жақтас болды, бұл үрдіс Хилтонның 1973 жылғы көтеріліс туралы есебінде, сол кезеңдегі Еуропадағы шаруалар көтерілістерінің кең контекстінде толыққанды көрініс тапты. Шаруалар көтерілісі басқа ортағасырлық көтерілістерге қарағанда көбірек зерттелді, бұл зерттеулер тарихшылар, әдебиеттанушылар мен халықаралық ынтымақтастықты қамтыды. "Шаруалар көтерілісі" атауы 18 және 19 ғасырдың басында пайда болды, ал тарихшылар оны алғаш рет 1874 жылы Джон Ричард Гриннің "Англия халқының қысқаша тарихы" еңбегінде қолданды. 'Ұлы көтеріліс' деп аталатын үлкен тақташа ескерткіш Мэтью Белл тапсырысымен жасалып, Эмили Хоффнунгпен өрнектелді. Оны кинорежиссер Кен Лоуч 2015 жылдың 15 шілдесінде Смитфилдте ашты.

Contemporary chroniclers of the events in the revolt have formed an important source for historians. The chroniclers were biased against the rebel cause and typically portrayed the rebels, in the words of the historian Susan Crane, as "beasts, monstrosities or misguided fools". London chroniclers were also unwilling to admit the role of ordinary Londoners in the revolt, preferring to place the blame entirely on rural peasants from the south east. Among the key accounts was the anonymous Anonimalle Chronicle, whose author appears to have been part of the royal court and an eye witness to many of the events in London. The chronicler Thomas Walsingham was present for much of the revolt, but focused his account on the terror of the social unrest and was extremely biased against the rebels. The events were recorded in France by Jean Froissart, the author of the Chronicles. He had well placed sources close to the revolt, but was inclined to elaborate the known facts with colourful stories. No sympathetic accounts of the rebels survive. At the end of the 19th century there was a surge in historical interest in the Peasants' Revolt, spurred by the contemporary growth of the labour and socialist movements. Work by Charles Oman, Edgar Powell, André Réville and G. M. Trevelyan established the course of the revolt. By 1907 the accounts of the chroniclers were all widely available in print and the main public records concerning the events had been identified. Réville began to use the legal indictments that had been used against suspected rebels after the revolt as a fresh source of historical information, and over the next century extensive research was carried out into the local economic and social history of the revolt, using scattered local sources across south east England. Interpretations of the revolt have changed over the years. 17th century historians, such as John Smyth, established the idea that the revolt had marked the end of unfree labour and serfdom in England. Mid 20th century Marxist historians were both interested in, and generally sympathetic to, the rebel cause, a trend culminating in Hilton's 1973 account of the uprising, set against the wider context of peasant revolts across Europe during the period. The Peasants' Revolt has received more academic attention than any other medieval revolt, and this research has been interdisciplinary, involving historians, literary scholars and international collaboration. The name "the Peasants' Revolt" emerged in the 18th and early 19th centuries, and its first recorded use by historians was in John Richard Green's Short History of the English People in 1874. A large slate memorial to 'The Great Rising' was commissioned by Matthew Bell and carved by Emily Hoffnung. It was unveiled by the film director Ken Loach in Smithfield on 15 July 2015.

Танымал мәдениет

Шаруалар көтерілісі әдебиетте кең таралған тақырыпқа айналды. Көтерілісті басуға қатысқан шенеуніктермен тығыз байланыста болған ақын Джон Гоуэр, көтерілістен кейін өзінің әйгілі «Vox Clamantis» поэмасын өңдеп, бүлікшілерді айыптаған және оларды жабайы жануарларға теңеген бөлімді қосты. Оллдгейтте тұрған және көтеріліс кезінде Лондонда болуы мүмкін Джеффри Чосер, көтерілісшілердің фламандтарды өлтіруін «Кентербери ертегілерінің» «The Nun's Priest's Tale» бөлімінде кеңінен тараған тәртіпсіздікке метафора ретінде пайдаланды. Шаруалар көтерілісі Джеффри Чосердің «Кентербери ертегілерінде» сирек айтылса да, ол Чосердің өміріндегі, оның танымал туындыларына дейінгі көптеген тарихи оқиғалардың бірі болды. Көтерілісшілер кеңінен қолданған «Пирс Плоумен» поэмасының авторы Уильям Лэнгланд, көтерілістен кейін мәтініне өзгерістер енгізіп, оның себептерінен алшақтауға тырысты. Көтеріліс 16 ғасырдың соңындағы «Жек Строның өмірі мен өлімі» пьесасының негізін құрады, оны Джордж Пил жазған болуы мүмкін және бастапқыда қаланың гильдиялық шерулерінде қойылуы жоспарланған. Пьесада Джек Стро Джон Боллдың дұрыс емес көтерілісіне итермеленген трагикалық тұлға ретінде бейнеленеді, бұл Елизавета Англиясының тұрақсыздығы мен 14 ғасыр арасындағы саяси байланысты анық көрсетеді. Көтеріліс тарихы 17 ғасырдың Англия азамат соғысы кезінде памфлеттерде қолданылып, Джон Кливлендтің соғыс тарихының алғашқы бөлігін құрады. Ол 18 ғасырда саяси сөздерде ескерту ретінде пайдаланылды, ал «Уот Тайлер мен Джек Строу тарихы» атты кітабы якобит көтерілісі мен Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде танымал болды. Тарихшы Джеймс Кроссли француз революциясынан кейін шаруалар көтерілісіне, әсіресе радикалдар мен революционерлер арасында, оң көзқарас қалыптасқанын айтады. Томас Пейн мен Эдмунд Берк көтерілістен қандай сабақ алуға болатыны туралы пікір таластырды, Пейн көтерілісшілерге көңіл жарыққысы келді, ал Берк зорлық-зомбылықты айыптады. Романтик ақын Роберт Саути 1794 жылы жазған «Уот Тайлер» пьесасын оқиғаға негіздеп, радикалдық және көтерілісшілерді жақтаушы көзқараспен қарады. Тарихшы Майкл Постан айтқандай, көтеріліс «әлеуметтік дамудың маңызды кезеңі және жұмысшы табының қанаушылыққа қарсы көтерілісінің классикалық мысалы» ретінде танымал болды және 19 және 20 ғасырлардағы социалистік әдебиетте кеңінен қолданылды. Уильям Моррис 1888 жылы жарық көрген «Джон Боллдың арманы» романында Чосердің туындысын пайдаланып, 19 ғасырлық кейіпкерді арман арқылы 14 ғасырға көшірді және шаруалар ісіне ашық қолдау білдірді. Оқиға социалистік идеалдардың бір күні жеміс беретіні туралы болжаммен аяқталады. Бұл көтерілістің бейнесі Морристің утопиялық социалистік «Жерден жаңалықтар» ромасына әсер етті. Флоренс Конверс 1903 жылы өзінің «Ұзақ ерік» романында осы көтерілісті пайдаланды. Теориялардың бірі бойынша, көтеріліс 1312 жылы жойылған Тамплиерлер орденінен тараған құпия, эзотерикалық «Ұлы қоғам» ұйымының басшылығымен жүзеге асырылған, ал басқа теория бойынша, франкмасондардың бауырластығы көтерілісті ұйымдастыруға жасырын қатысқан.

The Peasants' Revolt became a popular literary subject. The poet John Gower, who had close ties to officials involved in the suppression of the revolt, amended his famous poem Vox Clamantis after the revolt, inserting a section condemning the rebels and likening them to wild animals. Geoffrey Chaucer, who lived in Aldgate and may have been in London during the revolt, used the rebel killing of Flemings as a metaphor for wider disorder in The Nun's Priest's Tale part of The Canterbury Tales, parodying Gower's poem. Although the Peasant's Revolt was only ever mentioned sparingly in Geoffrey Chaucer's The Canterbury Tales, the Peasant's Revolt was one of the many historical incidents that occurred in Chaucer's life prior to his popular works. William Langland, the author of the poem Piers Plowman, which had been widely used by the rebels, made various changes to its text after the revolt in order to distance himself from their cause. The revolt formed the basis for the late 16th century play, The Life and Death of Jack Straw, possibly written by George Peele and probably originally designed for production in the city's guild pageants. It portrays Jack Straw as a tragic figure, being led into wrongful rebellion by John Ball, making clear political links between the instability of late Elizabethan England and the 14th century. The story of the revolt was used in pamphlets during the English Civil War of the 17th century, and formed part of John Cleveland's early history of the war. It was deployed as a cautionary account in political speeches during the 18th century, and a chapbook entitled The History of Wat Tyler and Jack Strawe proved popular during the Jacobite risings and American War of Independence. The historian James Crossley argues that after the French Revolution, the Peasants' Revolt was seen more positively, especially among radicals and revolutionaries. Thomas Paine and Edmund Burke argued over the lessons to be drawn from the revolt, Paine expressing sympathy for the rebels and Burke condemning the violence. The Romantic poet Robert Southey based his 1794 play Wat Tyler on the events, taking a radical and pro rebel perspective. As the historian Michael Postan describes, the revolt became famous "as a landmark in social development and [as] a typical instance of working class revolt against oppression", and was widely used in 19th and 20th century socialist literature. William Morris built on Chaucer in his novel A Dream of John Ball, published in 1888, creating a narrator who was openly sympathetic to the peasant cause, albeit a 19th century persona taken back to the 14th century by a dream. The story ends with a prophecy that socialist ideals will one day be successful. In turn, this representation of the revolt influenced Morris's utopian socialist News from Nowhere. Florence Converse used the revolt in her novel Long Will in 1903. Theories include that the revolt was led by a secret, occult organisation called "the Great Society", said to be an offshoot of the order of the Knights Templar destroyed in 1312, or that the fraternity of the Freemasons was covertly involved in organising the revolt.