Ұлыбритания Лордтар палатасының төрағасы

Кіріспе

Британдық Лордтар палатасының төрағасы – Лордтар палатасының спикері Ұлыбритания Парламенті Лордтар палатасының төрағасы, төрағалық етуші және жоғары құзыретті тұлғасы болып табылады. Бұл лауазым Төменгі палатаның спикерімен салыстырылады: Лорд спикері Лордтар палатасының мүшелерімен сайланады және саяси бейтарап болуы күтіледі. 2006 жылдың шілдесіне дейін Лордтар палатасында төрағалық етушінің міндетін Лорд-канцлер атқарды. 2005 жылғы Конституциялық реформа туралы заңға сәйкес, Лордтар палатасы спикерінің лауазымы (заңда осылай аталады) жеке лауазымға айналды, бұл Лорд-канцлерден басқа біреудің осы лауазымды атқаруына мүмкіндік берді. Заң қабылданғаннан кейін Лорд-канцлер Лордтар палатасының спикері ретінде уақытша кезеңде әрекет етуін жалғастырды, ал Лордтар палатасы спикерлік мәселесі бойынша жаңа тәртіптерді қарастырды. Қазіргі Лорд спикері – Джон Макфолл, Алклюит бароны Макфолл. Бүгінгі күнге дейін осы лауазымды төрт адам атқарды.

Тарих

2003 жылы Лорд-канцлер атқаратын қызметтерді бөлу туралы шешім қабылданғаннан кейін (алғашқыда премьер-министр Блэрдің мақсаты осы лауазымды толығымен жою еді), Лордтар палатасының таңдау комитеті оның төрағасының жаңа лауазымын қарастырды, соның ішінде Лордтар палатасының сайланатын спикерінің атауы да қарастырылды. Олардың ұсыныстары бойынша жаңа спикер «Лорд спикер» деп аталды, ал орынбасар спикерлердің саны 25-тен он екіге дейін азайтылды. «Лорд спикер» атауы бұрыннан-ақ Тұрақты ережелер мен анықтамалық құралда қолданылып жүргендіктен таңдалды. Бұл лауазымның өкілеттігі Төменгі палата спикерінен кем. Лордтар палатасы көбінесе өзін-өзі басқарады, ал оның төрағасы дәстүрлі түрде дебаттарда Төменгі палата спикерінен гөрі азырақ белсенділік көрсетеді. Мысалы, спикерден өзгеше, Лорд спикер палатаны тәртіпке шақырмайды, екі адам бірден сөйлеуге тұрғанда кімнің сөйлейтінін анықтамайды, тәртіп мәселелерін шешпейді, палата ережелерін бұзған мүшелерді жазаламайды және заң жобаларына ұсынылатын түзетулерді іріктемейді – барлық бұл функцияларды Лордтар палатасы жалпы түрде жүзеге асырады. Сол сияқты, Төменгі палатадағы сөздер тікелей спикерге жолдалса, Лордтар палатасындағы сөздер бүкіл палатаға жолдалады; яғни, сөздер «Мистер спикер» емес, «Мистер лордтар» деп басталады. Іс жүзінде, Лорд спикердің палатадағы жалғыз міндеті – дауыс беруге сұрақ қою, дауыс беру нәтижесін жариялау және палатаға белгілі бір хабарламалар жасау (мысалы, мүше қайтыс болғанын хабарлау). Сонымен қатар, Лорд спикер төтенше жағдай туғанда палатаның отырысын тоқтата (немесе «шақыра») алады. Лорд спикер бұрынғы Лорд-канцлердің парламенттік рөліне қатысты көптеген міндеттерін өз мойнына алды. Дегенмен, Лорд-канцлер Парламенттің салтанатты ашылуында Корольге сөз сөйлеуді жалғастырады, осы арқылы Үкіметтің өкілі болады. Жаңа лауазым құрылғандағы пікірталас кезінде, жаңа спикердің Лорд-канцлерде жоқ қосымша өкілеттіктер мен жауапкершіліктері болуы керек пе деген мәселе талқыланды.

In 2003, following the decision to disaggregate the roles performed by the Lord Chancellor (originally Prime Minister Blair's aim was to abolish the office altogether), a select committee of the House of Lords looked into the proposed new office of its presiding officer, including the title for the elected speaker of the Lords. Following their recommendations, the new speaker was named "Lord Speaker", and the number of deputy speakers has fallen from 25 to twelve. "Lord Speaker" was chosen in part because it was already in use in the Standing Orders and the Companion. The role has less power than the Speaker of the House of Commons. The House of Lords is largely self governing, and its presiding officer has traditionally taken a less active role in debates than the Speaker of the House of Commons. For example, unlike the Speaker, the Lord Speaker does not call the House to order, determine who is to speak when two individuals rise at the same time, rule on points of order, discipline members who violate the rules of the House, or select amendments to bills—all these functions are performed by the House of Lords as a whole. Similarly, whereas speeches in the House of Commons are addressed directly to the Speaker, those in the House of Lords are addressed to the House as a whole; i. e., speeches begin "My Lords" instead of "Mr Speaker". In practice, the only task of the Lord Speaker in the Chamber is to formally put the question before a vote, to announce the result of any vote, and to make certain announcements to the House (e. g., announcing the death of a member). Also, the Lord Speaker may end the adjournment of the House (or "recall" the House) during a public emergency. The Lord Speaker has assumed most of the duties that the Lord Chancellor used to have in relation to his parliamentary role. However, the Lord Chancellor continues to hand the speech to the King during the State Opening of Parliament, representing the Government in doing so. When peers debated the creation of the office, there was debate as to whether the new speaker should have additional powers and responsibilities that the Lord Chancellor does not have,

Төменгі палата спикері сияқты, бірақ Лорд-канцлерден (ол сонымен қатар судья және үкімет министрі болған) өзгеше, Лорд спикер лауазымда тұрғанда бейтарап болуы күтіледі. Сайлауда Лорд спикер партиялық ұйымнан немесе тәуелсіз депутаттар тобынан және кейбір сыртқы мүдделерден бас тартып, бейтарап төрағалық етуші болуға баса назар аударады.

Сайлау

Лорд-спикер ең көп дегенде бес жылға сайланады және ең көп дегенде екі мерзімге қызмет ете алады. Сайлау балама дауыс беру әдісімен жүргізіледі. 2011 жылғы 3 мамырда жасалған түзетулерге сәйкес, сайлау мерзімнің соңғы жылының 15 шілдесіне дейін өткізілуі тиіс, ал жаңа мерзім 1 қыркүйекте басталады. Хелен Хейман, Баронесса Хейман, алғашқы Лорд-спикер болып сайланғанда, Парламент хатшысы (Лордтар палатасының бас хатшысы) нәтижені жариялады, ал Лорд Чемберлен Патшайымның таңдауды бекітегенін хабарлады. Осылайша сайланған Лорд-спикер одан кейін Жүн қапшықтағы Лорд-канцлердің орнын басты.

Құрастыру және рәсім

2006 жылдың 4 шілдесінде Корольдік жарлықпен Корольдік спикердің Төменгі палата спикерінен кейін дереу мәртебесі мен басымдылығы болатыны жарияланды. Лорд-спикердің жалақысы 104 360 фунт стерлингті құрайды, бұл Төменгі палата спикерінің жалақысынан кем, бірақ Төменгі палата спикерінің жалақысына депутаттығы үшін төленген 81 932 фунт стерлинг қосылған. Лорд-спикер, Төменгі палата спикері сияқты, Парламент ғимаратындағы арнайы пәтерде тұруға құқылы. Лорд-канцлер сияқты, Лорд-спикер де палатаға төрағалық еткен кезде қара жібек шапан, ал мемлекеттік шараларда қара жібек және алтынмен тоқылған салтанатты шапан киеді. Бүгінгі күнге дейін осы лауазымды иеленушілер парик киюден бас тартты, бұрын лорд-канцлер солай істеген, бірақ оларға мұндай мүмкіндік бар. Пікірсайыстарды жүргізгенде Лорд-спикер жүн қапқа отырады. Лордтар палатасының күн сайынғы отырысынан бұрын Лорд-спикер Лорд-спикердің резиденциясынан Лордтар палатасына қарай шеруге қатысады. Лорд-спикердің алдында Палатаның қару-жарақ сержантының орынбасары немесе бас қақпашы (мачты алып жүреді) болады. Шеруге ханзаданың палатасындағы Қара таяқпен бірге жүретін джентльмен де қосылады. Олар бірге наразылық білдірмейтін лобби арқылы өтіп, палатаға кіріп, уақытша (оппозициялық) жаққа қарай жүн қапқа беттейді. Мач жүн қапқа қойылады, онда Лорд-спикер епископ дұға бастағаннан кейін отырады. Егер монарх өзінің атынан белгілі бір шараларды орындау үшін Лорд комиссарларын тағайындаса (мысалы, Парламентті ашу немесе жабылуы, немесе Корольдік келісімді ресми түрде жариялау), Лорд-спикер олардың бірі болады. Конвенция бойынша, басқа Лорд комиссарлары – Палата басшысы (Лорд-канцлердің функциялары Лорд-спикерге берілгеннен бері негізгі комиссар ретінде тағайындалған), Лордтардағы басқа екі ірі партияның басшылары және Кроссбенчтердің үйлестірушісі болып табылады. Жаңа пэрлер Лордтар палатасына енгізілгеннен кейін, ант қабылдағаннан (немесе салтанатты міндеттеме бергеннен) кейін Лорд-спикермен қолдасады.

By Royal Warrant on 4 July 2006, the Queen declared that the Lord Speaker would have rank and precedence immediately after the Speaker of the House of Commons. The Lord Speaker earns a salary of £104,360, less than the Speaker of the House of Commons, though the Speaker of the House of Commons' salary includes £81,932 paid for being an MP. The Lord Speaker, like the Speaker of the House of Commons, is entitled to a grace and favour apartment in the Parliamentary Estate. Like the Lord Chancellor, the Lord Speaker wears court dress with a plain black silk gown while presiding over the House and a black silk damask and gold lace ceremonial gown on state occasions. To date holders of the office have chosen not to wear a wig, as the Lord Chancellor previously did, though they do have the option. When presiding over debates, the Lord Speaker sits on the Woolsack. Before each day's sitting of the House of Lords, the Lord Speaker forms part of a procession that marches from the Lord Speaker's residence to the Lords Chamber. The Lord Speaker is preceded by the Deputy Serjeant at Arms or Principal Doorkeeper of the House (who bears the Mace). The procession is joined by the Gentleman Usher of the Black Rod in the Prince's Chamber. Together, they move through the Not content Lobby, entering the Chamber below the bar, and finish by walking up the Temporal (opposition) side toward the Woolsack. The Mace is placed on the Woolsack, where the Lord Speaker sits after a bishop has led the House in prayers. When the Sovereign appoints Lords Commissioners to perform certain actions on his or her behalf (for example, to open or prorogue Parliament, or formally declare Royal Assent), the Lord Speaker is one of them. The other Lords Commissioners, by convention, are the Leader of the House (who has acted as the principal Commissioner since the Lord Chancellor's functions were transferred to the Lord Speaker), the leaders of the other two major parties in the Lords, and the Convenor of the Crossbenches. New peers, upon being introduced in the House of Lords, shake hands with the Lord Speaker after taking the oath (or making affirmation).