Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кездесулерді өткізуге арналған нұсқаулар
Guidelines to conduct meetings
Парламенттік процедуралар – жиналыс немесе ұйымның кездесулерін басқаратын қабылданған ережелер, этика және әдет-ғұрыптар. Олардың мақсаты – ұйымды қызықтыратын мәселелерді ретпен талқылауға мүмкіндік беру және осы мәселелер бойынша жиналыстың көпшілігінің пікірін немесе ниетін анықтау. Өзін-өзі басқаратын ұйымдар парламенттік процедураны қолданады, осы арқылы пікірталас жүргізіп, көбінесе дауыс беру жолымен топтық шешімдерге келеді, мүмкіндігінше келіспеушіліктерді азайтады. Ұлыбритания, Канада, Ирландия, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка және басқа да ағылшын тілді елдерде парламенттік процедура көбінесе төрағалық ету, жиналыстар заңы, кездесулердегі тәртіп, кездесулерді жүргізу немесе тұрақты ережелер деп аталады. АҚШ-та бұл парламенттік құқық, парламенттік тәжірибе, заңнамалық процедура, тәртіп ережелері немесе Роберт ережелері деп аталады. Тәртіп ережелері – органның өзі жазған ережелерден (көбінесе ішкі қағидалар деп аталады) тұрады, және әдетте орган қабылдаған жарияланған парламенттік құжаттармен толықтырылады. Әдетте, ұлттық, штаттық немесе провинциялық және басқа да толыққанды заң шығарушы жиналыстар кең ауқымды ішкі тәртіп ережелеріне ие, ал заң шығарушы емес органдар қажеттілік туындағанда шектеулі, арнайы ережелерді жазып, қабылдайды.
Parliamentary procedures are the accepted rules, ethics, and customs governing meetings of an assembly or organization. Their object is to allow orderly deliberation upon questions of interest to the organization and thus to arrive at the sense or the will of the majority of the assembly upon these questions. Self governing organizations follow parliamentary procedure to debate and reach group decisions, usually by vote, with the least possible friction. In the United Kingdom, Canada, Ireland, Australia, New Zealand, South Africa, and other English speaking countries, parliamentary procedure is often called chairmanship, chairing, the law of meetings, procedure at meetings, the conduct of meetings, or the standing orders. In the United States, it is referred to as parliamentary law, parliamentary practice, legislative procedure, rules of order, or Robert's rules of order. Rules of order consist of rules written by the body itself (often referred to as bylaws), usually supplemented by a published parliamentary authority adopted by the body. Typically, national, state or provincial and other full scale legislative assemblies have extensive internally written rules of order, whereas non legislative bodies write and adopt a limited set of specific rules as the need arises.
Американдық процедуралар
АҚШ Конгресінің ережелері Ұлыбританияда қолданылған парламенттік процедуралар негізінде әзірленді. Индонезия, Филиппин, Мексика және Оңтүстік Корея сияқты көптеген елдердің заң шығару органдары американдық парламенттік процедураны қолданады.
The rules of the United States Congress were developed from parliamentary procedures used in Britain. Many nations' legislatures follow American parliamentary procedure, including Indonesia, the Philippines, Mexico and South Korea.
Басқа
Жапонияның Парламентінің (Diet) процедуралары британдық парламенттік үлгіден алшақтады, оккупацияланған Жапония кезеңінде жапондық парламенттік процедураларды американдық конгресс тәжірибесімен үйлестіруге күш салынған кезде. Жапонияда ресми емес келіссөздер ресми процедуралардан гөрі маңыздырақ. Италияда Парламент палаталарының жұмысы жазбаша ережелермен реттеледі. Конституциялық сот бұл ережелердің шегінен асып, парламенттік немесе саяси функцияны бұзу жағдайларын (2014 жылғы №120 шешім) және заң қабылданғанда олардың бұрыс қолданылуын бағалайды.
The procedures of the Diet of Japan moved away from the British parliamentary model, when in Occupied Japan, there were efforts to align Japanese parliamentary procedures with American congressional practices. In Japan, informal negotiations are more important than formal procedures. In Italy, written rules govern the Houses of the Parliament. The Constitutional Court judges the limits beyond which these regulations cannot go, exceeding the parliamentary or political function (judgement n. 120 of 2014) and on their bad application when a law is passed.
Парламент өкілеттігін пайдалану үлгілері
Парламенттік процедура көпшілікке тиімді және нәтижелі шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін қағидаларға негізделген (көпшілік билігі), сонымен бірге азшылыққа қатысты әділеттілікті қамтамасыз етеді және әрбір мүшеге немесе делегатқа пікір білдіру құқығын береді. Дауыс беру жиналыстың ниетін анықтайды. Әр жиналыс өзінің ережелерін жасаса да, олардың жиынтықтары көбінесе бір-бірінен емес, ұқсас болады. Көп қолданылатын тәжірибе – парламенттік процедура бойынша стандартты анықтамалықты қабылдау және қабылданған құқылылықты жоққа шығаратын арнайы регламенттер арқылы оны өзгерту. Парламенттік құрылым ұсыныстар арқылы жұмыс істейді, олар іс-қимылға алып келеді. Мүшелер негізгі ұсыныстар енгізу арқылы мәселелерді жиналысқа көтереді. "Мүшелер қосымша ұсыныстарды негізгі ұсынысты өзгерту, оны қарауды кейінге қалдыру немесе жылдамдату үшін пайдаланады". Парламенттік процедура сондай-ақ тағайындау, дауыс беру, пікірсайыс, тәртіптік шаралар, шағымдар, ұйымның жарғыларын, конституцияларын және ережелерін жасау қағидаларын да қамтиды.
Parliamentary procedure is based on the principles of allowing the majority to make decisions effectively and efficiently (majority rule), while ensuring fairness towards the minority and giving each member or delegate the right to voice an opinion. Voting determines the will of the assembly. While each assembly may create their own set of rules, these sets tend to be more alike than different. A common practice is to adopt a standard reference book on parliamentary procedure and modify it through special rules of order that supersede the adopted authority. A parliamentary structure conducts business through motions, which cause actions. Members bring business before the assembly by introducing main motions. "Members use subsidiary motions to alter a main motion, or delay or hasten its consideration." Parliamentary procedure also allows for rules in regards to nomination, voting, debate, disciplinary action, appeals, and the drafting of organization charters, constitutions, and bylaws.
Ұйымдар мен азаматтық топтар
Роберттің "Жаңадан қарастырылған тәртіп ережелері" толық нұсқаулық болуға тырысады: "Жаңа басылымдар парламенттік процедураның дамуын көрсетеді, себебі жиналыстарда туындаған жағдайлар қосымша ережелердің немесе қосымша түсіндірмелердің қажеттігін көрсетті". Роберттің "Заманауи басылымы" және "Парламенттік процедураның стандартты кодексі" қысқаша болуға ұмтылады. "Бұл кітап негізгі анықтамалық кітап, бірақ толықтығы туралы талас жоқ. Көптеген ұйымдар мен көптеген жиналыстар үшін бұл өте жеткілікті болады". "Алиса Стержис шатастыратын немесе қажетсіз ұсыныстар мен терминологияны жою керек деп сенді. Оның мақсаты процесті қарапайымдау, әділдеу және түсінуге оңай ету болды, ал Парламенттік процедураның стандартты кодексі осыны істеді".
Robert's Rules of Order Newly Revised aspires to be a comprehensive guide: "New editions have marked the growth of parliamentary procedure as cases occurring in assemblies have pointed to a need for further rules or additional interpretations to go by." Robert's Rules of Order The Modern Edition and The Standard Code of Parliamentary Procedure aspire to be concise. "This book is a basic reference book but does not claim to be comprehensive. For most organization and for most meetings, it will prove very adequate." "Alice Sturgis believed that confusing or unnecessary motions and terminology should be eliminated. Her goal was to make the process simpler, fairer, and easier to understand, and The Standard Code of Parliamentary Procedure did just that "
Ұлыбританияда, әсіресе кәсіподақтарда, кеңінен қолданылатын мәтін – Уолтер Цитриннің "Төрағалық ету ABC" кітабы. Ағылшын тілді Канадада танымал авторитеттерге Керр мен Кингтің "Кездесулер мен ұйымдарға арналған процедуралар" кітабы жатады. Канаданың Консервативтік партиясы ішкі істерін жүргізу үшін Вейнбергтің "Қоғамдық жиналыстар, оның ішінде тәртіп ережелері" кітабын пайдаланады. Француз тілді Канадада қарапайым қоғамдар үшін қолданылатын тәртіп ережелері Виктор Мориннің "Морин кодексі" (көбінесе "Морин кодексі" деп аталады) және "Code Confédération des syndicats nationaux" кітаптарын қамтиды.
A common text in use in the UK, particularly within trade unions, is Walter Citrine's ABC of Chairmanship. In English speaking Canada, popular authorities include Kerr & King's Procedures for Meeting and Organizations. The Conservative Party of Canada uses Wainberg's Society meetings including rules of order to run its internal affairs. In French speaking Canada, commonly used rules of order for ordinary societies include Victor Morin's [[Morin code (commonly known as the Code Morin) and the Code Confédération des syndicats nationaux.
Заң шығарушы органдар
Барлық елдердің заң шығарушы жиналыстары, олардың мәніне байланысты, клубтар мен ұйымдар қолданатын парламенттік тәртіптен өзгешеленетін ерекше ережелерге ие болады. Ұлыбританияда Томас Эрскин Мейдің Парламент заңдары, құқықтары, іс-қимылдары және тәжірибесі туралы трактаты (көбінесе жай ғана Эрскин Мей деп аталады) Вестминстер парламентінің өкілеттіктері мен процедуралары бойынша ресми құжат саналады. Әр палатаның қағидалары да бар. АҚШ-тағы 99 штаттық заң шығарушы палатаның (Небраска штатында бір палаталы заң шығарушы орган болса, қалған штаттарда екі палатадан тұрады) 70-і Мейсонның Заң шығару процедуралары жөніндегі нұсқаулығымен, 13-і Джефферсонның нұсқаулығымен, ал 4-і Роберттің тәртіп ережелерімен басшылыққа алады. АҚШ Сенаты АҚШ Сенатының тұрақты қағидаларын, ал АҚШ Өкілдер палатасы Джефферсонның нұсқаулығын сақтайды. Конституциялық ғалым және бұрынғы Калифорния Сенатының қызметкері Пол Мейсонның 1935 жылы жазған Мейсонның нұсқаулығы, оның қайтысынан кейін Мемлекеттік заң шығарушы органдардың Ұлттық конференциясы (NCSL) тарапынан қайта қаралып, жарияланды. Бұл нұсқаулық штаттық конституция, штаттық заңдар және палата қағидаларында белгіленбеген мәселелерде заң шығару процедураларын реттейді. NCSL мәліметінше, көптеген штаттық заң шығарушы органдар Роберт ережелерінің орнына Мейсонның нұсқаулығын қолдануының басты себебі – Роберт ережелері жеке ұйымдар мен күнделікті ашық отырыстар өткізбейтін азаматтық топтар үшін тиімдірек. Ал Мейсонның нұсқаулығы, негізінен, штаттық заң шығарушы органдарға бағытталған.
Legislative assemblies in all countries, because of their nature, tend to have a specialized set of rules that differ from parliamentary procedure used by clubs and organizations. In the United Kingdom, Thomas Erskine May's Treatise on the Law, Privileges, Proceedings and Usage of Parliament (often referred to simply as Erskine May) is the accepted authority on the powers and procedures of the Westminster parliament. There are also the Standing Orders for each House. Of the 99 state legislative chambers in the United States (two for each state except Nebraska, which has a unicameral legislature), Mason's Manual of Legislative Procedure governs parliamentary procedures in 70; Jefferson's Manual governs 13, and Robert's Rules of Order governs four. The United States Senate follows the Standing Rules of the United States Senate, while the United States House of Representatives follows Jefferson's Manual. Mason's Manual, originally written by constitutional scholar and former California Senate staff member Paul Mason in 1935, and since his death revised and published by the National Conference of State Legislatures (NCSL), governs legislative procedures in instances where the state constitution, state statutes, and the chamber's rules are silent. According to the NCSL, one of the many reasons that most state legislatures use Mason's Manual instead of Robert's Rules of Order is that Robert's Rules applies best to private organizations and civic groups that do not meet in daily public sessions. Mason's Manual, however, is geared specifically toward state legislative bodies.
Парламентарийлер
Құрама Штаттарда парламенттік процедураны жақсы меңгерген адамдар парламентарийлер деп аталады (парламенттік үкімет формасы бар басқа ағылшын тілді елдерде "парламентарий" Парламент мүшесін білдіреді). Бірнеше ұйым парламентарийлерге сертификаттау бағдарламаларын ұсынады, оның ішінде Ұлттық Парламентарийлер қауымдастығы және Америкалық Парламентарийлер институты. Ұлттық FFA ұйымының (бұрынғы Американың Болашақ фермерлері) парламенттік процедуралар сайысында командаларды дайындаған ауыл шаруашылығы оқытушылары Аккредиттелген парламентарий атағын ала алады. Парламентарийлер көптеген мәжілістерде маңызды рөл атқарады, оның ішінде парламенттік заңнама бойынша кеңес беру, сайлаулар өткізу немесе ұйымның конституциясы мен жарғыларына өзгерістер енгізу.
In the United States, individuals who are proficient in parliamentary procedure are called parliamentarians (in other English speaking countries with parliamentary forms of government, "parliamentarian" refers to a member of Parliament). Several organizations offer certification programs for parliamentarians, including the National Association of Parliamentarians and American Institute of Parliamentarians. Agriculture teachers who coach teams in the parliamentary procedure contest of the National FFA Organization (formerly Future Farmers of America) can earn the title Accredited Parliamentarian. Parliamentarians perform an important role in many meetings, including counseling organizations on parliamentary law, holding elections, or writing amendments to the constitution and bylaws of an organization.