Кіріспе

Солтүстік Американың батысында таралған ағаш түрі.

Tsuga mertensiana, таулық пихта деп аталатын бұл түр Солтүстік Американың батыс жағалауына тән, Оңтүстік-орталық Аляскадан Оңтүстік-орталық Калифорнияға дейін өседі.

Сипаттама

Цуга мертенсиана - биіктігіне дейін өсетін үлкен мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаш, ерекше үлгілері биіктігіне жетеді. Олардың діңінің диаметрі 5 метрге дейін жетеді. Қайыры қалыңдығы шамамен 5 см, төртбұрышты, жарылған немесе ойысқан, түсі қызғылт қоңырдан сұрға дейін өзгереді. Жас ағаштарда бұтасы тік немесе төмен иілген, ал ересек ағаштарда цилиндр тәрізді болады. Барлық жастағы ағаштарда бұтақшалардың ұшы сәл төмен иілген. Жаңа өскіндері қызғылт-қоңыр түсті, тығыз, шамамен 1 см ұзындықта болады. Жапырақтары ине тәрізді, 2-3 см ұзындықта және 1-2 мм енді, жұмсақ, ұшы дөңгелек, көлденең қимасы бойынша шамалы ғана жалпақ, жоғары жағы көкшіл жасыл, ал төменгі жағында көк-ақ түсті екі кең жолақты асқабақтары бар, жолақтар арасында тар жасыл орталық жолақ орналасқан; олар басқа гемилок түрлерінен жоғары жағында да асқабақтарының болуымен ерекшеленеді және бүкіл өскінді спираль бойынша жамылған. Конустары кішкентай (бірақ басқа гемилок түрлеріне қарағанда әлдеқайда ұзын), төмен иілген, цилиндр тәрізді, жабылғанда 5-8 см ұзындықта және 2-3 см енді, ашылғанда 3-5 см еніне жетеді, сыртқы түрінен кішкентай қарағай конусына ұқсайды. Олардың қабықшалары жұқа, иілгіш, 2-3 см ұзындықта. Піспеген конустары қою қызғылт (сирек жасыл) түсті, тозаңданудан кейін 5-7 ай өткен соң қызыл-қоңыр түске жетеді. Тұқымдары қызыл-қоңыр, 4-5 мм ұзындықта, жіңішке, 1-2 см ұзындықтағы ашық қызғылт-қоңыр қанатқа ие.

Таксономия

Үш таксон, екі түрше және шағын сорт бар: олардың ареалдары Калифорнияда әртүрлі, онда батыс гемологы Жағалаулық жоталармен шектелген, ал тау гемологы Кламат тауларында және Сьерра-Невадада кездеседі. Батыс гемологынан айырмашылығы, тау гемологы көбінесе теңіз деңгейінен Аляскаға дейін, Орегонның Каскад тауларында және Сьерра-Невадада биікAltitudeде өседі, тек солтүстікте ғана емес. Тау гемологының ең жақсы дамуы бос, ірі құрамды, жақсы дренаждалған және жеткілікті ылғалдылыққа ие топырақта, ал Британдық Колумбияда – қалың және өте қышқыл органикалық заттар мен шіріген ағаштарда байқалады. Топырақтың жеткілікті ылғалдылығы Калифорния мен Монтанада ерекше маңызды, себебі оларда жазғы құрғақшылық күштірек байқалады. Осы аймақтарда тау гемологы әдетте солтүстікке қарайтын шатқалдарда және қар жиналатын, жаз бойы сақталып қалатын цирк алаптарында оқшауланған популяциялармен өседі. Тау гемологы көптеген мекендеу орындарында екіншілік кульминациялық түр саналады және Британдық Колумбия мен Аляскадағы мұздық мореналарында пионерлік түр болып табылады. Британдық Колумбиясы, Вашингтон және солтүстік Орегондағы тау гемологы орман қауымдастықтарының көптеген түрлерінде Тынық мұхиттың күміс шыршасы басты кульминациялық түр болып табылады.