Кіріспе

Бразилиялық дәрігер және фармаколог (1934–2016)

Серджио Хенрике Феррейра (4 қазан 1934 – 17 шілде 2016) – бразилиялық дәрігер және фармаколог, брадикинин күшейткіш факторын ашқандығымен белгілі. Бұл жаңа және кеңінен қолданылатын гипотензивтік препараттар – АПФ тежегіштерінің (ACE inhibitors) дамуына әкелді.

Өмірбаян

Феррейра Сан-Паулу университетінің (USP) Рибейрао-Прето медицина факультетінде медицина докторы дәрежесін алып, көп ұзамай осы мектептің штаттық қызметкері болды, онда фармакология кафедрасының мүшесі болды. Фармакология саласындағы ғылыми зерттеу жұмыстарын брадикининді ашқан профессор Маурисио Роша е Сильвамен бірге бастады. Осы тақырып бойынша жұмыс істеп жүргенде, ол бразилиялық Bothrops jararaca жыланының уындағы пептидтер отбасын анықтады, олар киназа активтілігін тежеді және брадикининнің әсерін in vivo және in vitro жағдайында күшейтті. Бұл фактор брадикинин күшейткіш факторы (BPF) деп аталды. 1968 жылы Брукхейвен ұлттық зертханасының докторы Льюис Джоэл Гриннің қатысуымен ол BPF активтілігіне жауапты бірнеше фармакологиялық белсенді пептидтерді бөліп алды. Осы пептидтерді қолдану арқылы брадикинин күшейту мен ангиотензин I конверсиясын тежеу арасындағы жалпы үлгі анықталды. Кейіннен оның тобы ең кішкентай пептидтің құрылымын анықтады және синтетикалық пентапептидті пайдаланып, оның брадикининді күшейту және ангиотензин I конверсиясын in vivo жағдайында, гипертонияның тәжірибелік модельдерінде тежеу қабілетін көрсетті. Оның осы саладағы жұмысы Squibb ғалымдарымен ангиотензин конверттеуші фермент (АКФ) ингибиторларының, жаңа кластағы антигипертензивтік препараттарды әзірлеуге жол ашты. Ботропс пептидімен жасаған жұмысы үшін ол 1983 жылы CIBA жүрек-қан тамырлары зерттеу сыйлығын алды, бұл сыйлықты Squibb зертханасынан Э. Ондетти мен Д. Кушман да бөлісті. 1970 жылдардың басында Лондонда Джон Р. Вэйнмен (1983 жылы медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты) бірге жұмыс істегенде, ол аспирин сияқты препараттардың простагландиндер синтезін тежеуін ашуға қатысты. Ол кезде ол беймезгілікке қарсы қабынуға қарсы препараттардың (НСҚҚ) анальгетикалық әсерінің механизмі простагландиндер синтезін тежеу арқылы ауырсыну рецепторларының сезімталдығын болдырмаумен байланысты екенін болжады. Бұл гипотеза оның зертханасынан және көптеген басқа зерттеушілердің жұмысымен расталды. Оның қабыну гипералгезиясының дамуына қатысты негізгі механизмдерді зерттеуі классикалық НСҚҚ-дан айырмашылығы, метамизол сияқты анальгетиктердің таңдамалы класы аргинин/азот оксиді жолы арқылы бастапқы сезім нейронының жалғасатын сезімталдығына қарсы тұра алатынын анықтауға әкелді. Ол алғашқы сезім нейронының кері сезімталдығы деп сипатталған құбылысты сипаттады, бұл қабыну ауруының шеттік компонентінің маңыздылығын көрсетеді. Оның тобы брадикинин мен цитокиндердің қабыну гипералгезиясының дамуындағы рөлін анықтауға маңызды үлес қосты. Ол цитокиндердің арасында интерлейкин 1b эндогенді простагландиндердің босатылуын қамтамасыз ететінін, ал IL 8 симпатикалық гипералгезияның дамуына жауапты екенін анықтады. Осы салада ол IL 1 антагонистін сипаттады, ол қазір жаңа кластағы анальгетиктердің үлгісі ретінде әзірленуде.

Сыйлықтар мен марапаттар

Феррейраның ғылымға қосқан үлесі жоғары бағаланған. 1995 жылы ол Ұлы крест деңгейіндегі Ұлттық ғылыми еңбек орденімен марапатталды, сондай-ақ Үшінші әлем ғылым академиясының ТWAS сыйлығымен (1990 және 1992 жылдары), Мексика ғылым және технология сыйлығымен (1999), Сан-Паулу университетінің Реймбольдт Хауптман сыйлығымен (2001) және Петер Мураньи сыйлығымен (2002) сияқты бірнеше марапаттар мен медальдарға ие болды. Ол бірнеше халықаралық журналдардың редакциялық алқасында жұмыс істеді, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болды. Феррейра Бразилиядағы көрнекті ғылыми лидер болды. Ол ең беделді халықаралық биомедициналық ғылыми журналдың – Бразилиялық медициналық және биологиялық зерттеулер журналының негізін қалаушылардың бірі және бас редакторы болды, Бразилия Ұлттық ғылым академиясы мен Бразилия ғылым және технология кеңесінің мүшесі болды. Ол Бразилия фармакология және терапия қоғамын және Бразилия ғылымын дамыту қоғамын (SBPC) құрған және олардың бұрынғы президенті болды.