Кіріспе
Оңтүстік-шығыс Еуропадағы өзен Дрин (/d//r//iː//n/; немесе Дрини;) – Оңтүстік-шығыс Еуропадағы екі ірі саласы бар өзен: Ақ Дрин және Қара Дрин, сондай-ақ екі арнасы бар – біреуі Адриатика теңізіне, Дрин шығанағы арқылы, екіншісі Бояна өзеніне құяды. Оның су жиналатын алабы Албания, Косово, Сербия, Грекия, Черногория және Солтүстік Македония аумақтарын қамтиды. Өзен және оның салалары Дрин шығанағын құрайды, ол Солтүстік Албанияның Адриатика теңізі жағалауын қамтитын мұхит алабы. 285 шақырымдық Дрин Албанияның ең ұзын өзені болып табылады, ал оның салалары Косово және Солтүстік Македония арқылы өтеді. Оның солтүстік саласы – Ақ Дрин, Батыс Косоводағы Ақ Дрин сарқымасында, Жлеб тауларының етегінен басталып, негізгі бағыты оңтүстікке қарай, ал оның оңтүстік саласы – Қара Дрин, Солтүстік Македониядағы Струга қаласынан, Охрид көлінен басталып, солтүстікке қарай ағады. Екі саланың қосылған жері Солтүстік-шығыс Албаниядағы Кукеске жақын жерде орналасқан, ал Дрин Албания Альпісі мен Дукаджин жоталары арқылы батысқа қарай ағып, 1960 жылдардың басынан 1980 жылдардың соңына дейін үш тізбектелген тоған салынды, нәтижесінде 3 ірі жасанды көл пайда болды. Содан кейін Дрин Вау-и-Дейес арқылы өтіп, Буна өзені арқылы және Лежеден батысқа қарай Адриатика теңізіне құяды. Балқан түбегінде, Еуропа мен Азияның тоғысқан жерінде орналасқан өзен алабының әртүрлі климаты мен жер бедері флора мен фаунаның алуан түрлілігін қалыптастырды. Бұған қоса, ол Еуропадағы ең маңызды биоәртүрлілік ошақтарының бірі ретінде танылған. Дрин дельтасы BirdLife International конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар маңызды құс аймағы ретінде жіктеледі.
The Drin (/d//r//iː//n/; or Drini ; ) is a river in Southeastern Europe with two major tributaries – the White Drin and the Black Drin and two distributaries – one discharging into the Adriatic Sea, in the Gulf of Drin and the other into the Bojana River. Its catchment area extends across Albania, Kosovo, Serbia, Greece, Montenegro and North Macedonia The river and its tributaries form the Gulf of Drin, an ocean basin that encompasses the northern Albanian Adriatic Sea Coast. At long, the Drin is the longest river of Albania and its tributaries cross through both Kosovo and North Macedonia. Its northern tributary, the White Drin starts from the foothills of Žljeb, at White Drin Waterfall in west Kosovo, and flows generally south, whereas its southern tributary, the Black Drin originates from Ohrid lake in the town of Struga, North Macedonia and flows north. Both tributaries' confluence occurs near Kukës in northeast Albania and Drin then flows westwards through the Albanian Alps and Dukagjin Highlands, where three successive dams were erected between 1960s and late 1980s, forming 3 large artificial lakes. The Drin then passes Vau i Dejës and drains into the Adriatic Sea through its two distributaries in Buna river and west of Lezhë. Located in the Balkan Peninsula at the crossroad of Europe and Asia, the river basin's varied climate and topography have shaped a vast array of flora and fauna. In addition, it has been recognized as one of the most important biodiversity hotspots in Europe. The Drin Delta is classified as an Important Bird Area of international importance by designation under the BirdLife International Convention.
Этимология
Өзеннің атауы ежелгі грек тілінде Дрилон (Δρίλων) және латын тілінде Дринус деп тіркелген. Атаудың иллириялық тектен шыққандығы есептеледі. Дрин түрі Плиний Үлкені (б.з. 1-ғасыры) тарапынан расталған және бұл түрі бастапқысы болуы мүмкін. Дринус атауы албан тілінің дыбыстық өзгерістерінің нәтижесінде қазіргі албанша Дрин түріне дейін өзгерген. Македония тілінде өзеннің атауы Дрим, Дрим деп аталады. Сол сияқты аталатын өзендер: Оңтүстік Албания мен Солтүстік-Батыс Грекия арасындағы Дрино және Босния және Герцеговина мен Сербия арасындағы Дрина.
География
Екі саласының қосылғаннан кейін, Солтүстік-Шығыс Албаниядағы Кукес қаласының жанында, Дрин батысқа қарай ағып, Албания Альпісі мен Фиерзе арқылы өтеді, содан кейін Дукаджин жотасына жетіп, Априпе-е-Гурит, Топлане, Душман, Коман, Вердхе-Мазрек, Ррагам және Пале-Лаладж арқылы оңтүстікке қарай ағады. Вау-и-Дежеде төменгі Шкодер жазығына кіріп, екі салаға бөлінеді. Біреуі Лежаның оңтүстік-батысында Адриатика теңізіне Дрин шығанағы арқылы құйылып, Дрин сағасын құрайды. Екіншісі Розафа бекінісінің жанында Бояна өзеніне құяды. Қара Дрин Охрид көлінен Струганың жанында Солтүстік Македонияның батысы мен Албанияның шығысы арқылы ағып шығады. Ақ Дрин Косовоның Метохия аймағындағы Пея қаласының солтүстігіндегі Жлеб тауынан бастау алып, содан Албанияға қарай ағады. Алапқа Шкодер көлі (Оңтүстік Еуропадағы ең ірі көл), Охрид көлі (әлемдегі ең көне көлдердің бірі), Преспа көлі және Кіші Преспа көлі, сондай-ақ Қара Дрин, Ақ Дрин және Бояна өзендері сияқты трансшекаралық салалар кіреді. Бұл салалар мен салаларында сүтқоректілердің, тамырлы өсімдіктердің, жәндіктердің, қосмекенділердің, балықтардың және құстардың көптеген түрлері қоныстанған.
Экономика
Дрин өзенінде орнатылған қуаты және су қоймасының көлемі бойынша Балқандағы ең ірі гидроэлектр станциялар тобы орналасқан. Дрин Албания экономикасы үшін, әсіресе электр энергиясын өндіру үшін өте маңызды. Үш ең ірі су электр станциясы Албанияның электр энергиясының 70,6%-ын өндіреді (шамамен 1400 МВт жалпы орнатылған қуаттылығы). Солтүстік Македония Қара Дрин өзенінде екі су электр станциясын салды – Глобочица (42 МВт) және Спилье су электр станциясы (84 МВт). Фиерзе бөгетінің арқасында құрылған Фиерза жасанды көлі 73 км² ауданымен Албаниядағы ең үлкен жасанды көл болып табылады. Осы өзенде екінші үлкен жасанды көл де салынған. Во-и-Джей көлінің ауданы 25 км² құрайды. Фиерза электр станциясын салу 1980-ші жылдары дау тудырды. Ешқандай келісімге келмей, Албания үкіметі су қоймасын сумен толтыруға бұйрық берді, бұл сол кезде Югославия құрамында болған Косовоның бірнеше шекаралық аудандарын су басты. Югославия үкіметі наразылық білдірді, бірақ ешқандай шешімге қол жеткізілмеді. Осылайша, бүгінде Фиерза көлі Албания мен Косово арасында бөлісілген.
Тарих
Өзеннің ежелгі атауы Дрилон еді. Өзеннің аңғарында бірнеше иллирия тайпалары қоныстанған. Ол, болжам бойынша, бір кезде және белгілі бір дәрежеде Энчелелердің ықпалында болған. Таулантилер мен Лабеаттар тайпаларының жерлері, ең болжамдысы, осы өзенге жақын орналасқан.