Кіріспе

Брюссельдегі парк, Бельгия Брюссель паркі (паʁк də bʁy. sɛl; Warandepark) – Бельгияның Брюссель қаласының орталығындағы ең ірі қалалық қоғамдық саябақ. Бұрынғыда және кейде әлі күнге дейін «Патшалық парк» (Koninklijk Park) деп аталатын бұл қаланың алғашқы қоғамдық паркі болды.

Парк оңтүстікте Place des Palais/Paleizenplein, батыста Rue Royale/Koningsstraat, солтүстікте Rue de la Loi/Wetstraat және шығыста Rue Ducale/Hertogstraat көшелерімен шектелген. Басты кіреберісі Бельгия Парламенті үйіне (Ұлт сарайы) қарама-қарсы, солтүстік жағында орналасқан. Авеню бас тоғанға дейін жетеді, ал одан тарайтын үш даңғылдан Брюссельдегі үш маңызды орынға көрініс ашылады: Әділет сарайы, Патша сарайы және Трон алаңы. Бұл аймаққа Брюссель орталық теміржол станциясы, сондай-ақ Parc/Park (1 және 5 желілерде) және Trône/Troon (2 және 6 желілерде) метро станциялары қызмет көрсетеді.

Кейінгі тарих

Парк тарихы бойында көптеген оқиғалардың куәсі болды. 1793 жылы француз революционерлері, "сан-кулоттар" деп белгілі болған, мүсіндерді қиратты және Рим императорларының бюсттерін құлатты. 1797 жылдан бері паркті басқарып келген Брюссель қаласы, 1817 жылғы 23 сәуірдегі патша жарлығымен оның иесі болғаннан кейін, зақымды жөндеуді өз міндетіне алды және көп ұзамай паркті қазіргі мүсіндерімен және бюсттерімен қайта толтырды. Ақша тапшылығы қаланың қоғамдық жазылымды ұйымдастыруына әкелді, содан кейін парктің күтілуі ең жомарт отыз донордың қамқорлығына тапсырылды. Нәтижелер күтілгеннен асып түсті және жеңімпаз демеушілер паркті басқару комитетіне жеті өкіл сайлады. 1830 жылы, Оңтүстік Нидерландының бөлінуіне әкелген Бельгия революциясы кезінде, ол Нидерланд Біріккен Корольдігі әскеріне пана берді. 19 ғасырдан бері парк екі қатарлы жалпақ жапырақты ағаштармен (липа) қоршалған, бұл екі жақтағы көріністерді күшейтеді. Академия сарайы мен Корольдік сарайдың салынуы 1820 жылдары оның батыс жағын өзгертті. Паркті айналатын монументалды неоклассикалық қоршаулар 1849 жылы мемлекеттік қаржы есебінен және архитектор Тильман Франсуа Суйстың жобалары бойынша орнатылды. Орталық жолдың оңтүстік кіреберісінің дизайнын 1857 жылы архитектор Джозеф Пуалерт жасады, ол 1904-1908 жылдары солтүстікке жылжытылды. 20 ғасырда паркті қоршаған көптеген ғимараттар бұзылып, қайта салынды, кейде олардың бастапқы келбетін сақтамай, боялған қаптаманы ақ тасқа ауыстырды. Паркте алғашқы спорттық іс-шаралар 1920 жылы ұйымдастырылды.

Корольдік парк театры

1782 жылы салынған Корольдік парк театры парктің солтүстік шетінде орналасқан. Бастапқыда ол банкет залы және әдеби кабинет ретінде пайдаланылды, онда газеттер мен романдар халыққа бір тиынға қолжетімді болды. Мехелен епископтығының наразылығына қарамастан, балалар мен студент-актерлер онда түрлі қойылымдар қойды: пантомималар, балеттер, мақалдар, бурлеск комедиялар, сондай-ақ кішкентай опералар. 1890 жыл шамасында мекеме өз мақсатын өзгертті, варьете мен опереттадан классикалық театрға көшті. 1998 жылдың желтоқсан айында сахна өртенді, бірақ өрт тез бақылауға алынды. Сахнада болған бұл өрт ғимараттың өзіне зардап етпеді. Бірнеше рет қайта жобаланып, шатыр, балкондар және портик қосылған ғимарат 2000 жылы күрделі жөндеуден өтті.

Брюссельдегі Вокхолл

Брюссельдің Воксхолл (немесе Вокс Холл) – 1780 жылдары салынған жиналыстар мен концерттер өткізілетін орын, Парк театрының артында орналасқан. Оның құрылуы Бультос отбасының бастамасы болды. 1820 жылдан 1870 жылға дейін оның ішкі кеңістігінде Брюссель музыка академиясының аристократиялық қоғамы – «Концерт Нобель» орналасқан. Аталған қоғам мұнда би кештері мен концерттер ұйымдастырды және сәулетші Шарль Вандер Стрейтенге қазіргі ғимаратқа іргелес жаңа банкет залын салдырды, қазір бұл орын француз тілінде сөйлейтін «Cercle Gaulois» клубына тиесілі. Воксхоллдың қалған бөлігі 1913 жылы Брюссель қаласының сәулетшісі Франсуа Малфейдің қатысуымен кеңінен жөнделді. Галереяның жасыл торы және оның императорлық күмбезі ерекше көзге түседі.

Vauxhall оркестрлік стенді

1913 жылы салынған Воксхоллдың ағаш оркестрлік сахнасы ғимараттың арт жағындағы қоршауда орналасқан. Бұл 1852 жылдан бері Корольдік театрдың жазғы концерттерін өткізген нео-мори стиліндегі қайта жаңартылған оркестрлік сахна. Брюссель қаласының, тыныс-демі тоқтап қалған ойын-сауық орнын қайта жандандыру ниетімен, сұрауы бойынша, императорлық күмбезбен жабылған және ағаш торымен әшекейленген сахна павильоны 1913 жылы архитектор Малфейтпен қайта салынды. Күтілген нәтиже бермегендіктен, он жыл өткен соң ол тастап кетілді. 1987 жылдан бастап, білімді хоббиші Эрик д’Хуарт оны қалпына келтіріп, өз үйі етіп алды.

Музыкалық аспап

Парктің негізгі оркестр сахнасы 1841 жылы сәулетші Жан-Пьер Клюйсенаар ұлттық мерекелерді тойлау үшін салынған. Бұл әсем он екі қырлы құйма темір киоск бастапқыда Ұлт сарайының қарсаңындағы саябақтағы айналымға арналған еді, бірақ жақын арада саябақтың ішіндегі биік жерге көшірілді. Ол бір ғасырдан астам уақыт бойы концерттер мен әскери оркестрлер үшін үнемі пайдаланылып келеді.

Су бассейндері

Паркте екі су бассейні мен олардың ішіндегі фонтандар орналасқан: 1855 жылы салынған негізгі бассейн және 1780 жылы салынған сегізбұрышты бассейн. Сегізбұрышты бассейннің бір жағы жолдардың созылысында, ал екінші жағы жолдарды бөліп тұратын қималардың қарсы бетінде орналасқан. Оны айнала қоршаған Гермес бюстінің сегіз мүсіні бұрын Сент-Жозе-тен-Нодтегі гидравликалық машинамен жұмыс істеген.

Мүсіндер

Брюссель паркінде грек-рим мифологиясынан шабыттанған алпыстай мүсін бар, олар Габриэль Групелло, Ян Баптист ван дер Хаген, Лоран Дельво, Франсуа Жозеф Янсенс, Жиль Ламберт Годешарль, Томас Винцотт және Жан Мишель Фолон сияқты мүсіншілердің еңбектері. Көбінесе ең көне мүсіндер Кастель ван Тервурен паркінен келген, олар парктің иесі, Лореннің принці Чарльз Александр қайтыс болғанда осы жерге көшірілді. Соғыстар, вандализм және ластану салдарынан көптеген мүсіндер зардап шегіп, олардың орнына көбінесе көшірмелері қойылды. Алғашқыда мүсіндер сұр немесе француз тасының түсімен боялған. Тек 1921 жылы әсерлі болған сәнге байланысты, мүсіндерден бояуды жою жөніндегі жүйелі бағдарлама іске асырылды.