Кіріспе
Брюссельдегі көршілес аудан, саябақ және көрме алаңы – Гейзель платосы (; Heizelplateau) немесе Гейзель паркі (; Heizelpark), көбінесе Гейзель (ɛzɛl) немесе Гейзель деп қысқартылады, бұл Бельгияның солтүстігіндегі Лейкенде орналасқан және 1935 жылғы Брюссель халықаралық көрмесі мен 1958 жылғы Брюссель әлемдік көрмесінің (Экспо 58) өткен жері. Атомиум – бұл символдық модернистік құрылыс, ол бастапқыда Экспо 58 үшін салынған, Гейзель платосындағы ең әсерлі ескерткіш және қазір Брюссельдің маңызды нысаны саналады. Оның қарама-қарсысында орналасқан Жүзжылдық сарайы – 1935 жылғы әлемдік көрменің сақталған ғимараттарының бірі. Сондай-ақ, 1987 жылы осы жерде 32-ші «Евровидение» ән байқауы өтті. Қазіргі таңда Брюссель көрме орталығы (Brussels Expo), Бельгиядағы қаланың ең ірі шаралар кешені және Бенилюкс елдеріндегі ең үлкен көрме алаңы осы жерде орналасқан. Гейзель платосы сонымен қатар 1930 жылы салынған Гейзель стадионының орналасқан жері болды – Бельгияның бұрынғы ұлттық стадионы. 1985 жылғы Гейзель стадионы апатынан кейін, Еуропа кубогының финалында 39 жанкүйер қаза тапты, стадион бұзылып, оның орнына заманауи және қауіпсіз Король Бадуан стадионы салынды. Брупарк ойын-сауық паркі (ішінде Mini Europe миниатюралық паркі және Kinepolis кинотеатры) мен Бельгия Корольдік обсерваториясының планетариуі де осы жерде орналасқан, сондай-ақ Palais 12/Paleis 12 – ең көп 15 000 адамды қабылдай алатын үлкен және заманауи көп мақсатты жабық арена да бар. Бұл жерге Брюссель метросының 6-шы желісіндегі Heysel/Heizel метро станциясы арқылы жетуге болады.
The Heysel Plateau (; Heizelplateau) or Heysel Park (; Heizelpark), usually shortened to Heysel (ɛzɛl) or Heizel , is a neighbourhood, park and exhibition space in Laeken, northern Brussels, Belgium, where the Brussels International Exposition of 1935 and the 1958 Brussels World's Fair (Expo 58) took place. The Atomium, a symbolic modernist structure, originally built for Expo 58, is the most impressive monument on the Heysel Plateau and is now considered a landmark of Brussels. Opposite it, the Centenary Palace is one of the lasting remaining buildings of the 1935 World's Fair. It was also the venue for the 32nd Eurovision Song Contest in 1987. Currently, it is home to the Brussels Exhibition Centre (Brussels Expo), the city's most important event complex in Belgium and the largest exhibition space in the Benelux. The Heysel Plateau was also the location of the Heysel Stadium, Belgium's former national stadium, originally built in 1930. After the Heysel Stadium disaster of 1985, which claimed the lives of 39 spectators at the European Cup final, it was demolished and in its place was built the more modern and secure King Baudouin Stadium. The Bruparck entertainment park (with among others Mini Europe miniature park and Kinepolis cinema) and the Planetarium of the Royal Observatory of Belgium are also located there, as is the Palais 12/Paleis 12, a large and modern multiuse indoor arena with a maximum capacity of 15,000 people. This site is served by Heysel/Heizel metro station on line 6 of the Brussels Metro.
Топонимика
"Хейзель" атауы голланд тіліндегі "heizel" сөзінен туындаған, ол "шұрайлы жайылым" немесе "төбе" деген мағына береді. Орта ғасырларда Осегем төбелеріндегі бірнеше бастаулардан пайда болған Моленбек өзенінің саласы – Хейзелбек бұлағының бар екендігіне де куәліктер бар. Хейссель 1848 жылғы Хувенн картасында және 1857 жылғы Бельгия Корольдігінің Географиялық пошта сөздігінде топоним ретінде сақталған. Француз тіліндегі Heysel және голланд тіліндегі Heizel терминдері, шындығында, Лейкеннің осы ауданын белгілеу үшін бірте-бірте қалыптасып, басқа екі топонимнің қолданылуын азайтыпты: солтүстік-батыстағы Хосегем Дриз, қазіргі Осегем паркі орналасқан жерде, және оңтүстік-шығыстағы Каувенберг, Әулие Анна шіркеуінің маңында.
Ауылдық бастама
Гейзель платосындағы Оссегем иелігі алғаш рет ерте орта ғасырларда айтылған және бұрынғы римдік вилла орнында болған болуы мүмкін. 1152 жылы Мейнард ван Брюссельдің мұрагерлері Хоф ван Оссегемді Аффлигем аббаттығына сатты, бұл саудаға Лейкендегі Әйелдер шіркеуі де кірді. Бұл шіркеудің тарихы 8 ғасырға дейін жетеді, және оның жанында, көптеген паломниктерді тартқан керемет бұлағы бар, Әйелдердің қасиетті Анна капелласы орналасқан. Ескі тәртіп заманында Гейзель платосының көп бөлігі әлі де Аффлигем әкелеріне тиесілі болды, ал аймақ Лейкен приходына қарасты. Платоның ең биік жерінде тағы екі шағын елді мекен болды: Влергат (немесе Веррегат) және Оссегем. Соңғысы қазіргі Король Бадуин стадионының оңтүстігінде орналасқан және бүгінгі Оссегем паркіне атын берді, ал Влергат солтүстікке қарай, Роман/Ромейнс Стенвег тас жолының жанында, қазіргі Влергат тұрғын ауданының орнында болды. 16 ғасырда Коенсборг қамалы Моленбек өзенімен құрылған көлдегі аралды алып жатты. 17 ғасырда ол Meeûs отбасының меншігіне көшті. 18 ғасырда аймақтың көркі Стьювенберг қамалын 1725 жылы, Шоненберг сарайын (қазіргі Лейкен корольдік сарайы) 1782-1784 жылдары және Белведер қамалын 1788 жылы салуға ықпал етті. 1777 жылғы Феррари картасында бұл екі қамал көрсетілмеген, бірақ қазіргі Король Бадуин стадионынан оңтүстікке қарай орналасқан Оссегем шаруашылығы белгіленген. Оссегем шаруашылығы кішкентай ауылға айналды, ол 18 ғасырда Мехелен архиепискобы Брюссельге келгенде тоқтаған Speelhuys павильонына да ие болды. Гейзель платосында көптеген карьерлер жұмыс істеді, олар Аффлигем аббат шіркеуі, Шерпенхеувельдегі Әйелдер шіркеуі, Антверпендегі иезуит шіркеуі және Брюссель орталығындағы Финистердегі Әйелдер шіркеуі сияқты құрылыстар үшін құрылыс материалдарымен қамтамасыз етті. Карьерлерді қазу 17 ғасырдың соңында тоқтатылды, бірақ оның іздері әлі де шығысқа қарай, Каттенбергте және Оссегем паркіндегі ойыстарда көрініп тұр.
19 ғасырдағы урбанизация
ХІХ ғасырдың соңында Хейзел әлі де айқын ауылдық сипатқа ие болды, бірақ оны жаңа қалалық аймаққа айналдыру жоспарлары болған. 1850 жылы Бельгия үкіметі ортағасырлық ғимаратты алмастыру мақсатында (қазіргі шіркеудің жанындағы зиратта сақталған хорынан басқа) жаңа Лакеннің Біздің әйелі шіркеуін салуға рұқсат берді. Жаңа шіркеу ескісінен әлдеқайда үлкен болғанымен, ол 1909 жылға дейін аяқталмады. 1869 жылы шағын елді мекенде мектеп ашылды, ол, мүмкін, Rue du Heysel/Heizelstraat көшесінде орналасқан. Rue du Heysel көшесі 1875 жылы ресми құжатта тіркелді және Ancienne chaussée de Meysse / Oude Meisesesteenweg мен Rue de la Cave / Kelderstraat (қазіргі Rue Émile Wauters / Emile Wautersstraat) аралығында жатқан. 1885 жылы Вилла Ван дер Борг қазіргі Бульвар дю Сентенаир / Eeuwfeestlaan көшесінің басында салынды (бұл көше әлі жоспарланбаған еді, ал ғимарат 1956 жылы бұзылды), одан кейін шамамен 1890 жылы Сент-Ламберт шіркеуі салынды. 1865 жылы таққа отырған Леопольд II Лакен Корольдік сарайының бағытында әкесіне ескерткіш орнатумен айналысты. 1867 жылы айналасындағы қоғамдық саябақты дамытуға келісім берілді. Лакен паркі 1876 және 1880 жылдар аралығында неміс ландшафт сәулетшісі Эдуард Келиг пен азаматтық инженер Луи Ван Шуброктың бірлескен жоспарлары бойынша біртіндеп дамытылды. Парк пен ескерткіш 1880 жылы Бельгияның тәуелсіздігінің 50 жылдығына дейін аяқталды. 1899 жылы король Хейзелде қосымша жер сатып алды. Корольдік сарайды кеңейту жоспарлары оның оң жақ қанатында орналасқан казармаларды бұзуға әкелді, онда 1840 жылдан бері корольдік сарайларды күзетуге жауапты гренадерлер отряды орналасқан. 1899-1902 жылдары архитектор Жюль Жак Ван Йсендиктің жобалары бойынша фламандтық нео-ренессанс стилінде жаңа казарма салынды. Қазір Бельгия осы ғимараттарды «Брюссель IV» Еуропалық мектебіне берді. 1905 жылы елдің тәуелсіздігінің 75 жылдығы Лакен паркінде де болған, зор салтанатты шаралармен тойланды. Кейін Осегемде Ауыл шаруашылығы және үй шаруашылығы институты, яғни ауыл шаруашылығы мен үй шаруашылығы саласындағы қыздар мектебі құрылды.
Кейінгі дамуы (1920-шы жылдар)
1921 жылы Лейкен муниципалитеті Брюссель қаласына қосылғаннан кейін Бельгия мемлекеті Леопольд II-нің бұрынғы жерлерінің бір бөлігін қалаға берді. Парк дю Синквентанейр/Юбельпарк тым тар болғандықтан, Брюссель билігі Хейзельді Бельгия астанасы үшін халықаралық деңгейдегі жаңа көрме және конференциялар өткізу орнына айналдыруды жоспарлады. 1935 жылғы Дүниежүзілік көрмеге арналған Centenary Palace (Eeuwfeestpaleis) кешенін сәулетші Джозеф Ван Нек жобалады. Гейзельдегі Юбилей стадионы Бельгия революциясының жүз жылдығын мерекелеу аясында 1930 жылы салынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Хейзел стадионы деп аталды, ал 1995 жылы Король Бадуин стадионы болып өзгертілді. 1950 жылдары Хейзель 1958 жылғы Брюссель әлемдік көрмесіне (Экспо 58) дайындық үшін тағы бір маңызды өзгеріске ұшырады. Осы оқиғаға арналған 58 қосымша ғимарат, сондай-ақ архитектор Андре Уотеркейннің модернистік құрылысы – Атомиум салынды. Ол құбырлармен байланысқан тоғыз шардан тұрады және темір кристаллының (нақтырақ айтқанда, бірлік жасушасының) 165 миллиард есе үлкейтілген моделін құрайды. Бастапқыда ғылымға арналған, ол Брюссельдің танымал символына айналды. Көрмеден кейін көптеген көрме павильондары, оның ішінде Ле Корбюзьенің Филипс павильоны және 1970 жылы жарылған Flèche du Génie азаматтық мүсіні сияқты ерекшелері де бұзылды. Атомиум осы кезеңнің ең маңызды қалдығы болып табылады. Брюссель көрме орталығы (Brussels Expo) 1977-1998 жылдар аралығында Palais/Paleis 11, Palais/Paleis 12 және Аудиторияның салынуымен кеңейтілді. Қазір он екі зал бар, олар жабық галереялармен байланысқан, жалпы жерді алып жатыр, бұл қаланың ең ірі шаралар кешені және Бенилюкс елдеріндегі ең үлкен көрме алаңы. 1985 жылы Еуропа кубогының финалында 39 адамның қаза болуына себеп болған Хейзел стадионындағы трагедия орын алды. Осыдан кейін стадион жаңартылып, Король Бадуин стадионы деп аталды. Сол жылы Хейзель/Heizel метро станциясы ашылды. 1987 жылы Centenary Palace-де 32-ші «Евровидение» ән байқауы өткізілді.
Еуропалық орам
Heysel жобасы Heysel-дегі Еуропалық Одақтың (ЕО) мүмкін "квартал" құрылысы болды. Аталған жоба аясында Атомиум төңірегіндегі аумақ, Брюссель қаласы дамытқан жоба бойынша, ұзақ мерзімде Еуропалық Комиссияның бірқатар ғимараттарына орналасқан жерге айналуы тиіс болған. Брюссель қаласы бұл аумақты "Брюссельдің халықаралық маңызына арналған инфрақұрылымдарға" бөлу туралы бұрынғы шешім қабылдаған және 3500 орындық "халықаралық деңгейдегі" конгресс орталығы мен "ірі сауда орталығы" салуды жоспарлаған. 2009 жылғы қаңтарда Комиссияның сол кездегі өкілі Валери Рампи Еуропалық Одақтың атқарушы органы бірнеше жаңа орынға қатысты ұсыныстарды қарастырып жатқанын, олардың кейбірі кеңсе кеңістіктерін қамтитынын растады. 2008 жылғы 15 қыркүйекте "Хейзель жазығында жаңа еуропалық квартал салуға арналған өтініш" деген құжат жарияланды. Жобаның жалпы құны 1 миллиард евроға бағаланады. Қала құрылысына рұқсат берілді және жоба 2030 жылға дейін аяқталуы жоспарланған. 2020 жылғы 16 қазанда Брюссель қаласының сол кездегі мэрі Филипп Клоуз жобаның бір бөлігінен, атап айтқанда Конгресс орталығынан түпкілікті бас тартуды жариялады, бірақ сауда орталығы сияқты бөліктері сақталды.