Кіріспе

Гранд-плас (Grand Place; "Grand Square"; ағылшын тілінде де қолданылады) немесе Grote Markt ("Үлкен базар") – Бельгияның Брюссель қаласының орталық алаңы. Ол Брюссельдің бұрынғы гильдияларының сәнді барокко стиліндегі гильдия залдарымен және екі ірі ғимаратпен қоршалған: қаланың жарқын ратушасы және Брюссель қалалық мұражайы орналасқан неоготикалық Король үйі немесе Нан үйі. Алаңның көлемі – және толығымен төселген. Гранд-пластың құрылысы 11 ғасырда басталды және 17 ғасырға қарай көп бөлігі аяқталды. 1695 жылы Тоғыз жылдық соғыс кезінде француз әскерлерінің Брюссельді бомбалауы салдарынан алаңның көп бөлігі қирады. Тек ратушаның фасады мен мұнарасы, артиллерияның нысаны болғандықтан, және кейбір тас қабырғалар өртке қарсы снарядтарға төтеп берді. Гранд-пласты қоршаған үйлер кейінгі жылдары қайта салынды, бұл алаңға қазіргі келбетін берді, бірақ келесі ғасырларда олар жиі өзгерістерге ұшырады. 19 ғасырдың ортасынан бастап алаңның мәдени мұралық құндылығы қайта жаңғырылып, толыққанды түрде жаңартылды. Бүгінде Гранд-плас – Брюссельдегі ең маңызды туристік орын және ең есте қаларлық жер. Ол сонымен қатар әлемдегі ең әдемі алаңдардың бірі саналады және 1998 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Алаңда мерекелік және мәдени шаралар жиі өтеді, оның ішінде әр жұп жылдың тамызында орталыққа үлкен гүл кілемі орнатылады. Бұл Рождество мен Жаңа жыл мерекесіндегі жыл сайынғы тойлардың орталығы болып табылады және 20 ғасырдың ортасынан бері алаңға жыл сайын Рождество шыршасы қойылады. Бұл орынға Bourse/Beurs преметро станциясы (3 және 4 желілерінде), сондай-ақ Grand Place/Grote Markt автобустық аялдамасы (95 желісінде) қызмет көрсетеді.

Атау беру

Гранд-плейс немесе Гранд-Плейс (французша, ɡʁɑ̃ plas; "Үлкен алаң"; ағылшын тілінде де қолданылады) – Орталық қала алаңын белгілейтін жалпы атаулар, әсіресе Бельгия мен Солтүстік Францияда. Бастапқыда басты алаң осы аймақтардағы қалалардың географиялық орталығы болды (мысалы, Монстың, Турнайдың, Аррастың немесе Лилльдің Үлкен алаңы). Брюссельдің Гранд-Плейсі – қала әкімшілігі орналасқан жер, демек, оның саяси орталығы. Сонымен қатар, қаладағы ең ірі базар болған (оның ресми атауы Grote Markt немесе Groote Markt; сөзбе-сөз "Үлкен базар" дегенді білдіреді). Қазіргі уақытта Grand Place атауы кейбір дереккөздерде, мысалы, алаңның атын көрсететін қабырға тақташаларында қолданылуда. Бұл ескірген француз тіліндегі жазу грамматикалық ерекшелік; "place" сөзі әйелдік болғандықтан, қазіргі француз тіліндегі дұрыс формасы Grande Place болар еді. Брюссельдің Брабант диалектісінде (Брюссельдік деп те аталады, кейде Марольс немесе Мароллиен деп те айтылады) Гранд-Плейс Грюте Мет деп аталады. Бұл Рейнланд (қазіргі Германия) пен Фландрия графтығы арасындағы маңызды сауда жолы болған. 13 ғасырдың басында Гранд-Плейстің солтүстік жиегінде үш жабық базар салынды: ет, нан және мата базарлары. Брабант герцогіне тиесілі болған бұл ғимараттар, ауа райы нашар болған кезде де тауарларды көрсетуге мүмкіндік берді, сонымен қатар герцогтарға салық жинау үшін тауарлардың сақталуын және сатылуын қадағалауға мүмкіндік берді. Басқа ғимараттар, көбінесе сабан мен ағаштан салынған, ал кейбіреулері тастан, Гранд-Плейсті қоршады. Бұл тас ғимараттардың ешқайсысы сақталмаса да, олардың аттары жақын маңдағы көшелерде сақталған, мысалы, Платтестен, Кантерстен немесе Пьер көшесі/Стенстраат. Базар алаңының ортасында қарапайым бұлақ тұрды. 1302 жылы оның орнына нан базарының алдында сегіз су сорғышы және сегіз бассейннен тұратын үлкен тас бұлақ орнатылды.

Маңыздылығының өсуі

14 ғасырдан бастап Гранд-плацтың жақсаруы жергілікті саудагерлер мен қолөнершілердің ақсүйектерге қарағандағы маңыздылығының артуын көрсетеді. Ақшасы жетіспегендіктен, герцог сауда және диірмендерге қатысты бақылау құқықтарын жергілікті билікке біртіндеп беріп, оларды жаңа мәртебелеріне лайық ғимараттар салуға ынталандырды. 1353 жылы Брюссель қаласы алаңның оңтүстігінде, көршілес Мехелен және Лёвен қалаларындағы сияқты үлкен жабық мата базарын салуға бұйрық берді. Осы кезде Гранд-плац әлі де ретсіз орналасқан еді, ал алаң шетіндегі ғимараттар бау-бақшалар мен әртүрлі қосымшалардың араласуынан тұрды. Қала алаңды бұзып, кедергі келтірген бірнеше ғимаратты иемденіп, қиратты және оның шекараларын ресми түрде анықтады. Брюссель қалалық әкімханасы 1401 және 1455 жылдар аралығында Гранд-плацтың оңтүстік жағында кезең-кезеңмен салынды, бұл алаңды қалалық биліктің орталығына айналдырды. Әкімхананың мұнарасы жоғары көтеріліп, шайтанды өлтірген әулие Михаилдың мүсінімен безендірілген. Оған қарсылық ретінде 1504 жылдан 1536 жылға дейін Брабант герцогы өзінің әкімшілік қызметтерін орналастыру үшін қалалық әкімхананың қарсы бетінде үлкен, сәнді ғимарат салуға бұйрық берді. Сондай-ақ, 1860 жылдары Король үйінде екі лекция оқыған Шарль Бодлер де болды. 1885 жылы Бельгия жұмысшы партиясы (POB/BWP), Бельгиядағы алғашқы социалистік партия, Гранд-плацта, Бірінші Интернационал құрылған және Карл Маркс 1848 жылы «Коммунистік манифест» жазған жерде өткен жиналыста құрылды.

Оқиғалар

Ұлы алаңда мерекелер мен мәдени шаралар жиі ұйымдастырылады, мысалы, Рождество мен Жаңа жыл күндерінде "Қысқы кереметтер" аясында дыбыс және жарық шоулары, сондай-ақ жазғы концерттер. Ең маңызды және танымал шаралар – гүл кебегі мен Оммеганг, екеуі де жазда өтеді. 2010 жылдан бері Бельгиялық сыра апталығы өткізіліп келеді, бұл Бельгия сырасына арналған іс-шара, оның аясында шағын және ірі сыра зауыттары өз өнімдерін Ұлы алаңда көрсетеді. Алаң қоғамдық жиналыстар мен мерекелер үшін де пайдаланылады, мысалы, спорттық жарыстардан кейін спортшыларды қарсы алу. Тамыз айында, Құдай ананың көтерілу күнімен сәйкес келіп, Ұлы алаңда үш-төрт күнге үлкен гүл кебегі орнатылады. Бұл шараға миллионға жуық түрлі-түсті бегониялар қолданылады, олар кілем сияқты суреттер құрап, алаңның барлық ауданын жабады.

Брюссельдің аумағы

Жылына екі рет, маусым мен шілде айларының тоғысында, Брюссель қаласындағы Оммеганг – ортағасырлық сахналық қойылым мен халықтық костюмді шерудің бір түрі, Гранд-Плац алаңында әсем кешпен аяқталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Брюссельдегі ең ірі тазарту шеруі, ол жыл сайын, Пасха мерекесінен бұрынғы жексенбіде өтіп тұрған, 1930 жылдан бері император Карл V және оның ұлы Филип II-нің 1549 жылы Брюссельге қуанышпен кірген сәтін қайта жаңғырту түріне айналды. Көзге көрінерлік шеруге әр түрлі платформалар, дәстүрлі процессиялық алыптар, мысалы, Әулие Михаил және Әулие Гудула, сондай-ақ ортағасырлық киім киген, жаяу немесе атпен жүретін көптеген халықтық топтар қатысады. 2019 жылдан бері ЮНЕСКО-ның ауызша және материалдық емес мәдени мұрасының шедеврі ретінде танылды.

Рождестволық ағаш

1952 немесе 1954 жылдан бері әр жыл сайын Ұлы алаңда Рождество және Жаңа жыл тойланулары өтіп келеді. 2000 жылдан бері олар қала орталығындағы "Қысқы кереметтер" аясында ресми түрде бекітілді. Мереке қарсаңында алаңға Рождество шыршасы орнатылып, маусымдық салтанатты шарада жағылатын шамдармен әсемделеді, сонымен қатар алаңның қасбеттері дыбыс және жарық шоуымен жарықтандырылады. Бұл тойлар әдетте қараша айының соңынан қаңтар айының басына дейін жалғасады және көптеген адамдарды қызықтырады.