Кіріспе

Тайландтық әлеуметтік белсенді және жазушы Сулак Сиваракса (สุลักษณ์ ศิวรักษ์, ; ; 1933 жылдың 22 наурызында туған) – тайландтық әлеуметтік белсенді, профессор, жазушы және тай мәдениетіндегі екі авторитеттің есімімен аталатын «Сатирокосес Нагапрадипа қоры» тай үкіметтік емес ұйымының негізін қалаушы және директоры. Ол Тайландта көптеген әлеуметтік, гуманитарлық, экологиялық және рухани қозғалыстар мен ұйымдарды, мысалы «Білім берудегі рух қозғалысы» (Колледж SEM) бастамашы болды. Сулак Сиваракса Батыс елдерінде 1989 жылы құрылған Халықаралық буддистер желісінің (INEB) негізін қалаушылардың бірі ретінде танымал. Оның қамқоршылары ретінде 14-ші Далай-лама, вьетнамдық монах және бейбітшілік белсендісі Тхик Нхат Хан және Тхеравадалық монах Маха Госананда болды. 1995 жылы «Демократияға, әділдікке және мәдени тұтастыққа негізделген даму үрдісін іздеудегі көзқарасы, белсенділігі және рухани берілдігі» үшін «Дұрыс тіршілік ету» сыйлығын алған Сулак Сиваракса Еуропа мен АҚШ-та кеңінен танылды. Сулак Азияның дамуы жөніндегі мәдени форумының төрағасы болды және Калифорния университеті Беркли, Торонто университеті және Корнелл университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Лим тегі бар және бай Teochew Sino тай отбасында дүниеге келген Сулак Сиваракса Бангкоктағы Assumption колледжінде және Лампетердегі Уэльс университетінде білім алды, қазір ол буддизм бойынша құрметті профессоры. Ол 1961 жылы Лондонда адвокаттық емтиханды тапсырды. Отанына оралғаннан кейін «Әлеуметтік ғылымдар шолуы» журналының редакторы болды. Көптеген адамдар оны сол кездегі тайлық зиялылардың ең танымал өкілі деп санайтын. 1968 жылға қарай «Әлеуметтік ғылымдар шолуы» «ұлттың зиялы дауысына» айналды. 2006 жылдың 26 ақпанында өткен наразылық акциясы кезінде Сулак Таксинді «аянышты итті» деп атады. Сулақтың бұл сөзін Amnesty International Thailand-тың бұрынғы төрағасы Сомсри Хананантасук айыптап, мұндай сөздер зорлық-зомбылыққа ұштауы мүмкін екенін мәлімдеді. 2007 жылы ол буддизмді Тайландтың жаңа конституциясында «ұлттық дін» деп жариялау ұсыныстарына қарсы сөйледі, мұндай қадам Тайландтың оңтүстігіндегі қақтығысты одан әрі қыздыруы мүмкін екенін айтты. Сулак Сиваракса Далай-лама туралы «Далай-ламаның қайта жаралуы» атты деректі фильмде де пайда болды. Сулак Сиваракса Тайландта және бүкіл әлемде әлеуметтік және саяси өзгерістерді қолдайды. Сиваракса әділдікке ұмтылуға шабыттандырған және саяси көшбасшылардың наразылығын тудырған бірнеше ықпалды еңбектердің авторы. Дегенмен, Сулак Сивараксаның сөздері мен жазбаларында тай үкіметіндегі саяси және экономикалық жемқорлық, жалпыға ортақ этика және әлеуметтік белсенді буддизм талқыланады. Сивараксаның еңбектері, сондай-ақ ол құрған ұйымдар буддалық перспективадан моральдық және этикалық әлемге деген құштарлығын көрсетеді. Сивараксаның діни сенімдері оның барлық саяси және әлеуметтік нанымдарының негізі болып табылады, бірақ ол діни сенімдерін әлеуметтік өзгерістерді жасау үшін модернистік тәсілмен пайдаланады. 2009 жылдың 6 қарашасында патшаны қорлау айыбымен тұтқындалды. Бірақ көп ұзамай кепілдікпен босатылды. 2014 жылы Сулак патшаны жамандады деген айып тағылды, 16 ғасырдағы патшалық дуэльдің тарихилығына күмән келтіргені үшін. 2017 жылдың желтоқсан айында ол бұл айыптардан ақталды. 2019 жылы The Isaan Record газетіне берген сұхбатында Сулак Прают Чан о ча үкіметіне көңілі толмағанын білдірді, бірақ жаңа прогрессивті партиялардың өркендеуінде үлкен үміт көріп отыр.

Адалдық қарсылықтарды талап етеді

Сулак Сиваракса буддизмге қатысты өз көзқарасын "Адалдық қарсылық талап етеді" атты автобиографиясында баяндайды. Өзінің өмірінен алынған тікелей куәліктермен қатар, ол дін, қоғам және саясат арасындағы байланыс туралы ойларын да ұсынады. Оның автобиографиясындағы "Дінаралық байланыстар" және "Монахтармен жұмыс" атты екі тарауы буддизмнің басқа діндермен қарым-қатынасын және оның қазіргі заманға бейімделуі үшін қажетті өзгерістерді талқылайды.

Діндер арасындағы байланыс

Сулақтың буддистік қызметінің маңызды бір жағы – оның дінаралық диалогқа назар аударуы. Ұлыбританиядағы алғашқы жылдары оған буддизмді батыстық ойлау жүйесімен үйлесімді түрде ұсынуға мүмкіндік берді. Әлеуметтік өзгерістерге деген алаңдаушылығы оны 1976 жылы Дін және қоғамды үйлестіру тобын (CGRS) құруға жетеледі, оның құрамына буддалық ерлермен қатар студенттер, әйелдер, католиктер, мұсылмандар және протестанттар кірді. Көптеген адамдар діни сенімдерден келгенімен, Сулақ олардың барлығының әлеуметтік өзгерістерді талқылау үшін жиналған қарапайым адамдар екенін баса айтты. Сулақтың дінаралық диалогқа деген ұмтылысы өмірі бойы маңызды болды. Сулақ Дүниежүзілік шіркеулер кеңесімен (ДСШ) байланыс орнатты және буддистер мен католиктердің қоғамда бірлесіп атқаратын көп жұмысы бар деп сенді. Буддистер мен католиктер арасындағы диалог туралы сөйлегенде Сулақ: «Бір діннің екіншісінен жақсырақ екендігі туралы пікір мүлдем қате» дейді. Бұл көзқарас барлық діндегі адамдардың қоғамда атқаратын жұмысына баса назар аударады.

Монахтармен жұмыс

1960-шы жылдардың басында Азиядағы коммунизмге байланысты алаңдаушылықтың күшеюімен Сулак 1962 жылы буддизмді реформалауды әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізудің балама жолы ретінде ілгерілету үшін қаржыландырылды. Ол монастырларға сапар шегіп, монахтарды жоғары білім беру орталықтарында білім алуға ынталандырды, осылайша олардың "қоршаған ортаны сақтау, бейбітшілік және қоғам туралы ойлауына" мүмкіндік берді. Өйткені, оның сөзіне сүйенсек, "біздің монастырлардың көбірек заманауи болуы және монахтарымыздың Батысты түсінуі қажет. Біз буддизмді бұрынғы қалпында сақтап ала алмаймыз. Ол қазіргі заманның талаптарына сай өзгеруі керек". Сулак діннің осы аспектілері шовинизм мен көзқарасқа ұшыратады деп санайды, сондықтан адамдар олардан бас тартып, Будданың негізгі үйретімдеріне назар аударуы керек деп есептейді. Сулак әлеуметтік реформа құралы ретінде Будданың бастапқы үйретімдеріне оралуды жақтайды. Бұдан өзге, ол буддизмнің әлеуметтік өлшеміне немқұрайлы қарауға болмайды дейді, себебі буддизм "барлық тіршілік иелерінің өмірі мен санасымен байланысты". Сулак зорлық-зомбылықты жоққа шығару, яғни ахимса, әрекетсіздік емес екенін түсіндіреді. Мысалы, егер адам зорлық-зомбылық оқиғасын көрсе де, оны тоқтатуға тырыспаса, бұл зорлық-зомбылық актісі болып есептеледі, өйткені куәгерлернің іс-қимылында мейірімділік болмайды. Сулак осы идеяларды әлеуметтік және саяси жағдайларда әлеуметтік теңсіздікке жауап ретінде қолданады. Ол зорлық-зомбылықсыздық принципін әлеуметтік теңсіздікке қарсы күреске шақыру ретінде пайдаланады, соның арқасында әлемге ұзақ мерзімді бейбітшілік әкелу стратегиясын анықтайды: бейбітшілік орнату, бейбітшілікті сақтау және бейбітшілікті нығайту. Сулақтың буддалық принциптерді қолдануы оның әлемдегі сыбайласқан институттарға мораль мен этиканы сіңдіру ниетін көрсетеді.

Әлеуметтік белсенді буддизм

Әлеуметтік тұрғыда белсенді буддизм дінді реформа құралы ретінде жақтайды. Ол: «Дін – әлеуметтік өзгерістердің түбінде жатыр, ал әлеуметтік өзгерістер – діннің мәні» дейді. Сулак буддалық принциптерді пайдалану арқылы қоршаған ортаны қорғау және экологиялық тұрақты өмір салтын қолдайды. Сиваракса «қанағаттылықтың маңыздылығын» атап көрсетеді және оны буддалық «материалдық және сезімдік ләззаттарға байланысты болмау» идеясымен байланыстырады. Сиваракса буддизмнің жалпыға ортақ және рационалдық жақтарын баса назар аударады, ал ритуализм мен мифологиядан қашып, буддизмді қазіргі заманғы әлемдік мәселелерге бейімдеуге тырысады. Буддизмді осылай ұсыну арқылы, кез келген дінді ұстанатын адамдар оның еңбектерін жалпы рухани тұрғыдан түсінуге мүмкіндік алады. Ол буддист және тай ұлтшылы болғанымен, өзінің еңбектерінде барлық діндерге құрметпен қарау және төзімділік таныту қажеттігін айқын көрсетеді.