Кіріспе

Музыка теоретигі (фл. 1100) Иоганнес Котто (John Cotton, Johannes Afflighemensis;) – мүмкін ағылшын текті болған, көбінесе Оңтүстік Германияда немесе Швейцарияда қызмет еткен музыкалық теоретик. Ол орта ғасырлар музыкасы туралы ең әсерлі трактаттардың бірі – 1784 жылы Герберт басып шығарған «De musica» еңбегін жазды. Бұл еңбек ән мен органумды жазуға қатысты ерекше дәл нұсқауларды қамтиды.

Өмір

Оның өмірі туралы көбінесе ештеңе белгілі емес, тіпті оның кім екені ғалымдар арасында пікірталас тудырып отыр. Алғашқыда ол өзінің трактатындағы арнауына сүйене отырып, Лотарингия немесе Фландриядан шыққан деп есептелген, бірақ жақындағы басқа да дәлелдер оның Англиядан келген Джон Коттон болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ол Фулгенций есімді абаттың басшылығымен Санкт-Галленде (қазіргі Швейцария) немесе оның жанында жұмыс істеген. Оның сенімді дәлелдерінің бірі – сол аймақтың ән айту ерекшеліктерін білуі, Оңтүстік Германияда ғана кездесетін нотациялық ерекшеліктері, сондай-ақ Фригия және Миксолидия сияқты ежелгі грек ладтарын қолдануы, мұндай нәрсе көбінесе Германияда жасалған.

Шығармалары мен ықпалы

Оның "De musica" ең көп көшірілген және таратылған ортағасырлық музыка трактаттарының бірі болды, ал кейбір көшірмелері 1400 жылдан кейін де кездесті. Бұл трактат шамамен 1100 жылы жазылған болуы мүмкін, ал оның түсіндірмелері, мысалдары және ұсыныстары сол замандағы Сен-Мартін мектебінің және Каликсин кодексінің музыкасына, сондай-ақ шамамен сол кездегі "Ad organum faciendum" (немесе "Милан трактаты") трактатындағы материалға өте жақын. "De musica" жиырма жеті тараудан тұрады және музыкалық тақырыптардың кең ауқымын қамтиды. Көптеген ортағасырлық трактаттардан айырмашылығы, ол метафизикалық спекуляциялардан аулақ болып, жұмыс істейтін музыкант үшін практикалық нұсқаулық ретінде қызмет етеді. Көбінесе оның материалдары Гвидо Ареццолық, Боэций, Клунилік Одо, Севильялық Исидор және Германн Контрактустың еңбектерінен алынған. "Litterae" (нотация), монохорд, тоғыз "консонанттық" интервал (унисон, жарты тон, бүтін тон, дитон, жарты дитон, диатессарон, диапенте, жарты тон плюс диапенте, бүтін тон плюс диапенте), гректердің "systema teleion" жүйесі, музыкалық ладтар (этика туралы тарауды қоса), әнұранның құрамы туралы тараулардан кейін трактатта заманауи ғалымдарға ең қызықты тарау бар: органумды қалай құрастыру туралы егжей-тегжейлі сипаттама. Оның көптеген мысалдары нотаға қарсы нота принципіне негізделген, жақсы дауыс жүргізу арқылы бесінші немесе октаваға қалай аяқтауға болатынын көрсетеді; ол қарама-қарсы қозғалыстың маңыздылығын атап көрсетеді, бұл практика алдыңғы ғасырлардағы параллель органумнан ерекшеленді (бірақ бұл сол кездегі практиканы көрсеткен болуы мүмкін; 11 ғасырдан сақталған көптеген қолжазбалардың жоқтығынан, көбінесе параллельден қарама-қарсы қозғалысқа көшудің қашан болғанын анықтау қиын). "De musica" трактатында көп назар аударған қысқа үзінді – органумның негізгі әннің бір нотасына қарсы органум дыбысында бірнеше нотамен орындалуының сипаттамасы, бұл полифонияның бір нотаға қарсы бір нотаның шектеулерінен шығудың ең ерте мысалдарының бірі. Иоганн композитор болған болуы мүмкін, бірақ оған жатқызылатын ешқандай музыка сақталған жоқ. Оның мелодия құрастыруға қатысты нұсқаулары, ырғақ, биік және төмен ноталардың орналасуы, әртүрлі биіктіктегі танымал фигураларды қолдану сияқты мұқият және практикалық нұсқаулары оның өзінің тәжірибесі болғанын көрсетеді.

Қолжазбалар

Венада екі қолжазба, ал Лейпцигте, Парижде, Римде және Антверпенде бір-бірден қолжазба бар. Алтыншысы, Герберт өзінің басылымын одан жасаған, 1768 жылы Сент-Блез аббатханасындағы өртте жойылды. Феттис Ватикан көшірмесінде ең жақсы мәтіннің көп бөлігі бар дейді. Трактаттың нақты жазылған мерзімі белгісіз. Вена мен Сент-Блез көшірмелері оны жай ғана "Жоаннис Музика" деп атайды, ал Париж мен Антверпен көшірмелері Коттон немесе Коттониус деп аталған. Бұл шығарманы көшірген Мелк аббаттығының атын атамаған монах, Жоанна есімді білімді ағылшын музыканты болғанын айтады, ал автордың "Domino et patri suo venerabili Anglorum antistiti Fulgentio" деп арнауы шығарманың ағылшын текті болу ықтималдығын арттырады, бірақ соңғысы, Коттон сияқты, анықталған жоқ. Бір теория бойынша, бұл шығарма Иоанн XXII папаның еңбегі, бірақ бұл автордың өзін "Joannes servus servorum Dei" деп атауына негізделген, бұл өте шағын дәлел. Герберт бұл атауды тек папалар ғана қолданбағанын және папаның епископқа құрметпен сөйлеуінің ықтимал еместігін көрсетті. Бұл еңбек жазылған уақыттан ертерек екені анық, себебі онда ноталар (neum) жазу кезінде кеңінен қолданылғаны айтылады. Тағы бір теория бойынша, бұл шығарманы Трьердегі Сент-Матиас аббаттығының монахы "Жоанн Сколастикус" жазған, оның туралы белгілісі – ол шамамен 1047 жылы өмір сүрген және көптеген музыкалық шығармалардың авторы, бірақ бұл шығарманы белгісіз ағылшын Джон Коттон жазбаған дегенге себеп жоқ. Ішкі мәліметтерге сүйенсек, оның жазылған мерзімі 11 ғасырдың соңы немесе 12 ғасырдың басы болуы мүмкін. Бұл еңбек сол дәуірдегі гармония жүйесін жақсы түсіндіреді.