Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жоғары классикалық еркек әнші дауысы
High classical male singing voice
Контртенор (сондай-ақ контра тенор) – классикалық еркек әнші дауысының бір түрі, оның дауыстық диапазоны әйелдердің контральто немесе меццо-сопрано дауыс түрлерімен шамалас, әдетте G3-тен D5 немесе E5-ке дейін жетеді. Контртенорлар көбінесе тенор немесе баритон көкірек дауысына ие, бірақ фальцетто немесе бас дауысында көкірек дауысына қарағанда әлдеқайда жиі ән айтады. Контртенор дауысының мәні музыка тарихы бойында түбірінен өзгерді – модальдық дауыстан, модальдық және фальцетто дауысқа, бүгінгі күні осы терминмен белгіленетін, негізінен фальцетто дауысқа дейін. Бұл өзгерістің себебі адам физиологиясының (дене бітімінің ұзаруы) өзгеруі және әуеннің биіктігінің ауытқулары. Бұл термин алғаш рет Англияда 17 ғасырдың ортасында қолданыла бастады және 17 ғасырдың соңында кеңінен таралды. Еуропалық тек ерлерден құралған қасиетті хорларда полифонияда еркектердің фальцеттосын қолдану, көбінесе сопрано диапазонында, 16 ғасырдың ортасынан бері белгілі болды. Қазіргі заманғы «Tallis Scholars» және «Sixteen» сияқты ансамбльдерде осы кезеңнің шығармаларында альт партияларында контртенорлар кездеседі. Британияда фальцетто әнінің 17 ғасырдың басына дейін белгілі болғанына ешқандай дәлел жоқ, ол кезде ол кейде сопрано партияларында естілген. 20 ғасырдың екінші жартысында контртенор дауысына қызығушылық артып, оның танымалдылығы қайта жаңғырды, бұл Альфред Деллер және Рассел Оберлин сияқты пионерлердің еңбегімен, сондай-ақ барокко операсының танымалдылығының өсуімен және мұндай шығармаларда кастрати рөлдерін еркек әншілермен алмастыру қажеттігімен байланысты. Дауыс көбінесе ерте музыкалық құбылыс ретінде қарастырылса да, контртенорлар үшін, әсіресе қазіргі заманғы музыкада, репертуар жинағы кеңейіп келеді.
A countertenor (also contra tenor) is a type of classical male singing voice whose vocal range is equivalent to that of the female contralto or mezzo soprano voice types, generally extending from around G3 to D5 or E5, Countertenors often have tenor or baritone chest voices, but sing in falsetto or head voice much more often than they do in their chest voice. The nature of the countertenor voice has radically changed throughout musical history, from a modal voice, to a modal and falsetto voice, to the primarily falsetto voice that is denoted by the term today. This is partly because of changes in human physiology (increase in body height) and partly because of fluctuations in pitch. The term first came into use in England during the mid 17th century and was in wide use by the late 17th century. The use of adult male falsettos in polyphony, commonly in the soprano range, was known in European all male sacred choirs for some decades previous, as early as the mid 16th century. Modern day ensembles such as the Tallis Scholars and the Sixteen have countertenors on alto parts in works of this period. There is no evidence that falsetto singing was known in Britain before the early 17th century, when it was occasionally heard on soprano parts. In the second half of the 20th century, there was great interest in and renewed popularity of the countertenor voice, partly due to pioneers such as Alfred Deller and Russell Oberlin, as well as the increased popularity of Baroque opera and the need of male singers to replace the castrati roles in such works. Although the voice has been considered largely an early music phenomenon, there is a growing modern repertoire collection for countertenors, especially in contemporary music.
Ерте ғасырлар
14-ші және 15-ші ғасырдың басындағы полифониялық композицияларда контратенор – дискант (супериус) және тенордың негізгі екі бөлікті контрапункттік текстурасына қосылған дауыс бөлігі (латынша *tenere*, «ұстап тұру» дегенді білдіреді, себебі бұл бөлік музыканың әуенін «ұстап» тұрды, ал супериус одан жоғары биіктікте әндеді). Тенормен шамамен бірдей диапазонға ие болғанымен, ол әдетте осы екі бөлімнен әлдеқайда аз мелодиялық сипатқа ие болды. 1450 жыл шамасында Окегем мен Обрехт сияқты композиторлардың төрт бөлімді жазуды енгізуімен контратенор контратенор альтус және контратенор басс болып екіге бөлінді, олар тиісінше тенордан жоғары және төмен орналасты. Ән айту осы кезде де кең таралған, әйелдерге шіркеу қызметтерінде ән айтуға тыйым салынды. Сондықтан контратенорлар, олар сирек сипатталса да, литургиялық музыкада маңызды рөл атқарды, жалғыз ән шырқаса да, немесе балалардың дисканттарымен немесе альттармен бірге ән айтса да. (Испанияда еркек фальцетистердің сопрано партияларын орындау дәстүрі ұзақ уақыттан бері қалыптасқан). Контратенорлар ерте операдағы рөлдер үшін көбінесе қолданылмады, бірақ оның дамуы кастратилерге деген сұранысқа орай келді. Мысалы, кастратилер Монтевердидің «Орфео» (1607) операсының тұңғыш қойылымында бірнеше рөлді сомдады. Осы кезде итальяндық шіркеу хорларында кастратилер кең таралды, фальцетистер мен дисканттарды ығыстырды; Римде соңғы сопрано фальцетисі Хуан [Жоханнес де] Сан[с]тос (испандық) 1652 жылы қайтыс болды. Италия операсында 17-шы ғасырдың соңында кастратилер басымдыққа ие болды, ал Францияда модальді жоғары тенор, *haute contre* деп аталатын, ерлердің басты рөлдері үшін таңдалған дауыс ретінде қалыптасты. Англияда Пёрселл жоғары еркек дауысы үшін маңызды музыка жазды, оны ол «контратенор» деп атады, мысалы, «Фейлер патшайымындағы» (1692) Секреция мен Жаздың партиялары. «Бұл партиялар қазіргі әншілерге қиындық туғызады, себебі олар жоғары тенорлық партиялар ма, әлде фальцетистерге арналған ба, соны анықтау қиын». Алайда, заманауи вокалдық трактаттар Пёрселлдің әншілері екі әдісті біріктіруге үйретілген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Пёрселлдің хорлық музыкасында жағдай «контратенор» деп белгіленген бірнеше жеке партиялардың кездейсоқ пайда болуымен күрделенеді, бірақ олардың диапазоны мен тесситурасы айтарлықтай өзгеше. Мұндай жағдай «Сәлем, жарқын Сесилия» (1692 жылғы Сент Сесилия күніне арналған одада) байқалады, онда жеке партия, «Табиғаттың дауысы», F3-тен B4-ке дейін жетеді (бұрын аталған сахналық рөлдерге ұқсас), ал дуэтте «Ар ағашты естіңіз» контратенор солисі E4-тен D5-ке дейін әндейді («Осы аспандық әнмен» триосында). Кейінірек сол шығармада Пёрселлдің өзінің қолжазбасында сол әнші, Хоуэл мырза, «Жоғары контратенор» ретінде сипатталған, G3-тен C4-ке дейін диапазонмен орындауға арналған; ол жақсы үйлесімді «көкбас дауыста» ең төменгі ноталардың кейбіреуін орындаған болуы мүмкін (төменде қараңыз).
In polyphonic compositions of the 14th and early 15th centuries, the contratenor was a voice part added to the basic two part contrapuntal texture of discant (superius) and tenor (from the Latin tenere, which means to hold, since this part "held" the music's melody, while the superius descanted upon it at a higher pitch). Though having approximately the same range as the tenor, it was generally of a much less melodic nature than either of these other two parts. With the introduction in about 1450 of four part writing by composers such as Ockeghem and Obrecht, the contratenor split into contratenor altus and contratenor bassus, which were respectively above and below the tenor. still prevailed, and women were banned from singing in church services. Countertenors, though rarely described as such, therefore found a prominent part in liturgical music, whether singing a line alone or with boy trebles or altos. (Spain had a long tradition of male falsettists singing soprano lines). Countertenors were hardly ever used for roles in early opera, however, the rise of which coincided with the arrival of a fashion for castrati. For example, the latter took several roles in the first performance of Monteverdi's L'Orfeo (1607). Castrati were already prominent by this date in Italian church choirs, replacing both falsettists and trebles; the last soprano falsettist singing in Rome, Juan [Johannes de] San[c]tos (a Spaniard), died in 1652. In Italian opera, by the late seventeenth century castrati predominated, while in France, the modal high tenor, called the haute contre, was established as the voice of choice for leading male roles. In England Purcell wrote significant music for a higher male voice that he called a "counter tenor", for example, the roles of Secrecy and Summer in The Fairy Queen (1692). "These lines have often challenged modern singers, who have been unsure whether they are high tenor parts or are meant for falsettists". Contemporary vocal treatises, however, make clear that Purcell's singers would have been trained to blend both methods of vocal production. In Purcell's choral music the situation is further complicated by the occasional appearance of more than one solo part designated "countertenor", but with a considerable difference in range and tessitura. Such is the case in Hail, bright Cecilia (The Ode on St Cecilia's Day 1692) in which the solo, Tis Nature's Voice", has the range F3 to B4 (similar to those stage roles cited previously), whereas, in the duet, "Hark each tree", the countertenor soloist sings from E4 to D5 (in the trio "With that sublime celestial lay". Later in the same work, Purcell's own manuscript designates the same singer, Mr Howel, described as "a High Contra tenor" to perform in the range G3 to C4; it is very likely that he took some of the lowest notes in a well blended "chest voice" – see below).