Кіріспе
Семиология (грекше σημεῖον sēmeion, "белгі, таңба") – Григориан әнін зерттеудің бір саласы. Семиология Григориан әнінің ең ерте толық нотацияланған қолжазбаларында кездесетін неумдарды зерттеуге қатысты, олардың ең көнесі 9 ғасырға жатады. 'Семиология' терминін латын әнін зерттеу үшін алғаш рет (1960 жылдары пайда болған) Солесме аббаттығының монахы Дом Эжен Кардин (1905–1988) қолданды. Осы контексте 'семиология' – 'музыкалық белгілерді зерттеу' ретінде түсініледі. Мәтін және неумдық нотация, сондай-ақ неумдарға қосылған мағыналы әріптер ырғақты түсіндіру және мелодия үшін тиімді және біріктірілген жад техникасын ұсынады. Грегориан палеографиясы әртүрлі неумдар мен олардың ырғақты және мелодиялық мәнін сипаттаса, Грегориан семиологиясы олардың практикалық түсіндіру үшін мағынасын ашады.
Григориан әнінің тарихы
19 ғасырда әнұранға қатысты палеографиялық жұмыстар Еуропаның әртүрлі жерлерінде жүргізілді. Грегориандық әннің семиологиясы тарихындағы маңызды тұлға – 1833 жылы Солесмедегі Санкт-Петерс аббаттығында Проспер Геранжер құрған бенедиктин қауымы. Геранжер палеографиялық зерттеулер арқылы әннің беделді басылымдарын жасауды мақсат еткен. Аббатхананың білімді монахтары, олардың ішіндегі бастысы Дом Пол Жаузиан, ең көне ән-жыр қолжазбаларын тауып, көшіруге жарты ғасырдан астам уақыт жұмсады. Геранжердің тұсында Солесме монахтары Грегориан әнін еркін музыкалық ырғақта орындауды жақтады, мұнда ән айтылатын ноталардың көпшілігі бірдей ұзақтықта болады. Бұл түсінік сол кездегі басқа жерлердегі практикаға қайшы келді және полифониялық ән айтудағы қатаң ырғақты пропорцияға сәйкес ұзақ және қысқа ноталарды қолдаушы ғалымдармен келіспеді. 1859 жылы Гонтьердің "Méthode Raisonée de plain chant" еңбегі жарық көрді, одан кейін 1880 жылы Дом Потьедің "Mélodie Grégorienne d'après la tradition" еңбегі жарық көрді, онда ол әнді "rythme oratoire" (сөздік ырғақ) арқылы орындауды ұсынды, бұл әлі де көптеген ноталардың бірдей ұзақтықта айтылуын білдірді. 1889 жылы Дом Андре Моккоро палеографиялық музыкалық мерзімді басылымдарды бастады, олар ғалымдарға ежелгі әндердің қолжазбаларының көшірмелерін ұсынып, оларға қолжетімділігін арттырды. Дом Потье бұл бастаманы мақұлдамады. 1898 жылы жарық көрген "Études de science musicale" атты үшінші томында Антуан Дешевренс Санк-Галлен стиліндегі ноталарды пропорционалды ұзындықта түсіндірудің жан-жақты жүйесін ұсынды. Питер Вагнердің 1905 жылғы "Neumenkunde" еңбегінде еврей және византиялық ноталарды қоса алғанда, барлық көне жазу стильдерінің әртүрлі музыкалық белгілері тарихи және палеографиялық тұрғыдан қарастырылды, сонымен қатар музыкалық белгілерге ырғақты пропорционалдық мәндер берілді. Ватикан үшін ресми ән шығару мақсатымен 1904 жылдан 1913 жылға дейін Потье басқарған комиссия және Моккоро басқарған редакциялық топ құрылды. Моккороның редакциялық тобы бір жыл ғана жұмыс істеді: Моккоромен редакциялық келіспеушіліктерге байланысты Потье редакциялауды өз қолына алды, бұл 1908 жылы қайта жаңартылған "Graduale Romanum" басылымын шығаруға әкелді. Моккоро 1908 және 1927 жылдары "Le nombre musical grégorienne ou rhythmique grégorienne" (екі томдық) еңбегін жариялады, онда ол Грегориандық ырғақты өзінің түсінігін ұсынды, оның кейбір элементтері кейіннен сенімсіз деп танылды. Екі элемент күмәнді болған жоқ: ноталардың ұзақтығын ұзарту мүмкіндігі және "нығайту" ұғымы, яғни ноталардың ұзақтығын өте кішкентай, пропорционалды емес мәндермен өзгерту. Бір буынды ноталар әдетте қысқа деп есептелді, олардың жазылуы "графикалық еркіндік" ретінде түсіндірілді. 1934 жылы Дом Грегори Мюррейдің пропорционализмге қарсы "A Pilgrim's Progress" еңбегі жарық көрді. Сол жылы Г. Делорм абысы "Грегориандық музыкалық белгілердің ырғақтық шамалары" тақырыбындағы мақалалар сериясын жариялады. Бұл жұмыста белгілі бір нотациялық стильдерде әрбір нота үшін екі түрлі белгі болғаны және бұл айырмашылық биіктікке емес, ырғаққа байланысты болуы керек деген қорытынды жасалды. Әртүрлі ноталар мен олардың ырғақтық ұзақтығын жан-жақты талдаған келесі адам доктор Ян Воллаертс болды. Ол барлық қолда бар материалды салыстырмалы талдау арқылы, ноталық жазудың ішкі логикасын және ауызша мелодиялық сызықтың дұрыс айтылуына қатысты үйлесімділігін көрсете алды. Оның өлімінен кейін жарық көрген "Ритмикалық пропорциялар ерте ортағасырлық шіркеу әнінде" (Брилл, 1958) атты кітабында "семиотика" термині қолданылды, онда Еуропаның әртүрлі бөліктерінде (мысалы, Нонантола, Лаон, Бретань, Аквитания, Швейцария) қолданылған әртүрлі нотациялық стильдердің кестелері ұсынылды. Әртүрлі белгілерде кездесетін бір нота, екі нота, үш ноталы ноталар тараудан тарауға қарастырылды. Бір ноталы буындардың ноталары, әдетте, Нонантола және Лаон нотациясында көрсетілгендей, ұзаққа созылатындығы айтылды. Кітапта әнді пропорционалды ұзақтықта орындау ұсынылады. Бұл латын ортағасырлық теориялық жазбалардың дәлелдерімен расталады, олар ән айту ноталарының ұзындығын қарапайым қатынастармен анықталатын ұзақ және қысқа ноталарға сәйкес қолдануды жақтады. Кейбір жазбалар осы қатынастарды ұзартуды немесе қысқартуды сынға алады, бірақ кейбір жазбаларда мұндай практика болғаны да мойындалады. Өз көзқарасын өзгерте отырып, Дом Грегори Мюррей Воллаертстің көзқарасын қолдайтын екі брошюра жариялады. 1957 жылы ол "Gregorian Rhythm in the Gregorian Centuries; the Literary Evidence" атты еңбегін жариялады, онда ортағасырлық теориялық жазбалардан үзінділер ағылшын және латын тілдерінде ұсынылды. 1959 жылы ол "The Authentic Rhythm of Gregorian Chant" атты еңбегін жариялады, онда Делорм мен Воллаертстің аргументтері өңделген күйде ұсынылды. Бұл жұмыстың ізінен 1968 жылы Дом Эжен Кардиненің "Semiologia Gregoriana" кітабы жарық көрді. Бұл кітапта Санк-Галлен мектебі қолданған ноталардың жан-жақты кестесі ұсынылған. Воллаертстің көзқарасынан өзгеше, Дом Кардин ноталық белгілерді пропорционалды ноталық мәндерді білдіретіндей деп қарастырмады және Санк-Галлен нотациясындағы бір буынды ноталардың әдетте қысқа ұзақтықты білдіретінін ойлады. Воллаертстіңтен өзгеше, Кардин оқырманға қарастыру үшін барлық нотациялық стильдерді ұсынбады, яғни оқырман Нонантола және Лаон сияқты белгілі бір нотацияларға қол жеткізе алмады, олар көптеген бір буынды ноталарды ұзақтығын ұзартуды білдіретін белгімен көрсетеді. Кардин кітапта ноталарды тік, жоғарыдан төменге, бір ноталық, екі ноталық, үш ноталық және төрт ноталық топтардан бастап, көптеген күрделі және әшекейлік ноталарға дейін ұйымдастырды. Горизонтальды бағытта Кардин негізгі ноталардың барлық вариацияларын енгізді. Лаон және Эйнзидель аббаттығы сияқты ең ерте нотациялық стильдерде қолданылатын ноталар жүйесі ырғақтық тұрғыдан күрделі және жетілдірілген. Кардин Грегориан әнінің декламациясы үшін табиғи сөздік ырғақтың ырғақтық негіз болатынын айтады. Ол буындық уақытты үш санатқа бөледі: "қалыпты", "үлкейтілген, салмақты" және "жеңіл, сұйық". Бұл түсінік бойынша, бір буынды нота әдетте "ұзақ" немесе "ұзағырақ" деп есептелмейді. Кардин 1952 жылдан 1984 жылға дейін Ватиканның Рим қасиетті музыка институтында палеография және семиология пәнінің оқытушысы болды. Оның семиология саласындағы жұмысы комиссиялар тарапынан мойындалды және қолдау көрсетілді, нәтижесінде 1979 жылы "Graduale Triplex" басылымы жарық көрді, ол Кардинінің жеке Рим Градуалына негізделген, онда ол жылдар бойы Санк-Галлен мектебінің қолжазбаларынан көптеген ноталарды көшірген. Кардинінің екі шәкірті, Руперт Фишер және М. С. Биллекок, 1974 жылғы Рим Градуалының жаңа жинағына екі мектептің (Эйнзидель/Санк-Галлен және Лаон) әдетте келісетін ырғақтық қолжазбаларының ноталарын қолмен көшірудің қиын жұмысын атқарды. Керісінше, "Graduale Triplex" өзіндік оқуға үлкен серпіліс берді, өйткені ол маңызды материалды ыңғайлы кітапта қолжетімді етті. Оның жариялануының қарқыны 1974 жылғы Градуалда көптеген кездейсоқ немесе құрылымдық мелодиялық қателер болғандықтан жаңа Градуалға деген сұранысты тудырды. Бұл қажеттілікке жауап ретінде және Ватиканның көбірек сындық басылымды өңдеуге шақыруына байланысты, 2011 жылы "De Dominicis et Festis..." атты бірінші том жарық көрді.
Delorme's and Vollaerts' arguments. This work was followed in 1968 by the book 'Semiologia Gregoriana' by Dom Eugène Cardine. In this book, a fairly comprehensive table of the neumes used by the school of Sankt Gallen is presented. Unlike Fr. Vollaerts, Dom Cardine did not view the musical signs as representing proportional note values, and he viewed one note syllables in Sankt Gallen notation as normally representing a short duration. Unlike Vollaerts, Cardine did not present all the styles of notation to the reader for examination, which means that the reader had no access to certain notations, such as those of Nonantola and Laon, which mark most one note syllables with a sign indicating a lengthening of duration. Vertical, from top to bottom, in the first column, Cardine starts off with neumes representing a single note, then two , three and four note groups and many compound neumes and ornamental neumes. Horizontally, Cardine enters all the variations of the main neume. The system of neumes used in most of the earliest notational styles is rhythmically complex and sophisticated, particularly the styles of Laon and Einsiedeln Abbey. Cardine states that natural speech rhythms provide a rhythmic basis for the declamation of Gregorian chant. He divides syllabic time into three categories: "normal" "enlarged, more heavy" and "light, more liquid". Under this interpretation, a one note syllable would not be considered usually "long" or "longer". Cardine was employed as a teacher of palaeography and semiology by the Vatican from 1952 to 1984 at the Pontifical Institute of Sacred Music in Rome. His work in the field of semiology was recognized and supported by commissions and led to the publication of the 'Graduale Triplex' in 1979, which was based on Cardine's personal Roman Gradual in which, over the years, he had copied many neumes from Sankt Gallen school manuscripts. Two students of Cardine, Rupert Fischer and M. C. Billecocq, undertook the strenuous task to manually copy the neumes of two schools of generally concordant rhythmic manuscripts (Einsiedeln/Sankt Gallen and Laon) into the new type set Roman Gradual of 1974. In hindsight, the 'Graduale Triplex' proved a great stimulus for self study as it made important material available in a handy book. The momentum of its publication has created a demand for a new Gradual as the 1974 Gradual contains many incidental or structural melodic errors. As a response to this need and following the Holy See's invitation to edit a more critical edition, in 2011the first volume "De Dominicis et Festis" of the "Graduale Novum Editio Magis Critica Iuxta SC 117"was published by Libreria Editrice Vatican and ConBrio Verlagsgesellschaft, Regensburg. The growing number of choirs or scholae that perform Gregorian Chant according to these developments are thus said to follow the 'semiological approach'. The International Society for the Study of Gregorian Chant (Associazione Internazionale Studi di Canto Gregoriano) carries on the legacy of Eugène Cardine, putting special emphasis on bridging the gap between Gregorian research and praxis. The Society has some 500 members in 30 countries worldwide. Other students of Cardine, who, like Fischer and Billecocg, held a professorate at the Pontifical Institute of Sacred Music in Rome or other church music institutes, include Marie Noel Colette, Luigi Agustoni, Johannes Berchmans Göschl and Godehard Joppich. A smaller school of singing chant using proportional durations, as per Fr Vollaerts, has continued in the hands of Jan van Biezen in the Netherlands, R John Blackley in Maine, USA, and Luca Ricossa in Switzerland. In the 1983 "Liber Hymnarius" from Solesmes, it is stated that, "When an ordinary syllable is set to one note, this represents the fundamental rhythmic value used in Gregorian chant (i. e. valor syllabicus medius)." This implies that the one note syllable (and thus the fundamental rhythmic value of chant) is no longer interpreted by Solesmes as being normally short in duration.