Кіріспе

Аэгиптопитек (Aegyptopithecus) – ("Египет маймылы", грекше Αίγυπτος "Египет" және πίθηκος "маймыл") – гоминоидтар (адамтектес маймылдар) мен серкопитецидтердің (Ескі әлем маймылдары) арасындағы айырмашылыққа дейінгі ерте кездегі қазбалық катаррин. Ол олигоцен эпохасының басында, шамамен 38-29,5 миллион жыл бұрын өмір сүрген Aegyptopithecus zeuxis деген жалғыз түрінен белгілі. Ол, көбінесе, қазіргі Жаңа дүние маймылдарына ұқсас болған, ал дене мөлшері қазіргі айқайшыл маймылдың мөлшерімен шамалас болған. Аэгиптопитек қазбалары қазіргі Египеттің Джебель Қатрани формациясынан табылды. Аэгиптопитек – эоцен және миоцен қазбалары арасындағы маңызды сатылық катаррин.

Табылған жері, жасы және таксономиясы

Эльвин Симонс 1966 жылы Орталық Египеттің Файюм облысында орналасқан Габал Катрани формациясында Aegyptopithecus-ті тапты. Оның ғылыми атауы "Египет маймылын байланыстырушы" дегенді білдіреді. Aegyptopithecus жеке түр болып саналуы керек пе, әлде Propliopithecus түріне қосылуы керек пе деген пікір қақтығысы бар.

Морфология

Aegyptopithecus zeuxis тіс формуласы бар түр болды, төменгі молярлар артқа қарай ұлғайып отырды. Молярлар «бөлшекке бөлінетін қию» деп аталатын бейімделуді көрсетті, яғни, тамақтың букалдық фазасында кесу жиектері айналасындағы ойыстарды қоршап, осылайша тамақ фрагменттерге бөлініп, тілдік фазада ұнтақталады. Бұл түрдің кәдімгі тістері жыныстық диморфизмді көрсетті. Бұл түрдің жоғары көтерілген жамбас сүйегі салыстырмалы түрде кең. Көз ұялары дорсальды бағытталған және салыстырмалы түрде кішкентай, бұл оның күндізгі жануар екенін көрсетеді. Бұл түрде орбитадан кейінгі тартылу байқалады. Aegyptopithecus zeuxis-тің орбита аралық қашықтығы колобинге тәндей үлкен. Ересек жекелемелерде сагиттальді қырқа дамиды және маңдай сүйегінің жотасына дейін созылады. Бұл түрдің есту аймағы платирриндерге ұқсас, сүйекті түтігі жоқ және құлақ қабығының буланың бүйір бетіне біріккен. Жыныс сүйегі артқа қарай бағытталған және тұмсықты мінез-құлықты ұстанатын приматтарға қарағанда тар. Сонымен қатар, иық сүйегінің кейбір ерекшеліктері жойылған гоминоидтармен ортақ: үлкен медиалдық эпикондил және салыстырмалы түрде кең трохлея. Бұл түрдің шынтақ сүйегі Alouatta тұқымдасының жойылған мүшелерімен салыстырылады. Аяқ сүйектерінде бұл түрде ұстауға арналған бақайша бар. Aegyptopithecus zeuxis гаплорриндерге тән сипаттамаларды бөліседі, мысалы, біріккен жамбас және маңдай симфиздері, орбитадан кейінгі жабылу, жоғарғы және төменгі көлденең торы. Тіс өлшемдері мен фемур сүйектерінің қалдықтарына сүйенсек, A. zeuxis-тің дене салмағы 6,708 кг шамасында бағаланады. Бұл үлгінің бас сүйегінің сыйымдылығы 14,63 см³ деп анықталды, ал еркек эндокастың (CGM 40237) қайта талдауы бас сүйегінің сыйымдылығын 21,8 см³ деп бағалайды. Сонымен қатар, шынтақ сүйегі мен иық сүйегінің дистальды буындық беті A. zeuxis-тің ағаш өсімдігімен қатар төрт аяқты және ірі денелі, баяу қозғалатын жануар екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Aegyptopithecus кейде қатты заттарды жеген болуы мүмкін. Бүгінде бұл аймақ жартылай шөлді және өсімдік жамылғысы аз. Aegyptopithecus өмір сүрген кезде, олигоцен дәуірінде, бұл аймақ тығыз өсімдіктерге толы, субтропиктік, көптеген ағаштармен және маусымдық жауын-шашынмен сипатталды.