Кіріспе

Палестинадағы монастырь

Сент-Сабаның қасиетті лаврасы, араб және сирия тілдерінде Мар-Саба (دير مار سابا; ; Ἱερὰ Λαύρα τοῦ Ὁσίου Σάββα τοῦ Ἡγιασμένου) деп, ал тарихи түрде Сент-Сабаның Ұлы Лаурасы ретінде белгілі. Бұл Батыс жағалаудағы Палестинаның Бейт-Лехем губернаторлығында, Бейт-Лехем мен Өлі теңіздің арасындағы Кидрон аңғарына қарай орналасқан грек православ монастыры. Мар-Сабаның және оған қарасты шағын монастырлардың монахтары сабаиттер деп аталады. Мар-Саба әлемдегі ең көне, үздіксіз қоныстанған монастырлардың бірі саналады және ол көптеген ежелгі дәстүрлерін сақтап келеді. Олардың бірі – әйелдерге негізгі аумаққа кіруге тыйым салу. Әйелдер кіре алатын жалғыз ғимарат – басты кіреберіс жанындағы Әйелдер мұнарасы.

Византия дәуірі

Монастырь 483 жылы Кидрон аңғарының шығыс жағында, Сабба қасиеттісі құрған. Монастырь сайтында айтылғандай, алғашқы жетпіс шөлге тұрғындары осы жерде, Саббаның усақ шіркеуінің төңірегіне жиналған. Кейіннен лауралар шатқалдың қарама-қарсы, батыс жағына көшірілді, онда 486 жылы Теоктист шіркеуі салынды және 491 жылы киеленді. Сегізінші ғасырдың соңынан он бірінші ғасырға дейін монастырь грек еңбектерін араб тіліне аударудың маңызды орталығы болды. Мысалы, Янна ибн Истифан әл-Фахури (910 ж. шамасында) Дамасктық Леонтий мен Газалық Барсануфийдің шығармаларын аударды. Мар-Саба – атақты грузин монахы және жазушысы Иоан Зосимнің туған жері, ол 973 жылға дейін бірнеше пергамент қолжазбаларын алып, Әулие Екатерина монастырына көшіп кетті. Қоғам 1009 жылы халифа әл-Хакимнің қуғынынан, сондай-ақ 11 ғасырда түрікмен шабуылдарынан зардап шеккен сияқты, бірақ жазу және көркемдік қызметтердің жалғасуынан көрініп тұрғандай, бейбітшілік кезеңдерін де бастан өткерді.

Крестоносцылар дәуірі

Монастырь 1099 жылы крестшілер құрған Католиктік Иерусалим Корольдігінің барлық уақытында маңыздылығын сақтап келді.

Мәмлұқ және Осман дәуірі

Орта ғасырдың соңында монастырь, басқа палестиналық монастырлар сияқты, мамлюктардың қуғын-сүргіні, Қара өлім, демографиялық және экономикалық құлдырау, сондай-ақ көшпелі тайпалардың кеңеюі салдарынан құлдырау кезеңін бастан өткерді. Орыс монахы Зосим 1420 жылы тұрғындардың санын 30 деп есептесе, неміс саяхатшысы Феликс Фабри 1480 жылдардың басында тек 6 адамның, көшпелі арабтар тобымен бірге өмір сүргенін жазды. Осыдан кейін монастырь тасталып, қалған монахтардың Қасиетті Екатерина монастырына көшкені болжамдалады. 1504 жылы Палестинадағы серб монахтар қауымы, XIV ғасырлық Архангел Михаил монастырының негізінде, Мар Сабаны сатып алды. Сербтер 1630 жылдардың соңына дейін монастырды басқарды, ал Ресей патшасынан алған маңызды қаржылық қолдау, оларға Иерусалим Патриархынан жартылай тәуелсіз түрде монастырьды басқаруға мүмкіндік берді (бұл патриархатты қатты мазалады). Монастырь бірнеше ғасыр бойы Архимед палимпсестің мекені болды.

Қол жеткізу

Әйелдерге тек қана басты кіреберіске дейін келуге рұқсат, бірақ қоршалған аумаққа кірмейді. Монастырь сейсенбі және жұма күндері (аптаның ораза күндері) келушілерге жабық.

Абаттардың тізімі

Бұл тізімде кемшіліктер бар. 18 ғасырға дейін көрсетілген жылдар – абаттың (немесе гегуменнің) лауазымда болған жылдары, лауазымның басталу және аяқталу мерзімі емес. 18 ғасырдан бастап, жылдар абаттың қызметке кірген кезін көрсетеді, ол бастапқыда әдетте екі жылға созылса, кейін ұзартылды. Ресми тізім 1704 жылға дейін жетеді, бірақ онда да кемшіліктер кездеседі.