Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі бір заттарды анықтауға үйретілген иттер
Dog trained to detect certain substances
Детекторлық иттер немесе иіс алу иттері – жарылғыш заттар, заңсыз есірткілер, жабайы жануарлардың нәжісі, ақша, қан және заңсыз ұялы телефондар сияқты контрабандалық электрониканы анықтау үшін өз сезімдерін пайдалануға жаттықтырылған иттер. Детекторлық иттер ең көп иіс сезу қабілетін қолданады. Аң аулауға арналған иттер мен жоғалған адамдарды іздеуге жаттықтырылған іздеу-құтқару иттері, әдетте, детекторлық иттер санатына жатпайды, олардың өздерінің жеке санаттары болады. Дегенмен, кейбір жағдайларда, мысалы, адам дене қалдықтарын іздеуге жаттықтырылған иттерде (cadaver dogs) белгілі бір үйлесімділік кездеседі. Полиция иті – бұл полицияның белгілі бір жағдайларда, мысалы, есірткіге қарсы рейдтер жүргізу, жоғалған қылмыскерлерді табу және жасырылған ақшаны іздеу үшін пайдаланатын детекторлық ит. Көбінесе, детекторлық иттер құқық қорғау мақсатында қолданылады деп есептеледі. Мамандар қылмыстық сот жүйесінде иттердің иісу арқылы тапқан дәлелдерін пайдалануға болмайды дейді, себебі бұл қате айыптауларға, жануарлардың мінез-құлқын бұрмалайтын адамның субъективті пікірлеріне және иттердің не іздегені мен қалай іздегеніне қатысты жүйелі зерттеулердің жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Детекторлық иттер көбінесе құқық қорғау саласында қолданылса да, жануарлар дүниесін зерттеуші биологтар үшін құнды зерттеу құралы болып табылады. Калифорния штатында детекторлық иттер қайық тіректеріндегі қайықтарда квагга мидиясын табуға жаттықтырылады, өйткені бұл түр қоршаған орта үшін зиянды жануарлардың бірі. Сондай-ақ, детекторлық иттер карибу, қара аяқты тояқ, қасқыр кит және Орегонның дақты бақасы сияқты түрлердің нәжісін табу және жинау үшін де қолданылады. Бұл процеске жабайы жануарлардың нәжісін анықтау (wildlife scat detection) дейді.
A detection dog or sniffer dog is a dog that is trained to use its senses to detect substances such as explosives, illegal drugs, wildlife scat, currency, blood, and contraband electronics such as illicit mobile phones. The sense most used by detection dogs is smell. Hunting dogs that search for game, and search and rescue dogs that work to find missing humans are generally not considered detection dogs but fit instead under their own categories. There is some overlap, as in the case of cadaver dogs, trained to search for human remains. A police dog is essentially a detection dog that is used as a resource for police in specific scenarios such as conducting drug raids, finding missing criminals, and locating stashed currency. Frequently, detection dogs are thought to be used for law enforcement purposes. Experts say that dog sniff evidence should not be used in the criminal justice system, pointing to wrongful convictions, human biases that skew animal behavior, and the lack of systematic research into what dogs detect or how they do it. Although detection dogs are often used for law enforcement purposes, they are also used as a valuable research tool for wildlife biologists. In California, detection dogs are trained to discover quagga mussels on boats at public boat ramps because they are a harmful invasive species for the environment. Detection dogs also tend to be employed for the purposes of finding and collecting the feces of a diverse array of species, including caribou, black footed ferret, killer whale, and Oregon spotted frog. This process is known as wildlife scat detection.
Төсек-орын құрттарын анықтаушы иттер
Табылғыш иттерді әдетте иелері төсек жарғақтарының иісін анықтау үшін арнайы жаттықтырады. Жасыл зиянкестерді басқару мен интеграцияланған зиянкестерді басқаруға назар аударудың артуымен қатар, әлемдік саяхаттың және бірлесіп тұру жағдайларының көбеюіне байланысты төсек жарғақтары кеңінен таралды. Төсек жарғақтарын табу қиын процесс, себебі олар кез келген жерге жасырына алады. Табылғыш иттер осы мәселені шешуге көмектеседі, өйткені олардың өлшемі, жылдамдығы және иіс сезу қабілеті жоғары. Табылғыш иттер өмірінің кез келген сатысында төсек жарғақтарын іздеу үшін триллионнан бір бөлік деңгейінде иіс сезуге қабілетті ерекше дағдыларын пайдаланады. Олар адамдардың таба алмайтын жерлерде, мысалы қабырға қуыстары, жарықтар мен жиһаздың арасындағы кеңістіктерде оларды таба алады. Иттер пестицидтерді қолдануға қарағанда қауіпсіз балама болып табылады. Егер табылғыш иттер төсек жарғақтарының орналасқан жерін нақты анықтай алса, олар бүркіп тастау қажетті аймақты азайта алады. Ұлттық зиянкестерді басқару қауымдастығы 2011 жылы «Төсек жарғақтарын басқарудың ең жақсы тәжірибелері» деген құжатты жариялады, онда емдеуге ғана емес, төсек жарғақтарын анықтауға қабілетті иттерді сертификаттау және пайдалану бойынша да ең төменгі талаптар көрсетілген. NPMA-ның ең жақсы тәжірибелері үшінші тарап ұйымдарымен сертификатталған төсек жарғақтарын анықтау командаларының маңыздылығын, олар иттерді жаттықтырушымен немесе оларды сатқан компаниямен байланысты емес екенін баса назар аударады. Кентукки университетінің ғалымдары төсек жарғақтарын анықтауға қабілетті иттер туралы зерттеулерді қарастырып, олар операторлар үшін қымбат болғанымен, дұрыс жаттығудан өткен жағдайда сенімді көз болып табылатынын қорытындылады. Тағы бір зерттеуде, табылғыш иттер төсек жарғақтарын (Cimex lectularius) және олардың жұмыртқаларын анықтауда 97,5% дұрыс оң нәтиже көрсетті – жалған оң нәтижелер жоқ еді – және оларды ағаш құмырсқаларынан, тарақандардан және термиттерден дәл ажыратты. Сонымен қатар, олар тірі төсек жарғақтарын және тірі жұмыртқаларын өлі төсек жарғақтарынан, түлеген терілерінен және экскременттерінен 95% дұрыс оң нәтижемен сәтті ажыратты. Төсек жарғақтарын анықтауға қабілетті иттерді Дүниежүзілік табылғыш иттер ұйымы (WDDO) немесе Ұлттық энтомологиялық иіс сезуге қабілетті иттер қауымдастығы (NESDCA) сияқты ұлттық ұйымдар сертификаттауы керек. K9 төсек жарғақтарын тексеруге бірнеше тәуелсіз компаниялар бар, олардың көптеген сертификаттары бар.
Detection dogs are often specially trained by handlers to identify the scent of bed bugs. With the increased focus on green pest management and integrated pest management, as well as the increase in global travel and shared living accommodations, bed bugs have become more prevalent. Detecting bed bugs is a complicated process because insects have the ability to hide almost anywhere. Detection dogs help solve this problem because of their size, speed, and sense of smell. Detection dogs use their unique ability to smell in parts per trillion in order to track bed bugs in every phase of their life cycle. They can find bugs in places humans cannot such as wall voids, crevices, and furniture gaps. Dogs are also a safer alternative to pesticide use. If detection dogs can find out exactly where bed bugs are located, they can minimize the area that needs to be sprayed. The National Pest Management Association released their "Bed Bug Best Management Practices" in 2011 which outlines the minimum recommendations regarding not only treatment, but the certification and use of bed bug detection canines. The NPMA's Best Management Practices emphasizes the importance of having bed bug detection dog teams certified by third party organizations who are not affiliated to the trainer or company that sold the canine. Scientists at the University of Kentucky reviewed studies on bed bug detection dogs and concluded that although expensive for operators, they are a reliable source as long as they undergo the proper training. In another study, detection dogs had a 97.5% correct positive indication rate on identifying bed bugs (Cimex lectularius) and their eggs – with zero false positives – all while accurately distinguishing them from carpenter ants, cockroaches, and termites. They also successfully differentiated live bed bugs and viable bed bug eggs from dead bed bugs, cast skins, and feces with a 95% correct positive indication rate. Bed bug detection dogs should be certified by a national organization like the World Detector Dog Organization (WDDO) or the National Entomology Scent Detection Canine Association (NESDCA). There are a few independent K9 bed bug inspection companies that have multiple certifications.
Жабайы жануарлар майының анықтауы
Табиғи ортада көптеген жануардың нәжісі кездеседі және ол құнды мәліметтерді қамтиды. Жабайы жануарлардың нәжісін анықтау – бұрын тірі ұстау басым болған көптеген түрлерді зерттеудің салыстырмалы түрде инвазивті емес әдісі болып табылады. Басқа әдістермен салыстырғанда, иттер аз уақытта және төмен қына құнмен үлкен аумақтарды тексеруге қабілді. Зерттеулер көрсеткендей, іздеу иттері 32 гектарлық (өте үлкен аумақ) ешқандай кеміргіштер жоқ жерде зертханалық егеуқұйрықтар мен тышқандарды таба алады. Іздеу иттерінің сәтті анықтаған нәжісінің нақты түрлеріне қасқыр киттердің нәжісі және саламандралар жатады.
Scat is abundant in the wild and contains valuable data. Wildlife scat detection represents a fairly non invasive method of study for many species where live capture once predominated. Compared with other methods of scat collection, dogs are able to survey larger areas in less time at decreased costs. Research shows that detection dogs can find laboratory rats and mice in a large rodent free area of 32 hectares (an extremely large area). Some specific types of feces that detection dogs have had success in identifying include killer whale feces, and salamanders.
COVID-19-ды анықтау
Кейбір елдер COVID-19-ды анықтау үшін иттерді оқытты. Австралия 2021 жылы олардың бір бөлігін қолданды. Париждік зерттеушілер 2022 жылдың наурыз айында, әлі рецензияланбаған алдын ала басылымда, оқытылған иттердің адамдарда SARS-CoV-2-нің болуын, симптомдары болсын болмасын, жылдам анықтауда өте тиімді екенін хабарлады. Иттерге 335 адамның тер ұзады, олардың 78-і симптомдарымен, ал 31-і ПТР арқылы оң нәтиже көрсетті. Иттер симптомды инфекциялардың 97%-ын және симптомсыз инфекциялардың 100%-ын анықтады. Олар инфекция жұқтырмаған адамдарды анықтауда 91% және симптомдары жоқ адамдарда инфекцияны жоққа шығаруда 94% дәлдік көрсетті. Авторлар: "Иттерді тексеру инвазивті емес және дереу және сенімді нәтижелер береді. Келешек зерттеулер әуежайларда, порттарда, теміржол станцияларында, мәдени шараларда немесе спорттық іс-шараларда массалық алдын ала тестілеу үшін иіс сезгіш иттерді бағалауға бағытталған болады".
Some countries have trained dogs to detect COVID 19. Australia has been using some of these in 2021. Researchers in Paris in March 2022 reported in a preprint not yet peer reviewed that trained dogs were very effective for rapidly detecting the presence of SARS Cov2 in people, whether displaying symptoms or not. The dogs were presented with sweat samples to smell from 335 people, of whom 78 with symptoms and 31 without tested positive by PCR. The dogs detected 97% of the symptomatic and 100% of the asymptomatic infections. They were 91% accurate at identifying volunteers who were not infected, and 94% accurate at ruling out the infection in people without symptoms. The authors said "Canine testing is non invasive and provides immediate and reliable results. Further studies will be focused on direct sniffing by dogs to evaluate sniffer dogs for mass pre test in airports, harbors, railways stations, cultural activities, or sporting events."
Австралия
2001 жылы Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты полицияға лицензиясы бар орындар, музыка фестивальдері және қоғамдық көліктер сияқты қоғамдық орындарда есірткіні анықтауға арналған иттерді сот шешімісіз (ордерсіз) пайдалануға рұқсат беретін заң қабылдады (Нью-Саут-Уэльс полициясының тін тебу оқиғасын қараңыз). 2006 жылы заңды Жаңа Оңтүстік Уэльс Омбудсмены қарап, есірткіні анықтау үшін иттерді пайдалану туралы сынды есеп жариялады. Есепте есірткіні іздеуге қатысты иттердің көрсеткенінен кейін жүргізілген тінтірулердің тек 26%-да ғана тыйым салынған есірткі табылғаны айтылды. Олардың 84%-ы жеке пайдалануға арналған, аз мөлшердегі марихуананы құрады. Сондай-ақ, заңның тыйым салынған есірткі тасымалдаумен айналысатын адамдарды анықтауда тиімсіз екені анықталды, көрсетілген жағдайлардың барлық 0,19%-ы ғана есірткі сату фактісі бойынша қудалауға әкеп соқты.
In 2001, the Australian state of New South Wales introduced legislation that granted police the power to use drug detection dogs without a warrant in public places such as licensed venues, music festivals, and public transport (see New South Wales Police Force strip search scandal). The law was reviewed in 2006 by the New South Wales Ombudsman, who handed down a critical report regarding the use of dogs for drug detection. The report stated that prohibited drugs were found in only 26% of searches following an indication by a drug sniffer dog. Of these, 84% were for small amounts of cannabis deemed for personal use. The report also found that the legislation was ineffective at detecting persons in supply of prohibited drugs, with only 0.19% of indications ultimately leading to a successful prosecution for supply.
Америка Құрама Штаттары
2011 жылы азаматтық құқық қорғаушылар олардың жетекшілерінің көзқарастары мен мінез-құлқына байланысты іздеу иттерінің реакцияларының дәлдігіне кедергі келтіретінін мәлімдеді. Дәлдіктің төмендеуіне себеп болатын тағы бір фактор – қалдық иістер. Қалдық иістер заңсыз заттар алынып тасталғаннан кейін де бір жерде сақталып қалуы мүмкін, бұл қате дабылдарға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, көптеген штаттарда іздеу иттері үшін міндетті оқыту, тестілеу немесе аттестаттау талаптары жоқ.
In 2011, civil rights activists claimed that detection dogs responses are influenced by the biases and behaviors of their handlers, which can hinder accuracy. Another factor that affects accuracy is residual odors. Residual odors can linger even after illegal materials have been removed from a particular area, and can lead to false alarms. Additionally, very few states have mandatory training, testing, or certification standards for detection dogs.
Азаматтық құқықтар
Табылғыш иттер полицияға қандай да себепсіз, реттелмеген түрде іздестіру жүргізуге мүмкіндік береді. Көбінесе оларды есірткі қолдану қаупіне нақты жауап беруге деген ниеттен гөрі, мемлекеттің бірдеңе жасап жатқанын көрсетуге құштарлығы жетелейді деп айыптайды. 2012 жылдың маусым айында Невада штатының үш жол патрулі қызметкері Невада штатының қоғамдық қауіпсіздік директорына қарсы сотқа шағымданып, ол полиция иттерін қасақана "алаңдатушы" ретінде үйрету арқылы, көліктерді заңсыз тексеруге мүмкіндік беру үшін, иелерінің сигналдарына (Кливер Ханс эффектісі) негізделген жалған ескертулер жасауға үйреткенін мәлімдеді. Сотта ол және басқа да жоғары шенді патрульдік офицерлер федералдық рэкетке және жемқорлыққа қатысты ұйымдар туралы заңды (RICO заңы) бұзған деп айыпталды. Норвегияда студенттер сыныпта табылғыш иттермен есірткіге тексерілді. Студенттердің иттер іздеу кезінде бөлмеде болуы міндетті емес еді; алайда, олар полицияның сұрақтарына жауап беруге мәжбүр болды. Норвегияның қылмыстық құқық журналы Tidsskrift for strafferett-те жарияланған мақалада мұндай іздестірулер Норвегия заңнамасын бұзады деп көрсетілген.
Detection dogs give police the potential to conduct searches without cause, in a manner that is unregulated. They are often accused of being motivated more by the state's desire to be seen doing something than by any serious desire to respond to the dangers of drugs use. In June 2012, three Nevada Highway Patrol officers filed suit against Nevada's Director of Public Safety, alleging that he violated the police dog program by intentionally training canines to be "trick ponies" to falsely alert based on cues from their handlers (Clever Hans effect) so as to enable officers to conduct illegal searches of vehicles. The lawsuit claims that in doing so, he and other top Highway Patrol officers had violated the federal Racketeer Influenced and Corrupt Organizations Act (RICO Act). In Norway, students were subjected to a drug search in their classroom by a detection dog. The students didn't have to be present in the room while the dogs searched; however, they were forced to answer questions by the police instead. An article in Tidsskrift for strafferett, Norway's journal of criminal law, claims that such searches breach Norwegian law.