Кіріспе
Италия фашистік көшбасшысы (1889–1945)
Ахилл Стараче (18 тамыз 1889 – 29 сәуір 1945) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында фашистік Италияның көрнекті қайраткері болған.
Ерте өмір және мансап
Стараче Апулияның оңтүстігіндегі Лекче провинциясының Санникола қаласында дүниеге келді. Әкесі шарап және май сатушы болған. Стараче Лекче техникалық институтын бітіріп, бухгалтерлік есеп бойынша диплом алды. 1909 жылы ол Италия Корольдік армиясына (Regio Esercito) қосылды және 1912 жылға қарай Берсальери әскерінің екінші лейтенанты (sottotenente) атанды. Соғысқа жақтас болған ол, 1914 жылдың тамызында Милан қаласындағы Биффи кафесіндегі бейбітшіл наразылармен жекпе-жекке түсіп, осы әрекетімен танымал болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, Стараче қызметі үшін жоғары наградаларға ие болды – әскери ерлік үшін бір күміс медаль және төрт қола медаль. Соғыстан кейін ол армиядан кетіп, Тренто қаласына көшті, онда алғаш рет өсіп келе жатқан фашистік қозғалыспен байланысқа келді. Сондай-ақ, 1917 жылдың наурыз айында Удине қаласындағы La Vedetta (“Қорғаушы”) атты масондық ложасына қосылды. Шынайы ұлтшыл болған Стараче 1920 жылы Трентодағы фашистік қозғалысқа қосылып, тез арада оның жергілікті саяси хатшысы болды. 1921 жылы оның еңбегі Бенито Муссолинидің назарына ілігіп, Старачені Венеция Тридентинадағы фашистік ұйымды басқаруға тағайындады. 1921 жылдың қазанында Стараче Ұлттық фашистік партияның (Partito Nazionale Fascista, немесе PNF) хатшысының орынбасары болды. 1922 жылы Стараче Римге жасалған наурызға (Marcia su Roma) қатысып, Муссолиниді қолдау үшін қара көйлектілердің (Camicie Nere, немесе CCNN) жасағын басқарды.
Белгілілігі
1922 жылы Стараче Сицилияның партия инспекторы болып тағайындалды және PNF Атқару комитетінің мүшесі болды. 1923 жылы партияның орынбасары қызметінен кеткен соң, ол Триесттегі Ұлттық қауіпсіздік еріктілер милициясының (Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale немесе MVSN) командирі болды. MVSN – бұрынғы қара көйлектерді ұйымдастыру мақсатымен құрылған, толыққанды еріктілерден тұратын милиция. 1924 жылы Стараче Италияның депутаттар палатасына сайланды және ұлттық партия инспекторы болды. 1926 жылы Ахилл Стараче қайтадан PNF-тің орынбасары хатшысы болды, ал 1928 жылы партияның Милан бөлімшесінің хатшысы болып тағайындалды.
Партия хатшысы
1931 жылы оның мансабының шыңына жеткені, ол Ұлттық Фашистік Партияның (PNF) хатшысы болып тағайындалды. Ол бұл лауазымға басты назар Муссолиниге деген сөзсіз, фанатикалық адалдығы үшін ие болды. Хатшы ретінде Стараче зор масштабты шерулер мен митингтер ұйымдастырды, антисемиттік нәсілдік сегрегация шараларын ұсынды және Муссолинидің беделін күрт арттырды. Стараче партия қатарын кеңейтуде табысқа жеткенімен, хатшылық қызметінің соңғы жылдарында Италиялық Фашистік Жастар Ұйымын (Opera Nazionale Balilla) Гитлер жастарының (Hitler Jugend) үлгісінде қайта ұйымдастыруға қол жеткізе алмады. Сондай-ақ, ол Германиядағы нацистік партияның танымал болу деңгейіне жететіндейдей, бүкіл елде фашизмге деген құлшынысты қозғауға да үміткер болмады. Стараче сегіз жыл бойы хатшы қызметін атқарды. Бұл кез келген басқа хатшыдан ұзақ мерзімді қызмет еді. Алайда, 1930 жылдардың ортасына қарай партия ішінде оның көптеген қарсыластары пайда болды.
Эфиопияны басып алудағы рөлі
1935 жылы полковник Стараче ПНФ партиясының хатшысы қызметінен демалыс алып, Италияның Эфиопияға басып кіруіне қатысып, солтүстік майданда соғысты. 1936 жылғы наурыз айында Шаир шайқасынан кейін, Эритреяның Асмара қаласында жинақталған қара көйлектер мен берсальерилердің аралас тобына қолбасшылық етіп тағайындалды. Сол айдың соңында Стараче және оның жүк көлігімен тасымалданатын "механикаландырылған колоннасы" Бегемдер провинциясының астанасы Гондарды басып алу үшін қиын жолдармен ілгерілеуге дайындалды. Жолға шығар алдында "Пантера адам" (L'uomo pantera) өзінің әскеріне келесі сөздерін айтты:
Стараченің әскерінің жол салу шеберлігі олардың жауынгерлік қабілеттерімен бірдей маңызды рөл атқарды. Келесі күні, 1 сәуірде Стараче және колонна Гондар қаласына жеңіспен кірді, екі күннен кейін Тана көліне жетіп, Британдық Суданмен шекаралық аймақты қамтамасыз етті. Шығыс Африка жылдам колоннасы (Colonna Celere dell'Africa Orientale) үш күн ішінде шамамен 120 шақырым жол жүрді.
Партия хатшысы қызметіне қайта оралу
Эфиопиядан кейін Старас партия хатшысы қызметін қайта бастады. Ол әрі қарай даулы болды. Мысалы, ол барлық партия тулары итальяндық "Ланитал" тоқымасынан жасалуы керек деген жарлық шығарды. Сүтқоректілер сүтінде кең таралған фосфобелок – казеин негізінде жасалған Ланитал 1935 жылы ойлап табылды және Старасқа göre, ол "италиялық ептіліктің өнімі" еді. 1936 жылы Ұлыбританиядағы Италия елшісі Дино Гранди Лондонда қырық сегіз пинта айран сүтінен жасалған костюм киіп пайда болды. 1938 жылғы Мюнхен дағдарысы, нәтижесінде нацистік Германия Судет аймағын аннексиялады, кезінде Старас француздардың Тунисті Италияға беруге келісуі керек деп ынталы түрде айтты.
Италия спортындағы көзқарас
Стараче – спортқа уайымшыл жанкүйер және Италия Ұлттық Олимпиада комитетінің (CONI) президенті болды. Ол 1938 жылы Марми стадионындағы от шеңберінен секіру, немесе атпен салон автокөлігінен секіру сияқты ерекше спорттық тәжірибелерімен есімізде қалды. Ол партия шенеуніктерінің күшті және денелі болуын қалаған, сондықтан ресми шараларда оларды итальяндық қаз жүрісінің – барсалььери қарқынымен парадқа шығарған. Ол итальян халқын (жас немесе ересек) скауттар қозғалысына ұқсас фашистік партиямен байланысты ұйымдарға: Opera Balilla, Figli della lupa, Avanguardisti, Giovane fascista және еңбекке қатысты Organizzazione del Dopolavoro (жұмыстан кейінгі спорт) ұйымдарына тіркеу саясатымен де ерекше және маңызды тұлға ретінде танылды. Фашистік үгітте спортқа ерекше мән берілді, итальян спортшыларының халықаралық жарыстардағы табыстарын (мысалы, боксшы Примо Карнера немесе Италия ұлттық футбол командасы) кеңінен пайдаланды, ал Стараче осы салада маңызды рөл атқарды, итальян спортының жаппай ұйымдастырылуымен де, элиталық деңгейімен де айналысты.
Босату
1939 жылдың қазан айында Стараче партия хатшысы лауазымынан алынып, орнына танымал авиатор Этторе Мути тағайындалды. Ол қара көйлектердің бас штабына тағайындалды және 1941 жылдың мамыр айында қабілетсіздігі үшін қызметтен босатылғанға дейін бұл лауазымды атқарды. Оның орнын Енцо Галбиати иеленді.
Түрмеге қамау және өлім
1943 жылы Муссолини режимі құлағаннан кейін Стараче Пьетро Бадольйоның роялистік үкіметімен тұтқындалды. Оның нақты билігі Муссолинидің қол астында екі жыл бұрын тоқтаған болатын, бірақ оған қарамастан ол тұтқындалды. Германия қолдауындағы Италияның Сало Социалдық Республикасында Муссолинидің құрметін қайта табуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін Стараче тағы да тұтқындалды. Бұл жолы ол Веронадағы концлагерьге қамалды және бұрынғы әріптестері партия хатшысы қызметін атқарган кезінде партияны әлсіреткені үшін айыпталды. Соңында Стараче босатылып, Миланға көшіп кетті. 1945 жылғы 29 сәуірде таңертеңгі жаттығу барысында оны фашизмге қарсы итальян партизандары танып, тұтқынға алды. Стараче Лорето алаңына жеткізіліп, Муссолинидің денесі көрсетілді, ол өлімге кезінде оған амандасты. Оның денесі Муссолинидің денесімен бірге ілініп қойылды.
Италияның күнделікті өмірінде
Стараче фашизм кезінде саяси сатира мен танымал әзіл-сықақтардың басты нысаны болды. Оның сөздеріне қатысты цитаталар көп, және олардың көпшілігі, егер олардың туындаған қайғылы тарихи жағдайлардан бір сәт бөлінсе, Стараченің режимді насихаттау жолын іздеуде практикалық санадан алыстағанын көрсетеді: "Мен неге жыл соңына дейін 31 желтоқсанға емес, 28 қазанға (1922 жылы Римге жасалған наурыздың күні) сәйкес болуы күтіледі деп таңғаламын? Бұл әдетке берік болу фашистік емес ойлаудың белгісі". "Осыдан бастап "comizio" (жиналыс) сөзін "пропаганда жиыны" деген сөзбен алмастыруды сұраймын. "Comizio" сөзі мәңгілік өткен заманды еске салады. Бірде ол жоғары деңгейдегі медициналық симпозиумда ресми төрағалық етуі керек болды, бірақ қатысушылардың наразылығына орай, ашылу сөзінен бір сағат кешігіп келді, себебі ол күнделікті атпен жүрумен айналысқан екен. Ашулы тыңдаушыларға кешірім сұраудың орнына, ол наразылықты белгілі бір сөзбен кескілеп тоқтатты: "медицинаны азайтыңыз, кітаптарыңызды тастап, көбірек гимнастика жасаңыз, өзіңізді ат спортына арнаңыз" (итальян тілінде datevi all'ippica). Бұл ұран қалыптасып, 21-ғасырда да Datevi all'ippica сөзі біреудің қабілетсіз екенін және біліктілігі жоқ жұмыста өзін сынап көруі керек екенін білдіретін мақал-мәтел ретінде қолданылады. Ол кейбір ағылшын және шетел тілдеріндегі сөздер мен әдет-ғұрыптарды итальяндық күнделікті өмірден белгілі бір деңгейде сәттілікпен алып тастауға тырысты: "волейбол" сөзі итальян тілінде "паллаволо" сөзімен ауыстырылды (әлі де қолданылады). Сол сияқты "сэндвич" сөзі "tramezzino" және "гараж" сөзі "autorimessa" сөзімен алмастырылды, бірақ "коньяк", "бар", "коктейль", "теннис" сияқты сөздердің итальяндық аналогтары қабылдаған жоқ. "Британдық" қол берісу амалы тыйым салынды және оның орнына міндетті түрде римдік салют қолданылды. Ол тіпті "Viva Il Duce" ұранын қоғамдық және жеке хаттардың соңында міндетті етуге тырысты, бірақ Муссолини бұл әрекетке тоқтатты, оны абсурдты деп тапты: "Егер көңіл айту хатында: "Гарри қайтыс болды. Viva Il Duce!" делінетін болса, қаншалықты ақымақ болар еді?". Ол Сан-Базилио жоспанын (үш тұрғын үй блогы) Муссолиниге құрмет ретінде, өтіп бара жатқан ұшақтан көрінетін үлкен D U C E әрпін құрайтындай етіп жасауды талап етті. Жалпы, ол басқа жоғары лауазымды фашисттік gerarchi-лер тарапынан Дуцеге адал, бірақ аса зиялы емес ізбасар ретінде қарастырылды, ал Муссолини өзі Стараче туралы "Un cretino, sí, ma un cretino obbediente" ("ақылы нашар, бірақ мойынсұнғыш ақылы") деген пікірді білдірді. Муссолиниге деген фанатикалық адалдығы туралы оның қызы кейінірек былай деді: "Ол Дуце бұйрығымен ғана тыныс алды".
"I wonder why the expectation is still to consider the end of the year to conform to the metric of 31 December rather than 28 October [the date of the March on Rome in 1922]. The attachment to this custom is indicative of non fascist mentality." "At the word" comizio (roman for meeting) "from now on please replace the word" gathering of propaganda. "The word comizio reminds us of times passed forever." On one occasion he had to preside officially at a high level medical symposium, but, much to the displeasure of the participants, turned up one hour late for the opening address, explaining that he had been on his daily hour of horse riding. Far from offering excuses to the infuriated audience, he sharply cut short the protests with a famous phrase: "do less medicals, just drop your books and do more gymnastics, dedicate yourself to equestrian sports" (datevi all'ippica in Italian). The motto stuck and in the 21st century Datevi all'ippica still is a proverbial catchphrase to tell someone that he is incompetent and should try his hand at some unskilled job. He tried to phase some Anglo Saxon and foreign words and manners out of Italian daily life, with a moderate degree of success: The word 'volleyball' was (and still is) replaced in Italian usage by 'pallavolo', a word Starace is said to have invented. Similarly 'tramezzino' was substituted for 'sandwich' and 'autorimessa' for 'garage', but the abstruse Italian replacements for words like 'cognac', 'bar', 'cocktail', 'tennis', and so forth never caught on. The "British" handshake greeting was forbidden and replaced by the compulsory raised arm Roman style salute. He even tried to have the "Viva Il Duce" motto made compulsory as the ending in public and private correspondence but Mussolini bluntly put a stop to this particular move, which he found ludicrous, saying: "how stupid would be a condolence letter that went: 'Harry is dead. Viva il Duce'". He insisted on having the plan of San Basilio (three blocks of council housing flats) shaped in such a way that they would form a gigantic D U C E when seen from a passing aircraft, as a homage to Mussolini. All in all, he was considered by the other high ranking Fascist gerarchi as a devoted but not too bright follower of the Duce, and Mussolini himself said of Starace "Un cretino, sí, ma un cretino obbediente" ("a cretin, yes, but an obedient cretin"). About his fanatical devotion to Mussolini, his own daughter later said of him: 'He breathed only by the Duce's order'.