Бавария Герцогтығының Тарихы

Кіріспе

Германиядағы бұрынғы герцогтік.

Бавария герцогтығы (Herzogtum Bayern) – VI-VIII ғасырларда Меровинг мемлекетінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі шекаралық аймақ болды. Бавария тайпалары қоныстанды, франк үстемдігімен герцогтар (duces) билік етті. Каролинг империясының құлдырауы кезінде, IX ғасырдың соңында осы аймақтан жаңа герцогтік құрылды. Ол Германия Корольдігі және Киелі Рим империясы ретінде дамыған Шығыс франк мемлекетінің негізгі герцогтіктерінің біріне айналды. Билеуші Оттон әулетінің ішкі тартыстары кезінде, 976 жылы жаңадан құрылған Каринтия герцогтігінің бөлінуінен Бавария аумағы едәуір қысқарды. 1070 мен 1180 жылдар аралығында Бавария, әсіресе герцогтік Вельф әулеті, Киелі Рим императорларына қарсы күшті оппозиция көрсетті. Вельф және Гогенштауфен әулеттері арасындағы соңғы қақтығыста Герцог Генрих Арыстан император Фридрих Барбароссаның бұйрығымен қуылды және Бавария мен Саксониядағы иеліктерінен айырылды. Фридрих Баварияны Виттельсбах әулетіне тапсырды, олар 1918 жылға дейін билік етті. Бавария герцогтары 1623 жылы отыз жылдық соғыс кезінде ханзада-сайлаушылар дәрежесіне, ал 1806 жылы Наполеон оларды патшалар етіп жариялады. Герцог Империя Рейхстагындағы рухани емес князьдер кеңесіне төрағалық етті.

География

Баварияның ортағасырлық княздігі қазіргі Оңтүстік-Шығыс Германияны және Дунай өзені бойымен Австрияның көп бөлігін, шығыста Лейта саласымен өтетін Венгрия шекарасына дейін қамтыды. Ол қазіргі Бавария мемлекетінің Альтбаерн аймақтарын, Нордгау маршының (кейінірек Жоғарғы Пфальц) жерлерін қамтыды, бірақ Швабия және Франкония аймақтары кірмейді. 976 жылы Каринтия герцогтігінің бөлінуі қазіргі Австрияның Каринтия және Штирия штаттарын, сондай-ақ бүгінгі Словениядағы Карниола аймағын қамтитын кең шығыс Альпі аймақтарының жоғалуына әкелді. 1156 жылға қарай Австрияның шығыс маршы – қазіргі Төменгі Австрия штатына шамамен сәйкес келетін – өз алдына герцогтік мәртебесіне көтерілді. Ғасырлар бойы бұрынғы княздіктің аумағындағы бірнеше аймақтар, мысалы Тироль графтығы немесе Зальцбург архиепископтығы, Императорлық тікелей басқару құқығын алды. 1500 жылдан бастап осы Императорлық штаттардың бірқатары Киелі Рим империясының Бавария округінің құрамына кірді.

Ескі тұқымдық герцогтік

Баварияның ескі герцогтігінің тамыры 551/555 жылға дейін жетеді. "Гетика" еңбегінде тарихшы Йордан былай жазады: "Швабтардың сол аймағында шығыста бавариялықтар, батыста франктар қоныстанған".

Агилофингтер

Бірінші герцогтіктің соңына дейін барлық билеушілер Агилофингтер әулетінен тарады. Бавариялықтар сол кезде Нордгау маршынан бастап Нааб өзені бойымен (кейін Жоғарғы Пфальц деп аталды) шығысқа қарай Эннге дейін және оңтүстікке қарай Бреннер асуы арқылы қазіргі Оңтүстік Тирольдегі Жоғарғы Адигеге дейін аймақты мекендеді. Алғашқы жазбада қалған герцог – франк Агилофингтерінің ұрпағы I Гарибальд, ол 555 жылдан бастап негізінен тәуелсіз Меровингтердің вассалы ретінде билік етті. Шығыс шекарасында 568 жылы Батыс германдық Ломбард тайпалары Паннония алқабынан Солтүстік Италияға көшіп келгенде, авандар оларды ығыстырды, сондай-ақ шамамен бір уақытта Богемия орманның жанындағы аймаққа Батыс славян чехтары қоныстанды. 743 жыл шамасында бавариялық герцог Одило Карантанияның славян князьдерін (кейін Каринтия маршымен сәйкес келеді) өз қамқорлығына алды, олар басып кірген аварлардан қорғауды сұраған болатын. Көптеген тәуелсіз Агилофинг герцогтарының резиденциясы сол кезде Дунай өзенінің жағасындағы Регенсбург, бұрынғы Римдік Кастра Регина қаласы болды. Христиандықты қабылдау кезінде епископ Корбиниан 724 жылға дейін Фрайзинг епархиясының негізін қалады; VII ғасырда әулие Килиан солтүстіктегі франкондық аймақты насихаттады, содан кейін Тюрингия герцогтары билік еткен жерде, Бонифаций 742 жылы Вюрцбург епархиясын құрды. Лех өзенінің батысындағы алеман (шваб) жерлерінде Аугсбург епископтық орын болды. Бонифаций 739 жылы Пасау епархиясын құрғанда, ол жергілікті ерте христиан дәстүрлеріне сүйене алды. Оңтүстікте әулие Руперт 696 жылы Зальцбург епархиясын құрды, мүмкін ол Регенсбургтегі өз сарайында Бавария герцогы Теодоны крещениеге қабылдап, «Баварияның елшісі» атанды. 798 жылы Папа III Лео Баварияның шіркеулік провинциясын құрды, оның орталық қаласы Зальцбург болды, ал Регенсбург, Пасау, Фрайзинг және Сэбен (кейін Бриксен) оның қарасты епархиялары ретінде тағайындалды.

Until the end of the first duchy, all rulers descended from the family of the Agilolfings. The Bavarians then colonized the area from the March of the Nordgau along the Naab river (later called the Upper Palatinate) up to the Enns in the east and southward across the Brenner Pass to the Upper Adige in present day South Tyrol. The first documented duke was Garibald I, a scion of the Frankish Agilolfings, who ruled from 555 onward as a largely independent Merovingian vassal. On the eastern border, changes occurred with the departure of the West Germanic Lombard tribes from the Pannonian basin to northern Italy in 568 and the succession of the Avars, as well as with the settlement of West Slavic Czechs on the adjacent territory beyond the Bohemian Forest at about the same time. At around 743, the Bavarian duke Odilo vassalised the Slavic princes of Carantania (roughly corresponding with the later March of Carinthia), who had asked him for protection against the invading Avars. The residence of the largely independent Agilolfing dukes was then Regensburg, the former Roman Castra Regina, on the Danube river. During Christianization, Bishop Corbinian laid the foundations for the later Diocese of Freising before 724; Saint Kilian in the 7th century had been a missionary of the Franconian territory in the north, then ruled by the Dukes of Thuringia, where Boniface founded the Diocese of Würzburg in 742. In the adjacent Alamannic (Swabian) lands west of the Lech river, Augsburg was a bishop's seat. When Boniface established the Diocese of Passau in 739, he could already build on local Early Christian traditions. In the south, Saint Rupert had founded in 696 the Diocese of Salzburg, probably after he had baptized Duke Theodo of Bavaria at his court in Regensburg, becoming the "Apostle of Bavaria". In 798 Pope Leo III created the Bavarian ecclesiastical province with Salzburg as metropolitan seat and Regensburg, Passau, Freising and Säben (later Brixen) as suffragan dioceses.

Каролингтер

Каролингтер әулеті тұсында Франк империясының күшеюімен Бавария герцогтарының дербестігі, бұрынғы меровингтер кезінде болған, азайды және кейін тоқтатылды. 716 жылы каролингтер солтүстіктегі франк жерлерін қосып алды, бұрын Тюрингия герцогтарының иелігінде болған, соның арқасында Вюрцбург епископтары үстемдікке ие болды. Батыста Каролингтер сарайының әкімі Карлман 746 жылы Канштаттағы қанды сотта соңғы аламандық көтерілісін басып тастады. 788 жылы Бавария қосылған соңғы тайпалық герцогтық болды, ол кезде герцог Тассило III Ломбардтармен одақтасып тәуелсіздігін сақтауға тырысты. Карломеннің Ломбард патшалығын бағындыруы Тассилоның 788 жылы тақтан түсірілуіне әкелді. Осыдан бастап Баварияны франк префекттері басқарды, алғашқысы Герольд болды, ол 788 жылдан 799 жылға дейін Баварияны биледі. Баварияны тікелей басқару арқылы франктар көршілес аварларды ашуға себеп болды. Сол кезде Баварияның шығыс шекарасы, аварларға қарай, Энс өзенінде жатқан. 788 жылы аварлар Баварияға шабуыл жасады, бірақ франк әскерлері оларды кері қайтарды, содан кейін Дунай өзені бойындағы көршілес авар аймақтарына қарсы шабуылға шықты. Екі жақ Иббс өзенінің жанында, Иббс алаңында (Иббсфельд) шайқасты, онда аварлар ауыр жеңіліске ұшырады (788). Баварияның шығыс шекарасын қорғау және басқа да саяси-әкімшілік мәселелерді шешу үшін Карл Ұлы сол жылдың күзінде Баварияға келді (788). Регенсбургте ол кеңес өткізіп, Баварияның шекаралық округтері (марштар) туралы мәселелерді реттеді, соның арқасында шығыстағы болашақ әрекеттерге негіз дайындады. 790 жылы аварлар франктармен бейбіт келісімге келуге тырысты, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. Бавария 791 жылы басталған франктардың аварларға қарсы жорығының негізгі базасына айналды. Карл Ұлының жеке басқаруымен үлкен франк әскері Бавариядан Энс өзенінен арғы авар территориясына өтіп, Дунай өзені бойында екі колоннаға бөлініп алға жылжи бастады, бірақ белсенді қарсылыққа тап болмады және жақын арада Паннония жазығының алдындағы Вена орманына жетті. Аварлар франк әскерінің алдында қашқандықтан, шешуші шайқас болған жоқ. Франктардың жаңа шығыс аймақтарын, әсіресе Энс өзені мен Вена орманы арасындағы жерлерді иеленуі Баварияның қауіпсіздігі үшін маңызды жеңіс болды. Бастапқыда бұл аумақ Бавария префекті Герольдтың (799 ж. қайтыс болды) басқаруына берілді, содан кейін шекаралық бөлім ретінде ұйымдастырылды, ол (Бавария) Шығыс маркасы (marcha orientalis) деп аталды. Ол Баварияның шығыс шекарасын қорғап, Бавария мен Паннониядағы франк иеліктері арасындағы маңызды байланысты қамтамасыз етті.

With the rise of the Frankish Empire under the Carolingian dynasty, the autonomy of the Bavarian dukes, previously enjoyed under the Merovingians, was reduced and subsequently terminated. In 716 the Carolingians had incorporated the Franconian lands in the north, formerly held by the Dukes of Thuringia, whereby the bishops of Würzburg gained a dominant position. In the west, the Carolingian mayor of the palace Carloman had suppressed the last Alamannic revolt at the 746 Blood court at Cannstatt. The last tribal stem duchy to be incorporated was Bavaria in 788, after Duke Tassilo III had tried in vain to maintain his independence through an alliance with the Lombards. The conquest of the Lombard Kingdom by Charlemagne entailed the fall of Tassilo, who was deposed in 788. From that point, Bavaria was administered by Frankish prefects, first of whom was Gerold, who governed Bavaria from 788 to 799. By establishing direct rule over Bavaria, the Franks provoked the neighbouring Avars. At that time, the eastern Bavarian border, towards the Avars, was situated on the river Enns. Already in 788, the Avars made an incursion into Bavaria, but Franko Bavarian forces repelled them, and then launched a counterattack towards neighbouring Avarian regions, situated along the river Danube, east of the Enns. The two sides clashed near the river Ybbs, on the Ybbs Field (Ybbsfeld), where the Avars suffered a significant defeat (788). In order to secure Bavaria's eastern borders, and resolve other political and administrative questions, Charlemagne came to Bavaria in person, during the autumn of the same year (788). In Regensburg, he held a council and regulated issues regarding the Bavarian frontier counties (marches), thus preparing the basis for future actions in the east. In 790, the Avars tried to negotiate a peace settlement with the Franks, but no agreement was reached. Bavaria then became the main base for the Frankish campaign against the Avars, which was initiated in 791. A large Frankish army, personally led by Charlemagne, crossed from Bavaria in to the Avarian territory beyond the river Enns, and started to advance along the river Danube, divided in two columns, but found no active resistance, and soon reached the region of Vienna Woods, at the very gates of the Pannonian Plain. No decisive battles were fought, since the Avars had fled before the advancing Frankish army. Frankish acquisition of new eastern regions, particularly those between the river Enns and the Vienna Woods, represented a significant gain for the security of Bavaria. At first, that territory was placed under the jurisdiction of the Bavarian prefect Gerold (d. 799), and subsequently organized as a frontier unit, that became known as the (Bavarian) Eastern March (marcha orientalis). It provided safety for Bavaria's eastern borders, securing as well the main communication between Frankish possessions in Bavaria and Pannonia.

Жас тұқымдық герцогтік

817 жылы өзінің «Ordinatio Imperii» еңбегінде Карл Ұлының ұлы және мұрагері, император Людовик ІІ Тақуа Каролинг империясының бірлігін сақтауға тырысты: оның қайтысымен императорлық билік үлкен ұлы Лотар І-ге берілуі керек еді, ал кіші әйелдері бағынышты елдерді алуға тиіс болды. 825 жылдан бастап Людовик Неміс өзінің билігінің орталығы болатын аймақта «Бавария королі» деп атала бастады. 843 жылғы Верден шарты бойынша бауырлар империяны бөліскен кезде Бавария Людовик Неміс патшалығындағы Шығыс Франкияның бір бөлігіне айналды. Людовик Неміс қайтыс болғаннан кейін, Бавария патшалық титулын өзінің үлкен ұлы Карлманға мұра етіп қалдырды. Карлманның заңды емес ұлы Арнольф Карантиялық, бұрынғы Карантания жерлерінде тәрбиеленген, 880 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Карантия маркасын иеленді және 887 жылы Шығыс Франкияның патшасы болды. Каринтия мен Бавария оның билігінің негізін құрады, ал Регенсбург – үкімет орталығы болды. Бавариялықтардың қолдауының арқасында Арнольф 887 жылы Карлға қарсы күреске шығып, келесі жылы неміс патшасы болып сайланды. 899 жылы Бавария Кішкентай Людовикке өтті, оның тұсында венгрлердің үздіксіз шабуылдары болды. Осы шабуылдарға қарсылық бірте-бірте әлсіреп, дәстүр бойынша 907 жылдың 5 шілдесінде Бавария тайпасының көп бөлігі осы қауіпті жауларға қарсы Прессбург шайқасында қырылды. Кішкентай Людовик билік еткен кезде, Баварияны қорғау үшін оңтүстік-шығыс шекарасында құрылған Карантия маркасын Шеерн графы Люитпольд басқарды. Ол 907 жылғы шайқаста қаза тапты, бірақ оның ұлы Арнольф, «Жаман» деген лақап атымен белгілі, венгрлермен одақтасып, тайпаның қалдықтарын біріктіріп, 911 жылы бавариялықтардың герцогы болды, Бавария мен Каринтияны өз билігінде біріктірді. Неміс патшасы Конрад І Арнольф патшалық билігін мойындаудан бас тартқан кезде оған сәтсіз шабуыл жасады.

Люитполдингтер мен Оттондықтар

Шығыс Франциядағы Каролингтердің билеуі 911 жылы Арнульфтің ұлы, Бала Людовик патшаның мұрагерсіз қайтысымен аяқталды. Орталық биліктің әлсіреуі неміс жүздіктерінің қайта күшеюіне алып келді. Сонымен қатар, Шығыс Франция венгр шапқыншылығының күшейе бастауына тап болды, әсіресе Энс өзенінен тыс, Австрияның Бавария маршысында (marchia orientalis). 907 жылы Бавария маркграфы Люитопольдың әскері Прессбург шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Люитополь шайқаста қаза тапты, ал оның ұлы Арнульф Жаман герцог атағын алып, Люитпольдинг әулетінен шыққан Баварияның тұңғыш герцогы болды. Бірақ, Австрия маршы венгрлердің бақылауында қалды және Паннония жерлері қайтарылмай жоғалды. Дегенмен, Бавария герцогтарының өзіне сенімділігі Германия Корольдігінің жаңа құрылымында дау тудыратын мәселе болып қала берді: 938 жылы Германия королі Отто I герцог Арнульфтің ұлы Эберхардты тақтан түсірді, оның орнына кіші інісі Бертольд келді. 948 жылы король Отто Люитпольдингтердің билігін толығымен жойды және бавариялық герцог ретінде кіші інісі Генрих I-ді тағайындады. Кейінгі герцог Бертольдтың кәмілетке толмаған ұлы Генрих III Бавария граф-палатині лауазымына бекітілді. Люитпольдингтердің 954 жылы король Оттоның ұлы, Швабия герцогы Людольфтің көтерілісіне қосылып, билікті қайтаруға жасаған соңғы әрекеті күйреп кетті. 952 жылы герцог Генрих I Италия королі Беренгар II-ден тартып алған Италияның Верона маршысын да иеленді. Ол әлі де венгр қаупімен күресуге тиіс болды, ол король Оттоның 955 жылғы Лехфельд шайқасындағы жеңісімен ғана толығымен жойылды. Мадьярлар Лейта және Морава өзендерінің артына шегінді, бұл бүгінгі Төменгі Австрия, Истрия және Карниола аймақтарына неміс остірленуінің (Ostsiedlung) екінші толқынын жеңілдетті. Генрих I-нің саксон патшалық әулетінің тармақтарынан тараған Оттонидтер билік жүргізсе де, Бавария герцогтарының неміс (962 жылдан бастап: Императорлық) сараймен қақтығысы жалғасты: 976 жылы император Отто II өзінің бүлікші туысы Бавария герцогы Генрих II-ні тақтан түсіріп, бұрынғы Бавария территориясында Каринтия герцогтігін құрды, ал бұл жерлер бұрынғы Люитпольдинг граф-палатині Генрих III-ке берілді, ол сонымен қатар Верона маркграфы да болды. Генрих II 985 жылы император Оттоның жесірі Теофанумен келісіп, герцогтігін қайтарып алса да, Бавария герцогтарының билігі Франкониялық Бабенберг әулетінің күшеюімен әлсіреп, Австрия маркграфтары (Остаррихи) ретінде тәуелсіздікке ұмтылды.

The Carolingian reign in East Francia ended in 911 when Arnulf's son, King Louis the Child, died without heirs. The discontinuation of the central authority led to a new strengthening of the German stem duchies. At the same time, East Francia was exposed to the rising threat from Hungarian invasions, especially in the Bavarian March of Austria (marchia orientalis) beyond the Enns river. In 907 the army of Luitpold, Margrave of Bavaria suffered a crushing defeat at the Battle of Pressburg. Luitpold himself was killed in action and his son Arnulf the Bad assumed the ducal title, becoming the first Duke of Bavaria from the Luitpolding dynasty. However, the Austrian march remained occupied by the Hungarians and the Pannonian lands were irrecoverably lost. Nevertheless, the self confidence of the Bavarian dukes was an ongoing matter of dispute in the newly established Kingdom of Germany: Duke Arnulf's son Eberhard was deposed by King Otto I of Germany in 938; he was succeeded by his younger brother Berthold. In 948, King Otto finally disempowered the Luitpoldings and installed his younger brother Henry I as Bavarian duke. The late Duke Berthold's minor heir, Henry III, was fobbed off with the office of a Bavarian Count palatine. The last attempt of the Luitpoldings to regain power by joining the rebellion of King Otto's son Duke Liudolf of Swabia was crushed in 954. In 952 Duke Henry I also received the Italian March of Verona, which Otto I had seized from King Berengar II of Italy. He still had to deal with the Hungarian threat, which was not eliminated until King Otto's victory at the 955 Battle of Lechfeld. The Magyars retreated behind the Leitha and Morava rivers, facilitating a second wave of German Ostsiedlung into the areas of today's Lower Austria, Istria and Carniola. Although ruled by the Ottonian descendants of Henry I, a cadet branch of the Saxon royal dynasty, the conflict of the Bavarian dukes with the German (from 962: Imperial) court continued: in 976, Emperor Otto II deposed his rebellious cousin Duke Henry II of Bavaria and established the Duchy of Carinthia on former Bavarian territory granted to the former Luitpolding Count palatine Henry III, who also became Margrave of Verona. Though Henry II reconciled with Emperor Otto's widow Theophanu in 985 and regained his duchy, the power of the Bavarian dukes was further diminished by the rise of the Franconian House of Babenberg, ruling as Margraves of Austria (Ostarrichi), who became increasingly independent.

Велф үйі

Соңғы Остондық герцог Генрих IV 1002 жылы Генрих II ретінде Рим патшасы болып сайланды. Әр түрлі уақытта герцогтікті неміс патшалары жеке одақта, тәуелді герцогтар немесе тіпті императордың ұлдары басқарды, бұл дәстүр Генрихтің сальдық мұрагерлерімен сақталды. Осы кезеңде Андекс графтары және Виттельсбахтар әулеті сияқты көптеген аристократиялық отбасылар өркендеді. 1061 жылы Поитудың жесір императорлығы Агнес Саксон графы Отто Нордхаймды герцогтікпен лендікке берді. Бірақ оның ұлы Генрих IV негізсіз себептермен герцогтікті тартып алды, бұл 1073 жылғы Саксон көтерілісіне әкеп соқты. Генрих герцогтікті Веронский маркгравы Эсте әулетінің ұрпағы және Вельфтер әулетінің негізін қалаушы Велфке тапсырды, ол келесі 110 жыл бойы герцогтікті үзіліс-үзіліс басқарды. Бавария герцогтарының қайта пайда болуы тек 1070 жылдан бастап Генрих IV-тің Вельфтерді герцогтар ретінде орнатуымен болды. Бұл кезең император мен папа арасындағы Инвеституралық даумен ерекшеленді, бұл папаның позициясын қолдау арқылы Вельфтер билігін нығайтты. 1125 жылы Саль императорларының соңғысы Генрих V қайтыс болғаннан кейін Суплинбург әулетінен Лотар III патша болып сайланды; Бавария герцогы Генрих Гурный Лотардың қызы Гертрудаға үйленді, сондықтан оған мұрагерлік уәде берілді. Генрих V-тің жүргізбесі Конрад III және Швабияның Гогенштауфен әулетінің мүшесімен қақтығысқа түскенде, Бавария герцогы Лотарға қолдау көрсетті, осылайша әлеуметтік беделін арттырды және Лотар қайтыс болғаннан кейін Германия королі және Саксония герцогы болып сайлану мүмкіндігін арттырды. Алайда Конрад III 1138 жылы Германия королі болып сайланды; Генрихтің билігінен сескенген Конрад Генрихке Саксония герцогтігін беруден бас тартты, екі герцогтіктің біреуінің қолында болуы заңсыз екенін мәлімдеді. Бұл, сондай-ақ, тақтан бас тартылғаны үшін ашуланған Генрихті Конрадқа адалдық ант беруден бас тартты. Оның салдарынан ол барлық иеліктерінен айырылды, ал Бавария 1139 жылы оның Бабенберг әулетінен туған жартылай бауыры Леопольд IV-ке берілді, ол Австрия маргравы болған. Штауфер патшасының тұсында Швабия герцогтігі көбінесе ауылдық жерлерден тұрды, ал Франкония Штауфер билігінің орталығы болды, 1115 жылы Генрих V оған *dux Francorum orientalium* атағын берген. Бұл 1168 жылға дейін жалғасты, осы жылы Вюрцбург епискобы Бамберг епархиясын иеленді, осылайша Франкония герцогы болды. Хогенштауфен Фридрих I Барбаросса Вельфтермен келісуге тырысты және 1156 жылы Бавария герцогтігін Вельф Генрих Арыстанға қайтарды; бірақ Шығыс маркасы Бабенбергтердің қолында қалды, осылайша Баварияны жоғалтқаны үшін өтемақы ретінде Австрия герцогтігіне көтерілді. Бабенбергтер тұсында Марша Ориенталисті герцогтікке көтеру оны кейінгі Австрия мемлекетінің (Остаррихи) ядросы ретінде бекітті. Генрих Арыстан 1158 жылы Мюнхенді қоса алғанда, көптеген қалаларға негіз салды. Саксония және Баварияның билеушісі ретіндегі мықты позициясы арқылы ол Фридрих I Барбароссамен қақтығысқа түсті. Генрих Арыстанның жер аударылуымен және Штирия маркасының Бавариядан бөлінуімен – 1180 жылы марграф Оттокар IV басшылығымен Штирия герцогтігіне көтерілуімен – ежелгі тайпалық герцогтік аяқталды.

The last Ottonian duke, Henry IV of Bavaria, was elected King of the Romans in 1002 as Henry II. At different times, the duchy was ruled by the German kings in personal union, by dependent dukes, or even by the emperor's sons, a tradition maintained by Henry's Salian successors. This period saw the rise of many aristocratic families, such as the Counts of Andechs and the House of Wittelsbach. In 1061, the dowager empress Agnes of Poitou enfeoffed the Saxon count Otto of Nordheim with the Duchy. Nevertheless, her son King Henry IV seized the duchy on fallacious grounds, which ultimately led to the Saxon Rebellion of 1073. Henry entrusted Bavaria to Welf, a scion of the Veronese margravial House of Este and progenitor of the Welf dynasty, which intermittently ruled the duchy for the next 110 years. Only with the establishment of Welf rule as dukes from 1070 by Henry IV was there a re emergence of the Bavarian dukes. This period is characterized by the Investiture Controversy between Emperor and Pope, which strengthened Welf rule through siding with the pope's position. After Henry V, the last of the Salian emperors, died in 1125, Lothair III of the House of Supplinburg was elected to the thrown; the Bavarian duke Henry the Proud had married Lothair's daughter Gertrude, and was thus promised her inheritance. When conflict arose with anti king Conrad III, nephew of Henry V and member of the Swabian House of Hohenstaufen, the Bavarian duke threw his support behind Lothair, further increasing his social capital and increasing his chances of election as King of Germany as well as Duke of Saxony in the aftermath of Lothair's death. However, Conrad III was successfully elected as King of Germany in 1138; fearing Henry's power, Conrad denied Henry his investiture with the Duchy of Saxony, claiming that it was unlawful for a duke to hold two duchies. This, compounded with his bitterness for being denied the throne, prompted Henry to refuse to swear his oath of allegiance to Conrad. As a consequence, he was dispossessed of all of his territories, and Bavaria was given to his Babenberg half brother Leopold IV, Margrave of Austria in 1139. The Duchy of Swabia consisted largely of countryside during the reign of the Staufer king, while Franconia became the center of Staufer power, having been invested with the title dux Francorum orientalium, in 1115 by Henry V. This lasted until 1168, when the Bishop of Würzburg acquired the diocese of Bamberg and thus became the Duke of Franconia. The Hohenstaufen Frederick I Barbarossa attempted reconciliation with the Welfs and, in 1156, gave back the Duchy of Bavaria to the Welf Henry the Lion; however, the East Mark remained in Babenberg hands, and it was thus elevated to the Duchy of Austria as compensation for the loss of Bavaria. The elevation of the Marcha Orientalis under the Babenbergs to a Dukedom established it as the nucleus of the later state of Austria (Ostarrichi). Henry the Lion founded numerous cities, including Munich in 1158. Through his strong position as ruler of the two duchies of Saxony and Bavaria, he came into conflict with Frederick I Barbarossa. With the banishment of Henry the Lion and the separation of the March of Styria from Bavaria—raised to the Duchy of Styria in 1180 under Margrave Ottokar IV—the younger tribal duchy came to an end.

Виттельсбах

1180 жылдан 1918 жылға дейін Виттельсбахтар Баварияны биледі, герцогтар ретінде, кейін сайлаушылар мен патшалар ретінде. 1180 жылы Палатин графы Отто VI Виттельсбахтың Бавария герцогы Оттон I аталғанда, Виттельсбах қазынасы өте аз болды. Келесі жылдары ол сатып алу, неке және мұрагерлік арқылы айтарлықтай толықтырылды. Жаңадан алынған жерлер енді феод ретінде берілмей, қызметшілер басқарды. Сондай-ақ, осы кезеңде Андхс графтары сияқты күшті әулеттер құрып қалды. Оттонның ұлы Людвиг I Виттельсбах 1214 жылы Рейн Палатинат графтығымен енфеодацияланды. Виттельсбах әулетінде бірінші туған балаға мұрагерлікте артықшылық болмағандықтан, 1255 жылы жер Жоғарғы Баварияға (Палатинат пен Нордгаумен, бас кеңсесі Мюнхенде) және Төменгі Баварияға (Ландшут пен Бургхаузенде орналасқан) бөлінді. Бүгінгі күні де Жоғарғы және Төменгі Бавария арасында айырмашылық сақталады (салыстырыңыз: Regierungsbezirke). Қысқа уақытқа біріктірілгеннен кейін қайта бөлінгеніне қарамастан, Бавария 1328 жылы алғашқы Виттельсбах императоры болған Людовик IV-мен биліктің жаңа биігіне көтерілді. Алайда, оның мұрагерлері кезінде жаңадан иеленген Бранденбург (1323), Тироль (1342), Голландия, Зеландия және Фризия провинциялары, сондай-ақ Хайнау (1345) жоғалды. 1369 жылы Шердинг шарты бойынша Тироль Габсбургтерге өтті. 1373 жылы Люксембургтық рыцарь соңынан ерді, ал 1436 жылы Голландия графтықтары Бургундияға қарады. 1329 жылғы Павия шартында император Людовик иелікті Палатин аймағына, Рейн Палатинатпен және кейін Жоғарғы Палатинат деп аталған жерге бөлді. Осылайша, сайлау құқығы Палатинатқа берілді. 1275 жылы Бавария герцогының билік шектерін мойындауымен Баварияның Зальцбург қаласы соңғы кезеңіне кірді. 1328 жылы Зальцбург архиепископы өз елдік ережелерін қабылдағанда, Зальцбург Киелі Рим империясының құрамында дербес мемлекетке айналды. 14-15 ғасырларда Жоғарғы және Төменгі Бавария бірнеше рет бөлінді. 1392 жылғы бөліністен кейін төрт герцогтік құрылды: Бавария-Штраубинг, Бавария-Ландшут, Бавария-Ингольштадт және Бавария-Мюнхен. Бұл герцогтар көбінесе бір-бірімен соғысқа түсті. Бавария герцогы Альбрехт IV Мюнхен 1503 жылы соғыс және тұңғыш туған балаға мұрагерлік беру арқылы Баварияны біріктірді. Алайда, 1504 жылы Тирольдегі Куфштейн, Кицбюхель және Раттенберг кеңселері жоғалды. 1506 жылғы жарлыққа қарамастан, Альберттің үлкен ұлы Вильгельм IV 1516 жылы ағасы Людовик X-қа үкіметте үлес беруге мәжбүр болды, бұл ағайынды Людовик 1545 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Вильгельм Габсбургтерге қарсылық көрсетудің дәстүрлі Виттельсбах саясатын ұстанды, 1534 жылы ол Венгрия және Богемия патшасы Фердинанд I-мен Линцте келісім жасады. Бұл байланыс 1546 жылы император Карл V Шмалькальден лигасының соғысы кезінде герцогтың көмегін алғанда, оған белгілі бір жағдайларда Богемия тағына және Рейн Палатин графының сайлау құқығына уәде бергенде күшейді. Вильгельм сонымен қатар Баварияны католицизмге бекіту үшін маңызды кезеңде көп жұмыс істеді. Реформациялық ілімдер герцог пападан епископтар мен монастырларға кең құқықтар алған кезде герцогтақ едәуір жетістіктерге жетті. Ол реформаторларды басу шараларын қабылдады, олардың көптегені қуылды; ал 1541 жылы герцогтікке шақырған иезуиттер Ингольштадт иезуит колледжін Германиядағы штаб-пәтеріне айналдырды. Вильгельм 1550 жылдың наурыз айында қайтыс болды, оның орнына Фердинанд I-нің қызына үйленген Альберт V келді. Өзінің билігінің басында Альберт Баварияда әлі де күшті болған реформаторларға кейбір жеңілдіктер жасады, бірақ 1563 жылға қарай ол көзқарасын өзгертті, Трент соборының қаулыларын қолдады және қарсы реформация жұмысын жылдамдатты. Білім беру біртіндеп иезуиттердің қолына көшіп, Баварияда протестантизмнің дамуы тоқтатылды. Альберттің ұлы Вильгельм V иезуит мектебінде оқып, иезуит ілімдеріне берілді. Ол 1583 жылы ағасы Эрнестке Кельн архиепископтығын қамтамасыз етті, және бұл мәртебе 200 жылдан астам уақыт бойы отбасында сақталды. 1597 жылы ол ұлы Максимилиан I пайдасына тақтан бас тарды. Максимилиан I герцогтықты борыштар мен тәртіпсіздікке толы деп тапты, бірақ оның күшті билігінің он жылы айтарлықтай өзгеріс әкелді. Қаржы және сот жүйесі қайта ұйымдастырылды, мемлекеттік қызметшілердің сыныбы мен ұлттық милиция құрылды, сондай-ақ бірнеше шағын округтер герцогтың билігіне бағындырылды. Нәтижесінде герцогтықтағы бірлік пен тәртіп Максимилианға Отыз жылдық соғыста маңызды рөл атқаруға мүмкіндік берді; оның соғыстың алғашқы жылдарында Жоғарғы Палатинатты және 1356 жылдан бері Виттельсбах әулетінің ересек тармағына тиесілі болған сайлау құқығын иеленді. Бавария сайлау округі сол кезде қазіргі Жоғарғы Бавария, Төменгі Бавария және Жоғарғы Палатинат аймақтарының көп бөлігінен тұрды.

From 1180 to 1918, the Wittelsbachs were the rulers of Bavaria, as dukes, later as electors and kings. When Count Palatine Otto VI. of Wittelsbach became Otto I, Duke of Bavaria in 1180, the Wittelsbach treasury was rather low. In the following years it was significantly augmented by purchase, marriage, and inheritance. Newly acquired land was no longer given as a fief, but managed by servants. Also, powerful families, such as the counts of Andechs, died out during this period. Otto's son Ludwig I of Wittelsbach was enfeoffed in 1214 with the County Palatine of the Rhine. Since there was no preference for succession of the firstborn in the Wittelsbach dynasty, in contrast to many governments of this time, there was in 1255 a division of the land into Upper Bavaria with the Palatinate and the Nordgau (headquartered in Munich) and Lower Bavaria (with seats in Landshut and Burghausen). There is still today a distinction made between upper and lower Bavaria (cf. Regierungsbezirke)
Despite renewed division after a short time of reunification, Bavaria gained new heights of power with Louis IV, Holy Roman Emperor, who became the first Wittelsbach emperor in 1328. The newly gained areas of Brandenburg (1323), Tyrol (1342), the Dutch provinces Holland, Zeeland and Friesland and the Hainaut (1345) were, however, lost under his successors. In 1369, Tyrol fell through the Treaty of Schärding to the Habsburgs. The Luxemburgish rider followed in 1373 and the Dutch counties fell to Burgundy in 1436. In the 1329 Treaty of Pavia, Emperor Louis divided ownership in a Palatine region, with the Rhine Palatinate, and a later so called Upper Palatinate. Thus, the electoral dignity for the line was passed onwards to the Palatinate. With the recognition of the limits of domination by the Bavarian Duke in the year 1275, Salzburg of Bavaria went into their final phase. When the Salzburg Archbishop issued its own country regulations in 1328, Salzburg become a largely independent state within the Holy Roman Empire. In the 14th and 15th centuries, upper and lower Bavaria were repeatedly subdivided. Four Duchies existed after the division of 1392: Bavaria Straubing, Bavaria Landshut, Bavaria Ingolstadt and Bavaria Munich. These dukes often waged war against each other. Duke Albrecht IV of Bavaria Munich united Bavaria in 1503 through war and primogeniture. However, the originally Bavarian offices Kufstein, Kitzbühel and Rattenberg in Tirol were lost in 1504. In spite of the decree of 1506, Albert's oldest son William IV was compelled to grant a share in the government in 1516 to his brother Louis X, an arrangement which lasted until the death of Louis in 1545. William followed the traditional Wittelsbach policy of opposition to the Habsburgs until in 1534 he made a treaty at Linz with Ferdinand I, the king of Hungary and Bohemia. This link strengthened in 1546, when the emperor Charles V obtained the help of the duke during the war of the league of Schmalkalden by promising him in certain eventualities the succession to the Bohemian throne, and the electoral dignity enjoyed by the count palatine of the Rhine. William also did much at a critical period to secure Bavaria for Catholicism. The reformed doctrines had made considerable progress in the duchy when the duke obtained extensive rights over the bishoprics and monasteries from the pope. He then took measures to repress the reformers, many of whom were banished; while the Jesuits, whom he invited into the duchy in 1541, made the Jesuit College of Ingolstadt, their headquarters in Germany. William died in March 1550 and was succeeded by his son Albert V, who had married a daughter of Ferdinand I. Early in his reign Albert made some concessions to the reformers, who were still strong in Bavaria; but about 1563 he changed his attitude, favoured the decrees of the Council of Trent, and pressed forward the work of the Counter Reformation. As education passed by degrees into the hands of the Jesuits, the progress of Protestantism was effectually arrested in Bavaria. The succeeding duke, Albert's son, William V, had received a Jesuit education and showed keen attachment to Jesuit tenets. He secured the Archbishopric of Cologne for his brother Ernest in 1583, and this dignity remained in the possession of the family for more than 200 years. In 1597 he abdicated in favour of his son Maximilian I.

Maximilian I found the duchy encumbered with debt and filled with disorder, but ten years of his vigorous rule effected a remarkable change. The finances and the judicial system were reorganised, a class of civil servants and a national militia founded, and several small districts were brought under the duke's authority. The result was a unity and order in the duchy which enabled Maximilian to play an important part in the Thirty Years' War; during the earlier years of which he was so successful as to acquire the Upper Palatinate and the electoral dignity which had been enjoyed since 1356 by the elder branch of the Wittelsbach family. The Electorate of Bavaria then consisted of most of the modern regions of Upper Bavaria, Lower Bavaria, and the Upper Palatinate.