Кіріспе

Неміс дипломаты Ханс Генрих Херварт фон Биттенфельд (14 шілде 1904 – 21 тамыз 1999), сондай-ақ Джонни немесе Иоганн фон Херварт деп белгілі, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында одақтастарға ақпарат ұсынған неміс дипломаты болды.

Өмірбаян

Герварт Берлинде дүниеге келген. Оның әкесінің әжесі, Юлия фон Герварт (туған тегі Хабер) еврей болған. Ол Берлиндегі гимназияны бітірген. Берлин, Бреслау және Мюнхен қалаларында заң және экономика мамандықтарын оқыған. 1927 жылы Германия Сыртқы істер министрлігіне (Auswärtiges Amt) қызметке қабылданып, алғашқыда Парижде орналасқан. 1931–1939 жылдары Мәскеуде қызмет еткен, онда Джордж Ф. Кеннан, Чарльз В. Тейер және Чарльз Е. Боленмен танысқан. Сол кездегі британ елшілігінің жас дипломаты Фицрой Маклин өзінің "Шығысқа қарай жолдар" атты естеліктерінде Герварттың Мюнхен келісімінің бағыныштылық саясатын айыптап, совет-германдық шабуылға қарсы келісім (Молотов-Риббентроп пактісі ретінде іске асырылған) туралы болжам жасағанын, сондай-ақ ол "Германияның құлауы" деп атаған оқиғаны көре алғанын жазған. 1939 жылдан кейін Германия армиясының бас штабында (OKW), Abwehr бөлімінде жұмыс істеді. 1945 жылдан бастап Герварт Германияның жаңа үкіметінде жұмыс істеді, алдымен Мюнхенде, содан кейін Боннда. 1955 жылы ол соғыстан кейінгі Германияның алғашқы елшісі болып Лондонға тағайындалды. 1961 жылы ол Бундеспрезиденті кеңсесінің (Bundespräsidialamt) басшысы болды, кейіннен Римдегі елші болды. 1971–1977 жылдары Гёте институтының президенті болып мәдени байланыстарға жауапты болды. Клаус фон Штауфенбергтің туысы болған Герварт нацистік режимге қарсы аристократиялық оппозицияға жатты. Маклин оны ескі дос деп есептеген, оны "патриоттық қағидалары берік, шынайы түрде нацизмге қарсы неміс" деп бағалаған.

Herwarth және оның байланыстары

Өзінің естеліктерінде («Тарих куәсі», 1973), АҚШ-тың Германиядағы бұрынғы елшісі Чарльз Э. Болен 1939 жылғы 24 тамызда таңертең Гервартты неміс елшілігінде кездесіп, күні бұрын қол қойылған Молотов-Риббентроп келісімінің құпия хаттамасының толық мазмұнын алғанын айтады. Құпия хаттамада Адольф Гитлер мен Иосиф Сталиннің Орталық Еуропаны, Балтық елдерін және Финляндияны екі үлкен держава арасында бөлу туралы уағдаластығы қамтылған. Президент Франклин Д. Рузвельтке дереу хабар берілді, бірақ Америка Құрама Штаттары бұл ақпаратты Еуропадағы ешбір мүдделі үкіметке жеткізбеді. Бір аптадан кейін бұл жоспар Польшаға неміс басқыншылығы арқылы іске асырылды және Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Лондондағы неміс елшілігінің сайтында айтылғандай, Герварт және оның жоғары лауазымды жетекшісі, елші фон дер Шуленбург Мюнхен келісімінен бұрын Ұлыбритания, Франция және АҚШ-ты Гитлердің аумақтық талаптарына мойын бұрмауға көндіруге тырысқан. Ханс фон Херварт – Германияның Мәскеудегі елшілігінің батыс елдерімен байланыс жасаушы басшысы болды. Ол арқылы 1939 жылы кеңес-неміс келіссөздерінің барысы туралы британдықтар үнемі хабардар болып отырды. Фон Херварт 1941 жылы «Барбаросса» операциясын бастау туралы шешімді одақтастарға жеткізген неміс шенеуніктерінің бірі деп саналады, сондай-ақ Шығыс майданының артында және Холокост кезінде еврейлер мен басқа да бейбіт тұрғындарға қарсы жасалған қасіреттер туралы алғашқы мәліметтерді берді. Оның кеңес әріптестерінің қаншалықты хабардар болғаны белгісіз. Херварт екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін туған жағымсыз естеліктерді жою мақсатында Лило Милчсак ұйымдастырған «Конигсвинтер» конференциясының маңызды қатысушыларының бірі болды. Ол бұрынғы солдат Фридолин фон Зенгер унд Эттерлинмен, болашақ неміс президенті Рихард фон Вайцзекермен және басқа да жетекші неміс шешім қабылдаушылармен, сондай-ақ Денис Хили, Ричард Кроссман және журналист Робин Дей сияқты көрнекті британдық саясаткерлермен бірлесе жұмыс істеді. 1989 жылдың маусым айында Ханс фон Херварт Латвия тарихшысы және Кеңес Парламентінің депутаты Маврикс Вулфсонмен оның Батыс Германияға сапары барысында кездесті. Вулфсон – КСРО-да 1939 жылғы неміс-кеңес келісімінің құпия хаттамаларының, Шығыс Еуропаны «әсер ету аймақтарына» бөлгенін алғаш рет жариялап растаған адам болды, ол осы құжаттардың көшірмесін Германия Сыртқы істер министрлігінің мұрағатынан алған.