Кіріспе

Шотланд композиторы және дирижері Сэр Джеймс Лой Макмиллан, TOSD (16 шілде 1959 жылы туған) – шотландтық классикалық композитор және дирижер.

Ерте өмір

Макмиллан Солтүстік Айрширдегі Килвиннинг қаласында дүниеге келді, бірақ 1977 жылға дейін Шығыс Айрширдегі Камнок қаласында тұрды. Оның әкесі – Джеймс Макмиллан, ағаш шебер, ал анасы – Эллен Макмиллан (қызметтегі аты Лой). Ол Эдинбург университетінде Рита МакАллистер мен Кеннет Лейтонмен, ал Дурхам университетінде Джон Каскенмен композицияны оқыды, онда 1987 жылы бакалавр, содан кейін докторлық диссертациясын қорғады. Дурхамда ол бакалавр студент кезінде Сент-Хильд және Сент-Беде колледжінің, ал докторантурада оқығанда Аспиранттар қоғамының мүшесі болды. 1986-1988 жылдары Манчестердегі Виктория университетінде музыка бойынша лекция оқыды. Оқуын аяқтағаннан кейін Макмиллан Шотландияға оралып, жемісті шығармалар жазды және Шотландия камералық оркестрінің серіктес композиторы атанды, көбінесе білім беру жобаларымен айналысты. Жастық шағында ол қысқа мерзімге Коммунистік жастар лигасының мүшесі болды. Оның туындыларының халықаралық деңгейде танылуы оған жоғары беделді тапсырыстар алуға мүмкіндік берді, соның ішінде өзінің қандасы Эвелин Гленниге арналған соққы аспаптарға арналған концерт: Veni, Veni, Emmanuel. Ол 1992 жылы тұңғыш рет орындалды және Макмилланның ең көп орындалатын туындысына айналды. Сонымен қатар, Мстислав Ростропович одан 1997 жылы тұңғыш рет орындалған виолончель концертін жазуды сұрады. Оның басқа да табыстарының ішінде – Уэльс Ұлттық операсының тапсырысымен жазылған екінші операсы «Құрбандық» (2007 жылдың күзі), ол Корольдік филармониялық қоғамның сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ Лондон симфониялық оркестрі мен Бостон симфониялық оркестрінің бірлескен тапсырысымен жазылған және 2008 жылдың сәуір айында сэр Колин Дэвис дирижерлік еткен «Санкт-Джон құмарлығы» (St John Passion) туындысы бар. 2008 жылдың желтоқсанында «Стратклайд мотеттері» үшін литургиялық музыка саласындағы британ композиторлар сыйлығына ие болды. 2019 жылы The Guardian газеті Макмилланның «Stabat Mater» туындысын 2000 жылдан бергі өнер музыкасының ең ұлы 23-ші туындысы деп бағалады. 2024 жылы ол The Ivors Academy-нің мүшесі атанды, бұл құрметке ие болған 26-шы адам.

Әсерлер

Макмилланның музыкасы рухани және саяси мазмұнға толы. Оның католик діні оның көптеген қасиетті шығармаларына, мысалы, 1999 жылғы «Магнификатқа» және бірнеше миссаларға ықпал етті. Оның өмірі мен шығармаларының орталық бағыты 2005 жылдың басында BBC Симфониялық оркестрі «Қараңғылықтан жарыққа» атты музыкалық шолу арқылы танылды. Макмиллан және оның әйелі доминикан орденінің мүшелері, ол католик ақыны Майкл Симмонс Робертспен және Кентербери архиепископы Роуэн Уильямспен де бірлесіп жұмыс істеді. Оның ең саяси туындысы – Ариэль Дорфман мен Ана Мария Мендозаның Латын Америкасы поэзиясы негізінде жазылған «Cantos Sagrados» (1990) шығармасы, ол азаттық теологиясының элементтерін дәстүрлі діни мәтіндермен үйлестіреді. Макмиллан бұл туындыны жазу мақсатының саяси қысым жағдайында «сол құрлықтың кедейлерімен терең ынтымақтастықты» көрсету екенін айтты. Шотландияның дәстүрлі музыкасы да оның музыкасына зор әсер етті және оның шығармаларында жиі естіледі. 1999 жылы 292 жылдық үзілістен кейін Шотландия Парламенті қайта ашылғанда, Макмилланның жазған фанфарымен Елизавета II парламенттік залға кірді. Ашылу салтанатынан кейін бірнеше апта өткен соң, Макмиллан «Шотландияның ұяты» деген тақырыпта сөз сөйлеп, Шотландиядағы сектантшылыққа, әсіресе католиктерге қарсы күшті сын бағыттады. Оның 2000 жылғы миссасы Вестминстер соборының тапсырысымен жазылды және қауымның бірге ән салуына мүмкіндік беретін бөлімдерді қамтиды. Сол сияқты, Сент-Анн миссасы мен Галлоуэй миссасы да қауымға оңай үйретілуі үшін жасалған, сондықтан оларға жоғары музыкалық білім қажет емес. Оның маңызды тапсырмаларының бірі (Англия мен Уэльс және Шотландия епископтары конференциясының тапсырысы бойынша) 2010 жылы Ұлыбританияға жасаған апостолдық және мемлекеттік сапары барысында Папа Бенедикт XVI өткізген үш миссаның екеуінде хор мен қауым үшін жаңа миссалық мәтін жазу болды. Алғаш рет 16 қыркүйекте Глазго қаласындағы Беллахустон паркінде орындалған бұл мисса, 19 қыркүйекте Бермингем қаласындағы Кофтон паркінде Джон Генри Ньюманның қасиеттілікке иелену рәсімінде қайтадан орындалды. Сондай-ақ, 18 қыркүйекте Вестминстер соборындағы миссаға Папаның кіруі үшін «Tu es Petrus» (Матфей 16:18) мәтініне әуен жазу тапсырылды. BBC Radio 4 телеарнасы 2020–2021 жылдары «Музыкадағы дін» бағдарламасында Макмилланның Томас Таллистен Леонард Бернштейнге дейінгі жеті композитордың шығармаларындағы діни сенімді зерттеуін жариялады.

Тағайындаулар мен ынтымақтастық

Макмиллан 2000 жылдан 2009 жылға дейін BBC филармониясының композиторы және дирижері болды, одан кейін Нидерланд радиосының камералық филармониясында бас қонақ дирижер қызметін атқарды. Майкл Симмонс Робертспен ынтымақтастығы екінші операсы – "Құрбандық" (Мабиногионның ежелгі уэльс жырлары негізінде) 2007 жылдың күзінде Уэльс Ұлттық операсында тұсаукесер өткізді. Симмонс Робертстің мәтініне негізделген, а капелла хоры үшін жазылған "Сандогс" атты ірі шығарма 2006 жылдың тамызында Индиана университетінің заманауи вокалдық ансамблімен тұсаукесер болды. Ол Оксфорд университетінің Блэкфриарс Холлының құрметті мүшесі және Сент-Эндрюс колледжінің теология, қиял және өнер профессоры. Ол Эдинбургтегі Сент-Мэри музыка мектебінің, Лондон ораториялық мектебінің Schola-сы, Британдық өнер музыкасы сериясының және Кардинал Воган еске алу мектебінің Schola Cantorum-ның меценаттарының бірі. 2004 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) және 2015 жылы рыцарь атағына ие болды. 2008 жылы ол Лондон камералық оркестрінің LCO New: Explore жобасының құрметті меценаты атанды, бұл жоба музыка мен өнердің басқа түрлері арасындағы байланысты зерттейді және композиция саласындағы жас дағдыларды дамытуға көмектеседі.

Жеке өмір

Макмиллан 1983 жылы Линн Фрюге үйленді; олардың екі қызы мен бір ұлы бар. Оның сондай-ақ Дэнди-Уокер синдромымен ауырған Сара Мария есімді немересі болды.

Санаулы зерттеулер мен шолулар

Спайсер, Пол. "Джеймс Макмиллан: Хор музыкасы: практикалық түсініктеме және шолу. Boosey & Hawkes (2001, 2021 жылы жаңартылған)"