Кіріспе

Түрлі португалдық тәтті нан – Португалиядан шыққан, құрамы байытылған тәтті нан немесе ашытқымен қамыры көтерілген торт. Тарихи тұрғыдан алғанда, мұндай тәтті нан көбінесе Пасха немесе Пентикост сияқты мерекелік жағдайларға арналған және әдетте сыйлық ретінде тарту етілген. Дегенмен, қазіргі заманда оның көптеген түрлері жыл бойы дайындалып, желінеді. Португалияның көптеген дәстүрлі тәтті нандары олармен байланысты аймақтар немесе оларды тарихи тұрғыдан дайындаған монастырлар, шеберлер немесе діни бірлестіктер (гильдияға ұқсас) арқылы анықталады. Көптеген нанның терең тарихи және мәдени маңызы бар болғандықтан, олар және басқа тағамдар мен ингредиенттер Португалия үкіметінің Ауыл шаруашылығы және ауылдық жерлерді дамыту бас дирекциясы (DGARD) тізімінде есепке алынады. Бұл дирекция Португалия бойынша тәтті нан өндірісімен айналысатын тәуелсіз бірлестіктер ұйымы – Португалиялық гастрономиялық бірлестіктер федерациясымен (FPCG) бірлесе жұмыс істейді. Қазіргі таңда Португалияның белгілі бір аймақтарына, нақты тағамдарға немесе ингредиенттерге маманданған тоқсан үш бірлестік бар. Мысалы, Confraria Gastronómica As Sainhas de Vagos Вагос аймағының "pão doce" нанын анықтау жауапкершілігін алды.

Вариациялар

Арруфада (wikt:arrufada) Коимбрадан шыққан, бұрын Санта-Клара монастырының монахындары жасаған. Тарихи тұрғыдан, бұл нан шарап тазартудан қалған жұмыртқа сарысымен байытылған. Нан сүт, май, қант және кейде корицамен де байытылады. Кейіннен монахындар кокосты Азиядан Португалия саяхаттарынан әкелген экзотикалық ингредиент ретінде қосты. Бұл нан Әулиелер күнінде кедейлерге, дәстүр бойынша балалар арқылы «Құдайға нан» деп сыйланатын.

Bola doce Mirandesa – Миранда-ду-Дуродан шыққан, фоларға ұқсас қолмен жасалған ашытқы торт. Ол жұмыртқа, май және зәйтүн майымен байытылады және корицамен дәмделеді. Қамыр жұқа табаққа жайылып, қант пен корица себіледі. Қайырлы дақылдар пісіру үшін 6-7 қабатқа дейін пісіріледі.

Bolo das Alhadas – Фигейра-да-Фоздан шыққан, нан пісіруші Леонор дас Альхадас жасаған қолмен жасалған ашытқы торт. Оған қант, жұмыртқа, лимон, май және корица қосылады.

Bolo de Ançã – жұмыртқа, май қосылған және лимон қабығымен хош иісті, жеңіл тәтті қолмен жасалған ашытқы торт. Нан пісірудің жартысында пышақпен ұсақ тік жоталар жасалады.

Bolo de Faca – Алгарведен шыққан үлкен ашытқы торт, оған маргарин, май, зәйтүн майы, жұмыртқа, жаңғақ (немесе бадам), лимон қабығы, корица және фенхель қосылған.

Bolo de S. Nicolau – Санта-Мария-да-Фейрадан шыққан ашытқы торт, жұмыртқа, қант, май, сүт және корицамен байытылған, порт айнасымен дәмделген. Нан өріліп, майдаланған бадам себіледі.

Bolo Podre – Кастро-Дайренің аздап тәтті, ашытқысы бар торттары. Оның құрамында жұмыртқа, зәйтүн майы, май, шошқа майы және корица бар. Қамырдың пісіп шығуына 3-4 сағат кетеді, сондықтан «көгілген торт» деп аталады.

Bolo Lêvedo – Азор аралдарында кездесетін тәтті ашытқылы кесек. Ол үлкен ағылшын кексіне ұқсайды, бірақ әлдеқайда тәтті және дәмді. Бұл нан сүт, жұмыртқа және майдан жасалған. Кейбір рецепттерде лимон қабығы немесе корица бар. Бұл нан дәстүр бойынша ағаш отта тас плиткада пісірілетін.

Bolo de Vesperas – Азор аралдарындағы Festa do Divino мейрамына арналған арпа, шошқа майы және майдан жасалған ашытқы торт. Ол дәстүр бойынша пісірмей тұрып, алты рет Киелі Рухқа табынудың символдарымен таңбаланады, пісіргеннен кейін нанға шұңқырлар қалдырылады. Арпа ұны болмаған жағдайда, кәдімгі бидай ұнын қолдануға болады.

Bolo Rei – бұл ашытқыдан жасалған торт, әдетте Үш патша мейрамында ұсынылады, басқаша айтқанда, Epiphany деп аталады. Бұл – алтын тәжге орнатылған асыл тастарға ұқсайтын кондитерленген жемістермен араластырылған сақина тәрізді нан. Рецепт Португалияға француздар 1869 жылы әкелді, ол gateau des roi деп аталды. Француздық аналогтары сияқты, әдет-ғұрыпқа табатын адамға сыйлық ретінде қамырмен қосылады, ал кептірілген фава бұршағы келесі тортқа ақы төлейтін адамды білдіреді.

Bolo rainha – кондитерленген жемістерді қоспаған заманауи, ашытқымен пісірілген торт. Оның орнына, оған қарағай жаңғағы, қарақұмық, жаңғақ немесе бадам, кейде де тұздық сияқты жаңғақтар көп салынады. Қазіргі заманғы нұсқаларға шоколад пен жаңғақ кіреді.

Broa Mimosa do Boco – Вагостан шыққан ашытқы броа, бидай ұнымен қатар жүгері ұны да қосылған нан. Бұл нан жұмыртқамен, қоңыр қантпен, корицамен және лимон қабығымен дәмделеді.

Esquecidos da Guarda – Орталық аймақтан шыққан үлкен печеньеге ұқсас тәтті нан. Ол ұннан, жұмыртқадан, қанттан, тұздан және ашытқыдан жасалады.

Fogaça da Feira – Санта-Мария-да-Фейрадан шыққан. Бұл нанға жұмыртқа, қант, май, лимон және корица қосылады. 1505 жылы бұл аймаққа індет түскенде, қала тұрғындары Сент-Себастьянға дұға етіп, оның құрметіне осы тәтті нанды ұсынды. Қазір әр жылдың 20 қаңтарында әулиеге арналған мереке өткізіледі.

Folar – бұл Пасхалық нан, жұмыртқа, қант, сүт және маймен байытылған, көбінесе аниса, фенхель тұқымы немесе корицамен хош иісті. Бұл фолар марандықтардың, яғни сефардық яһудилердің ықпалына ұшыраған болуы мүмкін. Пурим мейрамының бір түрі – бурекас, ол Хаманның туындысы деп те аталады. Алайда, Альентехода кейде жануарлар тәрізді болып келеді.

Folar da Páscoa аймаққа қарай әр түрлі болады, көбіне қатты қайнатылған жұмыртқалар болады, олар Пасхаға байланысты мерекелерге сілтеме жасай отырып, нан қамырының айқасы арқылы ұсталады. Қайын ата-аналар дәстүр бойынша әр баласына осындай торттан бере береді.

Folar de Vale de Ílhavo корицамен хош иісті. Жұмыртқаны пияз қабығымен қайнату арқылы бояйды.

Орталық және Бейраста фоларлар тәтті, әдетте боялған жұмыртқаны орайтын корица немесе фенхельмен иістендіріледі. Бұл фоларларды дәстүр бойынша асырап алған ата-аналарға асырап алған балалары сыйлаған.

Folar de Olhão – Алгарве аймағындағы, майда кесілген нанға ұқсас, апельсин шырыны, май және ақшарап, порт айнасы, бренді немесе ром қосылған, содан кейін май, бал, апельсин қабығы, корица және қоңыр қант қосылған.

Massa Sovada – әдетте дөңгелек пішінді нан, Азор аралдарында Пасхада және Киелі Рух мейрамында желінетін май, жұмыртқа, сүт және қант қосылған. Оған кейде фенхель немесе лимон қабығы қосылады. Ашытқыны белсендіру үшін дәстүр бойынша тәтті картоп қолданылады.

Pão doce – Орталық аймақтан шыққан тәтті нан, оны жасау үшін қосымша қадамдар қажет. Алдымен ұн, ашытқы, май және тұздан жасалған қамыр дайындалады. Тұрғаннан кейін, оған жұмыртқа ақуыздары, зәйтүн майы (немесе май) және лимон қабығы (немесе корица) қосылып, жиырма төрт сағат тұрғаннан кейін пісіріледі. Оның ағаш пештен шыққан нанға тән қабығы бар, себебі нан көбінесе ай тәрізді жарық немесе сызат жасау үшін төңкеріліп пісірілетін. Тарихы бойынша, ингредиенттері мен еңбекті талап ететін дайындалуына байланысты, ол қымбат болған және мерекелік жағдайларда ғана жасалған, бірақ қазір жыл бойы жасалады.

Pão doce das 24 horas – Орталықтан шыққан, жұмыртқа, зәйтүн майы және шошқа майы қосылған тәтті нан. Қамыр жайылып, екіге бүктеліп, созылған пішіндегі нан жасалады.

Pão de Leite – сүт қосылған дәстүрлі емес нан, жапондық сүт нанына ұқсас, аздап тәтті. Ол балалардың сүйіктісі, себебі жұмсақ және көпіршікті.

Regueifa (wikt:regueifa) – дәстүр бойынша үлкен дөңгелек пішіндес, ортасында тесігі бар, жұмыртқа және қант қосылған, корица және порт айнасымен дәмделген, бұрын сыйлық ретінде берілген нан. Сондықтан қазір тек тойларда ғана жасалады, оған тойлық би ритуалы қосады.

Regueifa da Pascoa – Санта-Мария-да-Фейрадан шыққан, жұмыртқа, май және сүт қосылған, корица және порт айнасымен дәмделген. Қамыр өріліп, ортасында тесігі бар дөңгелек пішіндес нан жасалады.

Viriato – Лузитандық басшысы Вириатусқа аталған. Бұл Визеуден шыққан тәтті нан, жұмыртқа кремді және ұсатылған кокос қосылған, «V» пішінінде жасалған. Ол 1940 жылдары Делфим де Соуза жасаған.

Португалиядан тыс жерлерде

Португалдық тәтті нан португал диаспорасының көптеп шоғырланған Жаңа Англия, Солтүстік Нью-Джерси, Оңтүстік Флорида, Калифорния, Онтарио және Торонто сияқты аймақтарда кең таралған. Олар сондай-ақ Бразилия, Макао, Үндістан, Ангола, Кабо-Верде, Гвинея-Бисау, Мозамбик, Сан-Томе және Принсипи, сондай-ақ Тимор аралы сияқты бұрынғы отарларда да кездеседі. Болос леведосы португал халқы көп Кейп-Код аймағында, оның ішінде Род-Айленд штатында кейде "португалдық маффиндері" немесе "поптар" деп аталады. Оларды таңғы асқа май мен джеммен жейді немесе сэндвичтерге пайдаланады. Massa sovada 1800 жылдардың соңында Азор аралдарынан келген португал иммигранттарымен Гавайиге әкелінді және содан бері гавайи асханасына бейімделді. Оны пісіргеннен кейін бір күн ішінде тас сияқты қатты болып қататындықтан, көбінесе "тас нан" деп атаған. King's Hawaiian компаниясының Роберт Тайра рецептіні өңдеп, "Hawaiian rolls" деп белгілі, көптеп өндірілетін, сақтауға ыңғайлы өнімді жасады.