Hypochaeris radicata – бұл Asteraceae тұқымдасының гүлі. Еуропадан шыққан, бірақ бүкіл әлемге тараған, кейде зиянды шөп ретінде қарастырылатын өсімдік туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астерацея тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі.
Species of flowering plant in the family Asteraceae
Hypochaeris radicata (кейде Hypochoeris radicata деп те жазылады) – сондай-ақ мысық құлағы, жапырақша, мысық құлағының түгі, немесе жалған бақбақ деп те аталады – көпжылдық, төмен өсетін, тамаққа пайдалануға жарамды шөп, көбінесе газон алаңдарында кездеседі. Бұл өсімдік Еуропаға тән, бірақ сондай-ақ Америка, Жапония, Австралия және Жаңа Зеландияға әкелінген, онда ол жауапсыз таралатын арамшөп болуы мүмкін. АҚШ-тың солтүстік-батыс штаты Вашингтонда зиянды арамшөптер тізіміне енген.
Hypochaeris radicata (sometimes spelled Hypochoeris radicata) – also known as catsear, flatweed, cat's ear, hairy cat's ear, or false dandelion – is a perennial, low lying edible herb often found in lawns. The plant is native to Europe, but has also been introduced to the Americas, Japan, Australia, and New Zealand, where it can be an invasive weed. It is listed as a noxious weed in the northwestern U. S. state of Washington.
Ботаника
Жапырақтары 20 см-ге дейін ұзарады, олар тілімделген және жалтыр түктермен жабылған, орталық қауырсын тамырының төңірегінде төмен жатқан розетка құрайды. Екі салалы сабақтарда жарқын сары гүлшоғырлары болады, ал піскенде олар желмен таралатын "парашюттарға" ілінген тұқымдарға айналады. Өсімдіктің барлық бөліктері кесілгенде сүтті шырынды бөліп шығарады. Гипохаэрис түрлері кейбір көбелектердің (Лепидоптера) деріқанатының, соның ішінде акула көбелегінің личинкалары үшін тағам ретінде қолданылады.
The leaves, which may grow up to eight inches (20 cm) long, are lobed and covered in coarse hairs, forming a low lying rosette around a central taproot. Forked stems carry bright yellow flower heads, and when mature these form seeds attached to windborne "parachutes". All parts of the plant exude a milky sap when cut. Hypochaeris species are used as food plants by the larvae of some Lepidoptera species including the shark moth.
Этимологиясы және dandelions-дан айырмашылығы
Оның атауы грек тіліндегі ὑπό – "астында" және χοῖρος – "жас шошқа" сөздерінен шыққан. Сондықтан, атау "Hypochoeris" деп жазылуы керек. Radicata сөзі латын тілінде "көзге түсетін тамырлы" деген мағынаны білдіреді (radix – "тамыр" сөзінен туындаған). Ағылшын тілінде "catsear" сөзі "мысық құлағы" деген сөздерден алынған, ол жапырақтарының пішіні мен жұмсақ түктерінің мысық құлағына ұқсауынан туындаған. "Catsear" жалған бақажапырақ деп те аталады, себебі оны көбінесе нағыз бақажапырақтармен шатастырады. Екі өсімдік те желмен таралатын тұқымдарды құрайтын ұқсас гүлдерге ие. Дегенмен, "catsear" гүлшоғырлары екіге бөлінген және қатты, ал бақажапырақтардың сабақтары бөлінбеген, қуыс болады. Екі өсімдіктің де жапырақтары розетка тәрізді орналасқан және орталық тамыры бар. Бақажапырақтардың жапырақтары тік тілімдей келеді, ал "catsear" жапырақтары көбірек лоб тәрізді және түкті. Екі өсімдік те ұқсас қолданысқа ие.
Its name is derived from Greek ὑπό 'under' and χοῖρος 'young pig'. Thus the name "should" be spelled Hypochoeris. The adjective radicata means 'with conspicuous roots' in Latin (derived from radix 'root'). In English, catsear is derived from the words cat's ear, and refers to the shape and fine hair on the leaves resembling that of the ear of a cat. Catsear is also known as false dandelion because it is commonly mistaken for true dandelions. The plants carry similar flowers which form windborne seeds. However, catsear flowering stems are forked and solid, whereas dandelions possess unforked stems that are hollow. Both plants have a rosette of leaves and a central taproot. The leaves of dandelions are jagged in appearance, whereas those of catsear are more lobe shaped and hairy. The plants have similar uses.
Ас дайындауда
Қассеар өсімдігінің барлық бөліктері жеуге жарамды, бірақ көбінесе жапырақтары мен тамырлары жиналады. Жапырақтарының дәмі әлсіз, бірақ оларды шикі күйінде салатқа, буда пісіріп немесе қуырып тамақтандыруға болады. Кейбіреулер оларды басқа көкөністермен араластыруды ұсынады. Ескі жапырақтар қатаңдап, талшықты болатын болса, жас жапырақтар жеуге жарамды. Аққызғалдақ жапырақтары сияқты, қассеар жапырақтарында көбінесе ащылық болмайды. Грекияның Крит аймағында "пахиес" (pachiés) немесе "агриорадика" (agriorádika) деп аталатын түрінің жапырақтары қайнатылып немесе буда пісіріліп жейді. Тамырын қуырып, ұнтақтап кофе орнына пайдалануға болады.
All parts of the catsear plant are edible; however, the leaves and roots are those most often harvested. The leaves are bland in taste but can be eaten raw in salads, steamed, or used in stir fries. Some recommend mixing them with other vegetables. Older leaves can become tough and fibrous, but younger leaves are suitable for consumption. In contrast to the edible leaves of dandelion, catsear leaves only rarely have some bitterness. In Crete, Greece, the leaves of a variety called παχιές (pachiés) or αγριοράδικα (agriorádika) are eaten boiled or steamed. The root can be roasted and ground to form a coffee substitute.
Уыттылық
Бұл түрдің шамадан артық желуі жылқыларда жіпшелік ауруына (stringhalt) себеп болуы мүмкін деп күдіктенуде.
This species is suspected of causing stringhalt in horses if consumed in excess.